Thứ Hai, 15 tháng 12, 2025
Một góc nhìn khác về chiến tranh xâm lược P2
Kỳ 2. Nhân duyên với người Pháp
Người Phương Tây đến Việt Nam truyền giáo còn trước cả thuyền buôn, được ghi nhận đầu tiên vào năm 1533, với danh tính Giáo sĩ người Bồ Đào Nha Igesico, vào lúc nội chiến Bắc triều nhà Mạc với Nam triều Lê Trung hưng.
Sau khi chúa Nguyễn Hoàng vào Nam lập nghiệp từ năm 1558, do cần vũ khí và kỹ thuật đóng tàu phương tây để đối phó với Chúa Trịnh, các Chúa Nguyễn khá dễ dãi với các tầu buôn từ Châu Âu. Hội An là thương cảng được chính thức thành lập năm 1614, trở thành nơi tụ hội sầm uất nhất Đông Nam Á. Tiếp sau, thương cảng Phố Hiến (thuộc Hưng Yên) cũng chính thức được thành lập ở đàng ngoài vào năm 1672.
Cho đến thời vua Gia Long, Việt Nam vẫn giữ truyền thống là quốc gia khá cởi mở và thân thiện với người Tây, cho phép tự do truyền đạo và buôn bán, trong khi Trung Quốc và Triều tiên khá khép kín.
Minh Mạng nối ngôi Gia Long từ năm 1820, nhưng đến năm 1833 mới ra lệnh bế quan tỏa cảng, đặc biệt là cấm đạo gay gắt. Sau 300 năm chẵn truyền bá đạo Thiên chúa, số lượng giáo dân không nhỏ đã bị đàn áp dã man.
Năm 1833 là năm xẩy ra vụ án “thông dâm với mẹ ruột” rất vô lý (?!), hậu quả là hoàng tôn Đán, cháu đích tôn của Gia Long bị tước bỏ danh hiệu hoàng gia, phế làm thứ dân. Tả quân Lê Văn Duyệt, một khai quốc công thần, người từng công khai thuyết phục vua Gia Long truyền ngôi cho Đán qua đời ở tuổi 69. Lê Văn Duyệt không có con đẻ nên nhận Lê Văn Khôi làm con nuôi. Khôi đã đi xa hơn cha mình khi dấy binh chống lại triều đình với mục đích phế bỏ Minh Mạng, lập hoàng tôn Đán. Cuộc khởi nghĩa được đông đảo hưởng ứng và đã nhanh chóng chiếm được toàn bộ lục tỉnh Nam bộ.
Không may, ngay sau đó năm 1834, Khôi bị bệnh chết. Cuộc binh biến đã bị dìm trong biển máu, Minh Mạng đã nhẫn tâm xử lăng trì (tùng xẻo) đối với con trai của Khôi mới 8 tuổi. Trong 5 năm 1833-1838, ước tính số người bị giết, đa số là giáo dân lên đến 500,000 người. Với dân số Việt Nam hồi đó khoảng 10 triệu thì đây có thể coi là một cuộc diệt chủng giống như Polpot ở Campuchia sau này.
Hoàng tôn Đán từng đi du học ở nước ngoài, ông được coi là thân phương tây và giáo dân. Những người có xu hướng cải cách muốn ủng hộ Đán lên ngôi để Việt Nam thay đổi, thậm chí còn có cơ hội canh tân trước cả Nhật Bản. Minh Mạng không dám giết Đán nhưng muốn trừ khử vây cánh bằng cách cấm đạo và đàn áp giáo dân.
Giáo dân Việt phải bỏ trốn, cất giấu sách truyền đạo và các đồ thánh kinh mà việc trùy lùng vẫn tiếp diễn sau Minh Mạng là trào Thiệu Trị và Tự Đức. Giáo sĩ phương tây tiếp tục đến Việt Nam, vẫn bị bắt giữ và kết tội xử tử, mối quan hệ với các nước có đạo ngày càng căng thẳng.
Lúc đó bên Pháp vua Napoleon đệ tam mới lên ngôi. Ông là người rất sùng đạo và đã ra lệnh chuẩn bị can thiệp vào Việt Nam để cứu các giáo sĩ Tây và giáo dân. Theo các báo cáo vẫn còn lưu giữ trong văn khố, quân Pháp được người dân Việt ủng hộ nên tiến quân rất nhanh, chiếm được Nam bộ nhanh chóng.
Việc đàm phán “xin” lại Lục tỉnh không được, nhà Nguyễn đã phạm sai lầm khi cầu cứu Thiên triều, nơi mà họ đang triều cống và nhận sắc phong. Người Tàu chỉ quen thói bắt nạt Việt Nam, chứ với người Tây, kể cả người Nhật thì luôn chuốc lấy những thất bại nhục nhã.
Sau khi bắt triều đình nhà Nguyễn phải ký Hiệp ước Hiệp Hòa 1883 thừa nhận quyền Bảo hộ của người Pháp, Pháp đã giành chiến thắng trước quân nhà Thanh với những điều khoản bất lợi cho bên thua cuộc, kể cả việc hủy bỏ triều cống, vua Nam không phải quỳ lạy khi nhận quốc thư, tức chiếu chỉ từ phương Bắc nữa.
Nếu tính từ 1883 đến 1939 là năm Nhật đánh Pháp, với vỏn vẹn 56 năm, Pháp đã thay đổi hoàn toàn hiện trạng Việt Nam. Khi người Pháp mới vào, hầu hết người dân ta còn phải sống trong những ngôi nhà tranh vách đất siêu vẹo thì nay những thành phố Sài Gòn, Hà Nội, Hải Phòng khang trang đã mọc lên. Một nền hành chánh pháp trị bắt đầu được hình thành cùng với những trí thức người Việt được Pháp đào tạo.
Nếu Minh Mạng bắt chước vua Nghêu nhường ngôi cho vua Thuấn bằng cách nhường ngôi cho cháu ruột là hoàng tôn Cán sẽ không có chuyện đàn áp tôn giáo, nhiều khả năng Pháp sẽ không xâm lược Việt Nam.
Cũng không sao, cuộc nhân duyên với Pháp có thể coi là mối quan hệ win-win. Mình không có đủ kiến thức để hiểu Pháp được lợi những gì nhưng nước Việt rõ ràng đã được khai hóa văn minh trở thành một vùng đất phát triển hàng đầu trong khu vực Đông Nam Á, trong đó Sài Gòn là niềm kiêu hãnh của hòn ngọc viễn đông.
Truyện Tàu có câu “thiên hạ là của chung, ai có đức thì người ấy được”, theo đó “người có đức” có lẽ là những người có nhiều hiểu biết hơn, tiến bộ và đi trước. Người xưa còn hay nói đến “mệnh trời”, nếu không phải mê tín dị đoan thì ắt là những quy luật khách quan, dẫn dắt nhân loại đi theo một luồng lạch nào đó.
Lịch sử được tạo ra bởi những biến cố muôn hình vạn trạng, quyết định vận mệnh của cả dân tộc. Hình như Việt Nam đang ở khúc quanh đó.
Một góc nhìn khác về chiến tranh xâm lược P1
Có bao giờ bạn tự hỏi, nếu Pháp không xâm lược Việt Nam thì sao? Sự thật là không phải tất cả các nước và vùng lãnh thổ các châu lục Á Phi Mỹ và Đại dương đều bị đô hộ bởi các cường quốc phương tây mà có rất nhiều ngoại lệ. Ở Châu Phi đó là Liberia và Ethiopia; Châu Đại dương là Tonga; Châu Á có Nhật, Triều tiên, Trung Quốc và Thái Lan; với Châu Mỹ, sau khi thành lập nước thì Mỹ còn đi xâm chiếm một số nơi.
Con người, cũng như con vật đều tuân theo quy luật bản năng “cá lớn nuốt cá bé”. Đến thế kỷ 15, các điều kiện kỹ thuật, tài chính và cả lòng dũng cảm của người Châu Âu cho phép họ thám hiểm khắp thế giới, dần dần là thôn tính thuộc địa. Không phải tất cả các nước châu Âu, có thể kể đến Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Anh, Pháp, Bì, Hà lan, Đức và Ý.
Khi kỷ nguyên ”đánh bắt xa bờ” đã bắt đầu thì một số nước khác vẫn “ăn quẩn cổi xay” các nước láng giếng như Otoman (Thổ Nhĩ Kỳ) gây ảnh hưởng ở Tây Á và Đông Nam Âu, Nga ở Trung Á và Nhật vào Triều tiên, Đài Loan, Miến Điện, Nam Dương, Đông Dương.
Những người theo chủ nghĩa duy vật cho rằng đánh chiếm thuộc địa là nhằm mục đích tìm thị trường để bán hàng hóa, tăng lợi nhuận tư bản. Thực tế lịch sử phức tạp hơn nhiều, không chỉ lý do vật chất mà các lý do tinh thần như ý thức hệ, tôn giáo và văn hóa... theo từng hoàn cảnh cụ thể, đều gây nên chiến tranh xâm lược.
Năm 1633, người Tây Ban Nha yêu cầu vua Inca phải để thần dân cải đạo sang Thiên chúa giáo nhưng bị từ chối đã lập tức bùng phát nên chiến tranh. Theo đó 168 lính da trắng đã đánh bại 8000 quân da đỏ, đánh dấu sự toàn thắng của phương Tây tại tân lục địa. Chỉ sau 40 năm, kể từ khi tìm ra Châu Mỹ vào cuối thế kỷ 15, họ đã trở thành chủ nhân mới của cả châu lục mênh mông.
Trong quá khứ, Maya là đế chế da đỏ hùng mạnh nhất Châu Mỹ, rất giỏi về toán học và thiên văn, có chữ tượng hình đơn giản. Nhưng khi người Châu Âu đến, Maya đã bị tự diệt vong, vẫn còn hai đế chế khác là Aztec ở Trung Mỹ và Inca ở Nam Mỹ, nhưng cả hai đế chế này cũng chỉ canh giữ một vùng đất khá nhỏ, còn phần lớn đất đai là nơi cư trú của các bộ lạc nhỏ lẻ rải rác hoặc bỏ hoang. Nhìn chung họ lạc hậu hơn nhiều so với người phương Tây, không có chữ viết, lại xung đột nội bộ nên dễ dàng bị đánh bại.
Tình trạng lúc này là 80% dân số da đỏ đã chết, không phải vì chiến tranh mà chủ yếu do dịch bệnh du nhập, đặc biệt là bệnh đậu mùa. Đến nay có thể coi dân số da đỏ đã hồi phục, khoảng 70 triệu, còn cao hơn trước khi người Châu Âu đến một chút, đã có kháng thể chống dịch bệnh. Vì rất thiếu nhân lực nên các nước phương Tây đã phải đưa người từ Châu Phi sang.
Trong suốt 400 năm, từ giữa thế kỷ 15 đến giữa thể kỷ 19, thuyền bè Châu Âu chỉ lượn lờ bên “ngoài rìa” các bờ biển mà ngần ngại đi sâu vào bên trong lục địa đen “rừng thiêng nước độc”. Tục lệ buôn bán nô lệ không phải của Châu Âu hay Châu Mỹ mà xuất phát từ Châu Phi. Nhưng nếu chỉ mua nô lệ ngoài chợ thì không đủ nên sẵn ưu thế quân sự, các cường quốc Châu Âu đã thôn tính luôn cả Châu lục.
Nếu một cậu trai đến với một cô gái mà để “vài trăm năm sau” mới chén thì đó không phải là một tên Sở Khanh, chẳng qua vì hoàn cảnh thôi. Như vậy, lý do xâm chiếm Châu Phi không phải để bán hàng vì người da đen khá nghèo cũng chẳng có tiền mà mua, mà lý do trực tiếp là vì nguồn nô lệ da đen.
Với Trung Quốc thì khác, đó là một thị trường thực sự lớn. Nhưng khi buôn bán, người Tàu rất khôn, họ bán trà, gốm sứ, gấm lụa sang Châu Âu mà hầu như chẳng chịu mua gì, dẫn đến tình trạng thâm thủng thuơng mại nặng, giống như ngày nay. Người Anh đành phải “giở võ”, đưa nha phiến từ Ấn Độ sang bán, cân bằng mậu dịch được thiết lập, thâm chí còn xuất siêu.
Quan chức Tầu ra lệnh tịch thu và thiêu hủy toàn bộ thuốc phiện ở cảng của người Anh. Đó là lý do chiến tranh nha phiến nổ ra năm 1840 với kết quả 4000 lính hải quân Anh đã đánh bại đội quân lên đến hàng triệu của nhà Thanh. Triều đình bên Tàu đã hèn hạ chấp nhận bồi thường chiến phí và thiệt hại kinh doanh, cắt đất Hongkong, mở thêm hải cảng cho thuyền buôn phương Tây, mạt hạng nhất là hợp pháp hóa việc buôn bán thuốc phiện. Chỉ vì giữ ngai vàng, vua Thanh đã để cho ngoại bang đầu độc người dân bằng những liều thuốc hủy hoại cơ thể.
Lý do người Anh vào Úc không liên quan gì đến kinh doanh hay thị trường mà trước hết chỉ là đưa tù nhân đi đày, trong đó phần đáng kể là tù nhân từ Ai len, những người nổi dậy chống đối triều đình. Thổ dân Úc lúc đó chỉ vào khoảng 700000-800000 (ít hơn con số một triệu hiện tại), ngang ngửa với dân số Hawaii diện tích nhỏ bé cũng vào lúc trước khi người da trắng đến, lại còn bị chết cỡ 2/3 vì dịch bệnh nên có thể hiểu có một khoảng trống mênh mông.
Nhận thấy đất Úc rộng quá lại ít người nên mới chính phủ Anh dần dần khuyến khích di cư lập dựng nên nước Úc giàu đẹp như ngày nay. Thực sự lục địa Úc trước đây quá hoang sơ, người thổ dân chỉ ở chuồng sống trong hang mà không có nhà, chứ nói gì đến đường sá, cầu cống.
Nếu bảo phương tây khai thác tài nguyên thuộc địa thì có ai nghĩ đến những chi phí xây dựng cơ sở hạ tầng, trường học, bệnh viện không? Hoặc bóc lột người bản xứ thì việc nâng cao dân trí thì sao?
Nếu nhiều màu mè thì sao họ không bám lấy mà đều tìm cách trao trả độc lập, như người Pháp ở Châu Phi chỉ có 60 năm là bỏ của chạy lấy người. Với Tân Đảo (New Caledonia) Pháp muốn buông từ lâu mà dân ở đó không chịu. Người Hawaii cũng không chịu độc lập nên Mỹ đành nhận làm tiểu bang thứ 50!
Mình nghĩ đi làm chiến tranh xâm lược vì mục đích kiếm tiền chỉ là một chuyện nhỏ, cái chính là nhưng lý do tinh thần khác muôn hình vạn trạng. Hoặc để chứng tỏ cái tôi quyền lực chẳng cần lắm sao?
(còn nữa)
Arsenal: gọi tên nhà vô địch
Bây giờ hãy thử xem họ là ai? Tạm thời bỏ qua phân tích kỹ chiến thuật mà thử nhìn vào góc độ quốc tịch.
Trong danh sách 24 cầu thủ trong trang chủ của đội thì có thể chia làm 4 nhóm gồm 8 cầu thủ Anh, 5 Tây Ban Nha, 4 Nam Mỹ, 7 Châu Âu, kỳ lạ ở chỗ mỗi nước chỉ có một gương mặt tiêu biểu gồm Na Uy, Thụy Điển, Đan Mạch, Pháp, Bỉ, Hà Lan và Ý. Như vậy không có cầu thủ nào thuộc Châu Phi, Châu Á, Bắc Mỹ, Caribe, kể cả Đông Âu.
Bốn nhóm này đều có đại diện trong "ban đội trưởng", theo thứ tự đeo băng là Odegaard, Saka, Gabriel, Rice và Merino. Riêng nhóm Anh quốc có hai người.
Đây là điều khác biệt với kỷ nguyên Wenger, thời kỳ Arsenal đi tiên phong trong việc đa dạng hóa quốc tịch. Lúc đó Pháo thủ có thể coi là đông cầu thủ da đen nhất, giờ thì ngược lại, khá là trắng so với các đội PL. Mấy cầu thủ da đen lại đa số thuộc quốc tịch Anh (6/8).
Sau trận "chung kết" với Bayern Munich, Arsenal đã tạo ra cách biệt 3 điểm với các đối thủ CL.
Ở PL, đêm nay sẽ là trận chung kết thứ ba. Khi gặp Liverpool và Man city thì hai đội này đều được coi là đối thủ hàng đầu thì đêm nay với Chelsea đang là kẻ bám đuổi sát nhất.
Chelsea đang bước vào độ chín sau khi trẻ hóa mạnh vào năm ngoái. Đội vừa toàn thắng 4 trận liên tiếp, gần nhất là hạ gục Barca 3-0.
Đã thế, trận đụng Arsenal lại có sự trở lại của Palmer, ngôi sao quan trọng nhất của đội.
Trong khi đó Arsenal gặp khó khi gặp ba đối thủ lớn Tottenham, Bayern Munich và Chelsea trong 6 ngày.
Một chi tiết đáng chú ý, Arsenal thiếu vắng cả ba trung phong vì chấn thương, rất may nhờ Merino trám vào đã chơi tốt. Trong hai trận vừa qua, Arsenal dẫn trước đối thủ 4-1 và 3-1 khá sớm, ông bầu Arteta vẫn giữ Merino chơi đủ 90 phút mà không cần "để dành". Vậy là sắp có biến, ít nhất một trong ba trung phong sẽ trở lại trong đêm nay!
Điều này báo hiệu một cuộc thư hùng ra trò. Với khoảng cách 6 điểm, đội trắng đỏ có thua thì vẫn còn 3 điểm nhưng họ không muốn tạo thêm một đối thủ là đội áo lam nữa.
Theo máy tính, 76% Arsenal sẽ vô địch, Man city là 20%, các đội khác cơ hội không đáng kể.
Nếu Chelsea thắng, cơ hội của họ sẽ tăng vọt, nhưng hơi khó qua mặt Arsenal vào lúc này.
Góc nhìn: Bàn cờ địa chính trị Châu Á trong kỷ nguyên mới
Một chi tiết nhỏ đã khiến dư luận Trung Quốc dậy sóng khi nữ Thủ tướng đi xe biển số 37-77. Thủ tướng thì muốn lấy biển số nào chẳng được, có điều nó “ngẫu nhiên” trùng hợp với ngày 7/7/1937 là ngày nổ ra chiến tranh Nhật –Trung. Đây là một ngày đánh dấu việc quân Tầu đã thua một cách nhục nhã và phải làm thuộc địa cho nước láng giềng nhỏ bé hơn cho đến tận năm 1945 khi phe phát xít chịu thua phe đồng minh.
Sự “ngạo nghễ” của cô Takaichi không chỉ ở bề ngoài mà còn là chuỗi “liên hoàn cước” khốc liệt nhắm thẳng vào đối thủ.
Thứ nhất là việc tái vũ trang, tăng mạnh ngân sách quốc phòng lên 2% GDP, đồng thời thay đổi hệ thống quân hàm cho phù hợp với quân đội NATO. Nhật Bản cho thấy đã sẵn sàng thoát ra khỏi cái vòng kim cô trong 80 năm qua việc hạn chế phát triển quân đội sau Đại chiến 2.
Thứ hai xem xét và sẽ xóa bỏ các nguyên tắc phi hạt nhân. Trong bối cảnh vũ khí hạt nhân của Tàu cộng và Hàn cộng đang nằm sát nách thì việc chối bỏ loại “đồ chơi” này rõ ràng là điều không cần thiết và không nên. Có thể trong tương lai gần, mọi người sẽ thấy Mỹ triển khai tên lửa hoặc tàu ngầm mang đầu đạn hạt nhân trong khu vực đông bắc Á thuộc lãnh thổ Nhật.
Thứ ba, cô Takaichi khẳng định Nhật sẽ can thiệp nếu Tàu đánh Đài Loan. Mọi người đều biết Cộng đảng đã nhiều lần đe dọa sử dụng giải pháp quân sự để chiếm Đài Loan thì nay lần đầu tiên một Thủ tướng Nhật đã cam kết bảo vệ Đài Loan, tất nhiên là bằng vũ lực.
Nói là làm, nội các Nhật đã tuyển bố sẽ triển khai tên lửa trên đảo Yonaguni cách Đài Loan 110km. Đây là độ dài gần hơn với xứ Đài tính từ Hoa lục, do đó sẽ xóa bỏ ưu thế về khoảng cách trong tác chiến. Mỹ cũng từng cam kết bảo vệ Đài nhưng chưa thể rõ ràng như Nhật, hơn nữa Mỹ còn ở xa.
Cú điện thoại lúc nửa đêm có lẽ là một câu chuyện hài. Cuộc điện đàm trong 1 giờ vào lúc 11 đến 12 giờ đêm, giờ Bắc Kinh giữa Tập và Trump vào đêm 24/11 đã được hai bên kể lại với nội dung khác hẳn nhau. Thực ra hai ông già mới gặp nhau được 3 tuần, không lẽ sớm nhớ nhau thế sao, hay có chuyện gì gấp gáp? Hài hước, qua một đêm, báo quốc doanh của Tàu đã đồng loạt gỡ bài "chửi" Takaichi. Lỡ chơi rồi, sao lại hèn vậy?
Sau khi trò chuyện với Tập vào buổi sáng theo giờ Mỹ thì đến cuối ngày, Trump bốc máy gọi Takaichi và trò chuyện với nhau không qua phiên dịch. Có thể nói, Nhật là đồng minh quan trọng nhất và thân thiết nhất dưới thời Trump 2.0. Có thể tại Chum mê gái còn Kai Chi mê trai, nhưng cứ xem cách họ từng ôm nhau ở Hàn Quốc và nói với nhau những câu ngọt ngào nhất là đủ hiểu cặp đôi này sinh ra là để dành cho nhau.
Những tin tức mới nhất cho hay Mỹ sẽ bán cho Nhật 400 tên lửa Tomahawk, loại tên lửa tầm xa có sức công phá lớn, loại mà Mỹ đang “ngần ngại” cung cấp cho Ukraine, nhưng với Nhật thì lại sẵn sàng với số lượng khủng.
Những diễn biến kể trên cho thấy quyết tâm và tầm nhìn từ ban lãnh đạo mới của nước Nhật, thể hiện chuyển biến cục diện chiến lược, một kỷ nguyên mới trong bàn cờ địa chính trị Châu Á. Hậu quả tất yếu ở đây là Trung Cộng hãy quên Đài Loan đi.
Đài Loan ngày nay đã là một xứ có nền kinh tế công nghệ cao, mức sống của người dân ngang ngửa với Nhật Bản và các nước thu nhập cao, là biểu tượng của phồn vinh thịnh vượng, tự do dân chủ Á Châu. Không chỉ Mỹ, Nhật, các đồng minh Hàn Quốc, Philippines, Úc đều sẵn lòng che chở cho Đài khỏi nanh vuốt của Gấu cộng.
Một điều cần khẳng định Tầu cộng không có tương lai với muôn trùng khó khăn đang bủa vây, từ địa chính trị đến kinh tế, mâu thuẫn xã hội và môi trường ô nhiễm. Với Việt Nam, một lần nữa, đây lại là lúc chọn phe. Chúng ta muốn vươn lên, hòa vào dòng chảy của nhân loại tiến bộ, văn minh hiện đại hay làm một kẻ bướng bỉnh, ngoan cố?
Ảnh: Thủ tướng Nhật với chiếc xe 37-77
Đăng ký:
Nhận xét (Atom)