Góc nhìn: Mọi nẻo đường đều dẫn đến thành Rome

 

Năng lượng từ lâu đã không còn là một hàng hóa thuần túy mà đã trở thành vũ khí sắc bén nhất trên bàn cờ địa chính trị toàn cầu. Ba cuộc xung đột năng lượng đang diễn ra trên thế giới thể hiện rõ cách các quốc gia dùng năng lượng để chèn ép, làm suy yếu hoặc vây ráp đối thủ.

1. Mỹ siết chặt dòng dầu Iran chảy sang Trung Quốc

Nhiều năm qua, Trung Quốc là khách hàng tiêu thụ dầu lớn nhất của Iran. Tehran dựa vào nguồn thu này để duy trì nền kinh tế dưới các lệnh trừng phạt, còn các nhà máy lọc dầu tư nhân ("teapot refineries") của Trung Quốc hưởng lợi nhờ nguồn cung giá rẻ.

Để ngăn chặn dòng chảy này, Mỹ không chỉ cấm vận trực tiếp mà còn tung ra các biện pháp trừng phạt thứ cấp (secondary sanctions) vô cùng gắt gao:

- Đánh vào "Đội tàu bóng tối" (Shadow Fleet): Mỹ và các đồng minh liên tục đưa vào danh sách đen hàng loạt tàu dầu ngụy trang, đổi cờ, hoặc tắt thiết bị định vị nhằm che giấu nguồn gốc dầu Iran.

- Triệt hạ mạng lưới tài chính trung gian: Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt hàng loạt công ty vỏ bọc tại Hồng Kông, UAE và Trung Quốc tham gia rửa tiền, thanh toán và vận chuyển dầu cho Iran.

-Chặn các điểm chuyển tải: Mỹ tăng cường giám sát các vùng biển quốc tế (như vùng biển ngoài khơi Malaysia) – nơi dầu Iran thường được sang mạn (ship-to-ship) để nhãn mác bị xóa mờ trước khi cập cảng Trung Quốc.

Bằng cách chặn đứng kênh thanh toán USD, giáng đòn vào logistics và đe dọa trừng phạt các tổ chức tài chính Trung Quốc, Washington buộc Bắc Kinh phải cân nhắc giữa lợi ích từ dầu giá rẻ và rủi ro bị cô lập khỏi hệ thống tài chính toàn cầu.

2. Điều kỳ lạ, khi chuyển từ thế phòng ngự sang tấn công, Ukraine dường như không chú trọng giành lại lãnh thổ mà chỉ thích tập trung đánh phá hạ tầng năng lượng của Nga.

Khác với các đòn trừng phạt kinh tế của phương Tây, chiến lược của Ukraine là tấn công vật lý trực tiếp bằng máy bay không người lái (UAV) tầm xa vào sâu trong lãnh thổ Nga.

Mục tiêu cốt lõi của Kyiv tập trung vào các mắt xích yếu nhất của ngành dầu khí Nga:

- Nhà máy lọc dầu (Refineries): Ukraine không ưu tiên đánh vào giếng dầu thô mà nhắm thẳng vào các tháp chưng cất phức tạp tại các nhà máy lọc dầu lớn (như ở Moscow, Tatarstan, Omsk). Đây là những thiết bị đắt đỏ, khó thay thế do Nga đang chịu lệnh cấm vận công nghệ từ phương Tây.

- Kho chứa và cảng xuất khẩu: Các kho nhiên liệu lớn và cảng biển quan trọng như Novorossiysk bị tấn công liên tục nhằm làm gián đoạn chuỗi cung ứng dầu xuất khẩu sang Trung Quốc, Ấn Độ.

3. Venezuela dừng cung cấp dầu giá rẻ cho Trung Quốc

Trong quá khứ, Venezuela từng là nguồn cung dầu thô nặng giá rẻ quan trọng cho Trung Quốc, phần lớn dùng để gán nợ cho các khoản vay hàng chục tỷ USD từ Bắc Kinh. Tuy nhiên, cục diện này đã đổi khác.

-Sự can thiệp và kiểm soát của Mỹ: Washington áp đặt cơ chế kiểm soát gắt gao và cấp phép hạn chế (thông qua các tập đoàn như Chevron hoặc các giấy phép của OFAC) đối với hoạt động xuất khẩu dầu của Venezuela.

- Tái định hướng dòng chảy: Dầu thô của Venezuela thay vì chảy ngầm qua các trung gian thiếu minh bạch sang các nhà máy "teapot" Trung Quốc với giá chiết khấu sâu, nay được nắn dòng trở lại các thị trường chính thống có giấy phép (đặc biệt là thị trường Mỹ).

- Thay đổi cơ chế thanh toán: Sự siết chặt từ Mỹ khiến Caracas không còn dễ dàng duy trì các thỏa thuận đổi dầu lấy nợ hay bán dầu giảm giá lén lút như trước, làm cắt đứt nguồn dầu siêu rẻ mà Trung Quốc từng thu lợi.

Như vậy, từ Trung Đông, Đông Âu cho đến Mỹ Latinh, dầu mỏ đã trở thành tâm điểm của các cuộc xung đột địa chính trị. Việc Mỹ siết chặt Iran và Venezuela đã thu hẹp đáng kể nguồn năng lượng giá rẻ của Trung Quốc, trong khi các cuộc tập kích của Ukraine đang làm suy yếu ngành năng lượng của Nga.

“Mọi nẻo đường đều dẫn tới thành Rome” (All roads lead to Rome), theo nghĩa đen là hệ thống đường sá đồ sộ của đế quốc La Mã đều hướng về một địa chỉ.

Nhưng hệ thống ngày nay bao trùm toàn thế giới cũng hướng về một mục tiêu duy nhất: bao vây Trung Cộng, đối thủ địa chính trị lớn nhất của Mỹ.

Theo tin tức mới nhất, Mỹ đã thuyết phục được các nước Anh, Ý, Đức... ủng hộ cuộc chiến của Mỹ đang trực tiếp điều hành tại Iran. Cuộc chiến này, theo mình không hẳn nhắm đến việc giải phóng hoàn toàn Iran mà chỉ nhằm triệt hạ nguồn dầu giá rẻ của Trung Cộng.

Điều này chắc hẳn đã làm Bắc Kinh nổi giận, dẫn đến những hành động gây hấn trên biển Hoa Bắc và Hoa Đông mấy ngày qua nhằm vào các đồng minh Philippines và Nhật của Mỹ.

Việt Nam đã tái hiện nhập siêu, trong đó nhập siêu với Trung Quốc tiếp tục xu hướng leo cao. Thiển nghĩ, chắc chắn Mỹ muốn Việt Nam phải làm gì đó giải quyết việc này trước khi họ công nhận nền kinh tế thị trường cho chúng ta.

Ảnh: theo ý tưởng của Rùa tiên sinh, một số con bạc vào sòng bài có thể thắng một số ván, thậm chí thắng cả buổi nhưng nhà cái vẫn không sập tiệm. Sóng bài sẽ vẫn tiếp tục mở rộng, ngày và đêm.

Kỷ nguyên mới của Peru với tân nữ tổng thống

 

Peru, vùng đất của những đỉnh Andes hùng vĩ và tàn tích Machu Picchu huyền thoại, đang trải qua những biến động chính trị sâu sắc. Giữa bối cảnh đó, sự trỗi dậy của các nhà lãnh đạo gốc Á và câu chuyện giao thoa văn hóa xuyên đại dương đã tạo nên một Peru độc đáo nhất nhì khu vực Mỹ Latinh.

Cái tên Keiko Fujimori không hề xa lạ trên chính trường Peru, nhưng việc bà đảm nhận cương vị Tân Tổng thống Peru đánh dấu một bước ngoặt lịch sử lớn. Là con gái lớn của cựu Tổng thống độc tài đầy tranh cãi Alberto Fujimori, Keiko đã dành hơn hai thập kỷ để xây dựng đế chế chính trị của riêng mình thông qua đảng Lực lượng Nhân dân (Fuerza Popular).

Sinh năm 1975, Keiko từng đảm nhận vai trò Đệ nhất Phu nhân Peru ở tuổi 19 sau khi cha mẹ ly hôn. Từng ba lần lọt vào vòng hai của các kỳ bầu cử tổng thống trước đó và chịu không ít cáo buộc pháp lý, sự kiên trì của bà cuối cùng đã được đền đáp. Trên cương vị tân lãnh đạo, Keiko đối mặt với thách thức to lớn: hàn gắn một quốc gia đang bị chia rẽ sâu sắc, phục hồi kinh tế và chứng minh rằng di sản của chủ nghĩa Fujimori (Fujimorismo) có thể mang lại sự ổn định và dân chủ cho Peru.

Để hiểu được bối cảnh lãnh đạo của Keiko Fujimori, cần nhìn lại bức tranh toàn cảnh về đất nước Peru.

Peru là cái nôi của đế chế Inca cổ đại – đế chế lớn nhất thời kỳ tiền Colombo. Thế kỷ 16, thực dân Tây Ban Nha chinh phục vùng đất này, biến Lima thành thủ đô của Phó vương quốc Peru giàu có. Quốc gia này chính thức giành độc lập vào năm 1821 dưới sự dẫn dắt của José de San Martín và Simón Bolívar.

Peru là một "nồi lẩu thập cẩm" về nhân chủng học. Người bản địa (chủ yếu là người Quechua và Aymara) chiếm khoảng 45% dân số. Người lai (Mestizo - giữa người châu Âu và bản địa) chiếm khoảng 37%. Phần còn lại là người gốc Âu, gốc Phi và đặc biệt là cộng đồng gốc Á (Trung Quốc và Nhật Bản) – nhóm chiếm tỉ lệ nhỏ nhưng giữ quyền lực kinh tế, văn hóa lớn.

Hệ thống chính trị Peru theo chế độ Cộng hòa đại nghị với quyền lực tập trung lớn vào Tổng thống. Tuy nhiên, chính trường nước này nổi tiếng bất ổn với các cuộc khủng hoảng hiến pháp liên tục và tình trạng tham nhũng khiến nhiều cựu tổng thống phải vào tù hoặc bị phế truất trong những năm gần đây.

Peru là một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất khu vực nhờ tài nguyên thiên nhiên dồi dào. Quốc gia này đứng hàng đầu thế giới về xuất khẩu đồng, vàng và kẽm. Bên cạnh khai khoáng, ngành nông nghiệp xuất khẩu (măng tây, quả bơ, việt quất) và du lịch cũng là những trụ cột kinh tế chính.

Một trong những mối liên kết đặc biệt nhất giữa Peru và châu Á chính là cộng đồng Nikkei (người Peru gốc Nhật). Đây là cộng đồng gốc Nhật lớn thứ hai tại Nam Mỹ, chỉ sau Brazil.

Lịch sử của cộng đồng này bắt đầu từ ngày 3 tháng 4 năm 1899, khi con tàu Sakura Maru cập cảng Callao mang theo 790 người nhập cư Nhật Bản đầu tiên. Họ đến theo các hợp đồng lao động để làm việc tại các đồn điền đường và bông dọc bờ biển Peru.

Dù đối mặt với rào cản ngôn ngữ, sự kỳ thị và đỉnh điểm là làn sóng bài Nhật trong Chiến tranh thế giới thứ hai (khi nhiều người bị tịch thu tài sản và trục xuất sang Mỹ), người Nhật tại Peru vẫn kiên cường bám trụ. Họ chuyển dần từ nông thôn ra thành thị, mở các cửa hàng nhỏ, tiệm giặt là, tiệm tóc và dần khẳng định vị thế vững chắc nhờ tinh thần kỷ luật và trung thực.

Qua hơn 120 năm, cộng đồng Nikkei (hiện có khoảng 100.000 người) đã hòa nhập sâu sắc và để lại những dấu ấn không thể phai mờ:

Đỉnh cao là năm 1990, khi ông Alberto Fujimori đắc cử Tổng thống, trở thành người gốc Nhật đầu tiên lãnh đạo một quốc gia ngoài nước Nhật. Dù nhiệm kỳ của ông kết thúc trong tranh cãi, việc con gái ông – Keiko Fujimori – trở thành tân tổng thống vào năm 2026 đã tái khẳng định tầm ảnh hưởng chính trị mạnh mẽ của cộng đồng này.

Người gốc Nhật nắm giữ nhiều vị trí quan trọng trong các tập đoàn tài chính, y tế và kỹ thuật tại Peru. Tổ chức Asociación Peruano Japonesa (APJ) là một trong những định chế văn hóa - xã hội uy tín nhất cả nước.

Ẩm thực Nikkei Cuisine cũng là thành tựu văn hóa nổi bật. Sự kết hợp giữa kỹ thuật chế biến hải sản tinh tế của Nhật Bản và các gia vị cay nồng (ớt ají, chanh) của Peru đã tạo nên dòng ẩm thực Nikkei nổi tiếng toàn cầu. Những món ăn như Ceviche kiểu mới hay Tiradito chính là biểu tượng cho sự hòa hợp hoàn hảo giữa hai dân tộc.

Sự kiện Keiko Fujimori bước lên vũ đài quyền lực cao nhất, nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử nước này không chỉ là câu chuyện của riêng một cá nhân hay một gia tộc, mà nó còn phản ánh tính chất đa dạng, bao dung và đầy biến động của đất nước Peru – nơi một cộng đồng nhập cư từ cách nửa vòng trái đất có thể tạo nên những xoay chuyển lịch sử vĩ đại.

Hệ lụy khi Hoa Kỳ và Trung Hoa xích lại gần nhau

 

Chuyến thăm Trung Hoa của Tổng thống Hoa Kỳ vừa qua là một sự kiện gây náo loạn thế giới. Rất nhiều bình luận theo hướng ai thắng, ai thua mà không để ý một thực tế đơn giản đây chẳng qua là sự xích lại gần nhau giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới.

Trong một đoạn thoại bị phát tán khi quên tắt micro, ông Tập Cận Bình đã phàn nàn về mối quan hệ khó khăn trong thời gian qua. Có lẽ chuyến thăm này sẽ là một cột mốc đánh dấu cú đảo chiều ngoạn mục?

Trong diễn văn chào mừng, Chủ tịch Tập nói đến lịch sử “trên 5000 năm” đã gây ra bàn tán. Sự thật không có đủ chứng cứ khoa học để cho rằng Trung quốc có lịch sử trên 5000 năm, vì nếu theo các bằng chứng về thư tịch thì chỉ vào 3600-3700, cũng chưa tới 4000 năm. 5000 năm đó chỉ dựa theo các câu chuyện truyền thuyết, kiểu như mẹ Âu Cơ đẻ ra trăm trứng, và đó là chuyện hoang đường chứ không có thật.

Giới sử gia quốc tế coi lịch sử Trung Quốc còn đi sau các nền văn minh cổ đại khác như Ai Cập hay Ba Tư, vào khoảng 4000 năm thôi. Nhưng chuyện cách đây 4000 hay 5000 năm thì có liên quan gì đến ngày nay, nó chỉ có giá trị tự sướng hay lùa gà đối với dân ngu khu đen mà thôi.

Theo các tín tức mà báo chí loan tải, hai bên đã đạt được nhiều thỏa thuận quan trọng về chính trị và kinh tế.

Về vấn đề Iran nóng bỏng, phía Trung Quốc đồng ý với Mỹ là Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân; nước này không được kiểm soát và thu phí tại eo biển Hormuz và còn cam kết không cung cấp vũ khí cho chế độ thần quyền.

Nếu Trung Quốc thực hiện đúng những điều này thì đây quả là tin rất buồn cho giới cầm quyền Tehran khi chỗ dựa duy nhất của họ đã quay lưng.

Đáng chú ý, vấn đề Đài Loan được phía Tàu cộng coi là đặc biệt quan trọng, mang lợi ích cốt lõi thì Mẽo lại đánh bài lờ lớ lơ, cố tình lảng tránh mà không tỏ ý đáp lại thịnh tình của chủ nhà.

Lĩnh vực kinh tế có lẽ là ưu tiên nhiều hơn cho chuyến viếng thăm. Theo đó, có thỏa thuận Trung Quốc mua 200 máy bay Boing, mua thêm nông sản và dầu khí của Mỹ. Ở chiều ngược lại, Mỹ gia hạn việc hoãn trừng phạt thuế thêm 18 tháng, “trùng lặp” với thời gian tổ chức Đại hội Đảng thứ 22 của Cộng đảng.

Một điều không cần nói ra nhưng mọi người đều hiểu hàng hóa Trung Quốc sẽ không bị làm khó dễ để đi vào Mỹ và chắc chắn sẽ gia tăng mạnh về kim ngạch. Điều này tất nhiên sẽ ảnh hưởng lớn đến quan hệ thương mại của các nước với Mỹ, trong đó có Việt Nam.

Hồi xưa, mẹ mình có kể chuyện mình còn nhỏ toàn ở truồng ăn mía, ăn đến đâu thì tè đến đó, chẳng khác gì cái máy ép mía. So sánh với quan hệ thương mại tay ba, Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc càng nhiều thì xuất khẩu sang Mỹ càng mạnh (quý vị có thể dễ dàng lấy số liệu trên mạng), nói cách khác, Tầu là “đầu vào” và Mẽo là “đầu ra”. Và khi hai đầu nay dỡ bỏ rào cản để kết nối trực tiếp thì đó là lúc “máy ép mía” có nguy cơ ế độ.

Theo những số liệu mới nhất, Việt Nam đã vượt Mexico, Canada và cả Trung Quốc như là một nước xuất siêu lớn nhất vào Mỹ. Điều gì sẽ xảy ra nếu không còn 130 tỉ ÚDD tiền tươi mỗi năm từ nguồn lợi thương mại với Mỹ? Diễn biến khác, Úc sẽ không lo kinh tế Trung Quốc yếu đi để giảm thiểu nhập khẩu khoáng sản.

Rốt cuộc, Mỹ và Trung Quốc đã tỏ ra cần nhau, đúng hơn Trump và Tập phải dựa vào nhau để chống chọi với các vấn đề nội bộ.

Ở Trung Quốc, việc bắt giữ Trương Hựu Hiệp, phó chủ tịch thứ nhất quân ủy, người được coi là có quyền lực đứng hàng thứ hai sau Tập Chủ tịch đã không che dấu sự bất đồng sâu sắc trong giới cầm quyền chóp bu. Điều này cũng liên quan đến nền kinh tế giảm tốc và lo lắng sụp giảm dân số đất nước đông dân thứ nhì thế giới.

Còn vấn đề của Mỹ còn cấp bách hơn khi chỉ còn vài tháng nữa là đến cuộc bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ, ông Trump cũng rất cần những thông tin tốt để còn chém gió với cử tri.

Lượt về của cuộc gặp gỡ Trump – Tập sẽ diễn ra tại Wasington DC vào cuối tháng 9 tới, cũng vào thời điểm nhạy cảm ngay trước thềm bầu cử.

Bốn tháng ít ỏi có thể là thời gian khá dài trong bối cảnh chính trị và kinh tế toàn cầu hiện nay. Trâu bò đánh nhau ruồi muỗi chết, còn khi chúng "yêu" nhau xem chừng không ít kẻ siêu liêu.

Thử tìm lối thoát ra khỏi eo nước Hormuz

 

Kể từ khi chiến tranh Iran bùng nổ, eo biển Hormuz đã trở thành một điểm nghẽn. Ngay cả khi Mỹ tuyên bố về chiến dịch bảo vệ tự do hàng hải bằng cách hộ tống tàu thuyển thì trên thực tế lưu lượng tàu bè nhích lên không đáng kể. Trong thời gian ngừng bắn hiện tại, hai bên vẫn có những cuộc va chạm giữa “đàn muỗi” Iran với ba tàu khu trục Mỹ.

Eo nước Hormuz chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu lửa xuất khẩu của thế giới và vì thế khi nó ngưng thì đã làm giá dầu gia tăng đáng kể. So sánh với khi bắt đầu chiến tranh tại Ukraine thì mức tăng giá thậm chí còn cao hơn, cũng dễ hiểu vì “động mạch” tiếp dầu bị mất tới hơn 10 triệu thùng/ngày so với năm 2022 chỉ vào khoảng 3 triệu thùng.

Khi Nga mất một phần thị trường Châu Âu thì đã chuyển hướng sang Trung Quốc và Ấn Độ nên nguồn cung đã được phục hồi. Nay có việc Nhật Bản chạy sang mua dầu của Mỹ và Mexico, nhưng có thể hiểu chỉ bù đắp được một phần nên việc làm sao “khơi thông” được Hormuz trở nên nhức nhối hơn bao giờ hết.

Thực ra vấn đề Iran đã làm các đời tổng thống Mỹ đã phải ngậm bồ hòn làm ngọt trong 47 năm qua, không ai dám chọc vào tổ kiến lửa. Các nước Châu Âu dù đang khát dầu từ Trung Đông vẫn phải “né”, chắc sợ ăn tên lửa hành trình của Iran. Cớ sao Trump lại hùng hổ thế? Đúng là to đầu mà dại, nhỏ d. mà khôn!

Liệu khi nào một thỏa thuận đình chiến sẽ được ký kết? Mình sờ mu rùa thì thấy đây có lẽ là một chuyện xa vời. Cái gọi là đàm phán hay hiệp định đình chiến có lẽ chỉ là những quân bài dền dứ, bởi người đang làm chủ cuộc chơi là Mẽo thì lại không có lý do để vội. Vội cũng không xong vì “con quỷ” (cách dùng từ của Bush con) không dễ gì quy hàng.

Trước đây, để hạ gục “Một rắc” thì cha con Bush đã mất tới 12 năm qua hai cuộc chiến Vùng Vịnh và nay với “Một răng” thì nếu Trump "giải phóng" dứt điểm được trong thời gian còn lại của nhiệm kỳ thì đã là thành công lớn.

Với cách nhìn nhận việc eo Hormuz là chuyện dài hơi thì nên chăng nên tìm những con đường khả dĩ hơn. Bản thân Iran cũng là một nạn nhân đang tìm hướng đường bộ sang cảng Karachi của Pakistan, có điều quãng đường này khá dài, hiểm trở và không thể xây ống dẫn dầu từ đảo Kharg trong tương lai gần nên chủ yếu chỉ là lối thoát cho hàng hóa phi dầu lửa.

Nhật Bản đã ký kết thỏa thuận mua dầu của Mỹ từ Allaska trong những năm tới, thậm chí còn có ý tưởng trở thành một trạm trung chuyển của dầu lửa từ Mỹ, Canada sang Đông Á.

Trở về với vùng Vịnh nóng bỏng, hiện đã có hai đường ống dầu đã được dự phòng để thoát Hormuz. Đó là đường ống Đông – Tây của Saudi ra biển đỏ với bến đỗ Jeddah, thương cảng lớn nhất của nước này. Từ Jeddah đi qua kênh đào Suez của Ai Cập thì không sao, nhưng để sang châu Á thì phải qua bờ biển Yemen thì phải “lạy” phiến quân Houthi, cũng là đệ của Iran. Đó cũng là lý do các hạm đội Mỹ nên hiện diện trong khu vực.

Ống dầu thứ 2 nằm trong lãnh thổ UAE, chạy từ Abu Dhabi, nơi sản xuất chính để đến cảng Fujairah, hải cảng duy nhất của UAE nằm ngoài Hormuz. Tuyến đường này cần tăng thêm công suất nếu “phục vụ” thêm lượng dầu xuất khẩu từ Bahrain và Qatar.

Mới đây UAE đã tuyến bố ly khai khỏi tổ chức xuất khẩu dầu lửa OPEC. Lý do là công suất hiện nay của nước này là 4,8 triệu thùng/ngày (có thể lên 6 triệu nếu mở rộng khai thác) trong khi hạn ngạch của OPEC chỉ cho 3,4 triệu. Trong bối cảnh nguồn cung khan hiếm và lối thoát Fujairah có sẵn thì quyết định này có thể coi là hợp lý.

Một lối đi nữa mà Israel đã công khai marketing là xây dựng “hành lang năng lượng Haifa”. Đây là con đường khả dĩ xuyên qua lãnh thổ một đồng minh lâu năm của Do Thái là Jordan để đưa dầu của Kuwait và Iraq sang bên bờ Địa Trung Hải, từ đó chuyển sang Châu Âu. Tuy nhiên dự án này cần phải mất thời gian một vài năm và để sử dụng Haifa thì phải xử lý xong phiến quân Hesbollah tại Li Băng.

Trước đây, khi còn sống ở Trung Đông mình từng có ý định lái xe từ Cairo đi Tel Aviv. Bởi vì mình đã từng lái từ Cairo đi Hugada và Sham El Sheik với quãng đường 600km tương đương. Địa hình khu vực này khá bằng phẳng, có thể không cần xây đường ống mà có thể dùng đường sắt hoặc đường bộ vẫn có thể vận tải, với thời gian và chi phí khả quan.

Với những nét vẽ như vậy thì thế giới sẽ không cần dầu lửa đi qua Hormuz nữa. Trong khi hải quân Mỹ, đứng đầu là quyền bộ trường gốc Việt Hung Cao phong tỏa các tàu ra vào hải phận Iran nhằm đánh vào túi tiền chính phủ thần quyền.

Bạn nghĩ gì về thế cờ vây này và đến liệu bao giờ thì con quỷ Iran tắt thở?

Mùa thu tháng tư

 

Nước Úc đang ở mùa thu. Trời se lạnh, gió heo may thổi nhẹ, phong cảnh tĩnh mịch và rất buồn. Nhìn ra thế giới, dòng chảy thời sự vẫn không ngừng trôi với rất nhiều kịch tính khó lường.

Chiến tranh Iran bắt đầu vào chớm thu, trải qua các kiểu ái ố thì nay có vẻ đi đến hồi kết, bởi vì cả hai bên đối địch đã lộ rõ mục đích và có lẽ dừng lại lúc này đủ thỏa mãn cho cả hai.

Phía Iran không mong gì hơn là giữ được chế độ thần quyền, cho dù chịu nhiều tổn thất đi chăng nữa. Mặc dù Israel và một số nước Ả Rập muốn giải quyết tận gốc, tức là phải “giải phóng” cả nước Iran và thay đổi chế độ nhưng để làm điều đó thì bắt buộc phải dùng bộ binh mà đó là điều chúa sơn lâm không, hoặc ít nhất là chưa muốn.

Iran có lãnh thổ rộng lớn 1.7 triệu Km2 (gấp 5 lần Việt Nam), có địa hình núi non, sa mạc hiểm trở. Kể cả phương án dùng quân Ả Rập hay quân phản loạn của người Cuốc, người hồi Sunny trong nước thì cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Một lãnh thổ nhỏ bé như Cuba mà Mẽo còn chưa dám. Thiển nghĩ nếu có thì chắc cũng để đám Ku kiều hành sự là chính, Mẽo chỉ hỗ trợ không quân theo như mô hình Lybia trước đây.

Ban đầu mình nghĩ, mục tiêu của Mỹ là khống chế đảo đầu lửa Kharg nhưng nay thì Mỹ còn đi xa hơn, thao túng toàn bộ vịnh Ba Tư và eo Hormuz. Sau khi hủy diệt 60% bệ phóng tên lửa và 90% tàu chiến thì các hạm đội Mỹ đã trở nên bất khả xâm phạm, đi lại trong vùng biển như chỗ không người.

Iran cũng đã thành công khi khoe tên lửa hành trình 4000km, độ dài có thể vươn tới London và Paris khiến cho Macron teo chim (nếu có) và các nước Châu Âu phải vội né. Được thể, Trump mắng bọn quan hủ lại của lục địa già như tát nước vào mặt.

Nhưng Trump lại thất bại trong việc cứu bồ Orban ở Hungaria, người đã thất cử đau đớn mà hệ lụy là làm cho cánh tả của Châu Âu càng mạnh mẽ hơn. Khi Châu Âu đoàn kết, không còn kẻ phá bĩnh phủ quyết nguồn viện trợ cho Ukraine thì người buồn nhất là Putin, xem ra việc chốt lãi vào lúc này là không khả thi.

Sự việc ở Hungaria cho thấy deal với các thể chế độc tài bao giờ cũng dễ hơn chế độ dân chủ, dưới lăng kính quyền lợi “Nước Mỹ trên hết”. Mỹ chỉ có thể gây sức ép với cá nhân hoặc một nhóm cầm quyền chứ không thể “vận động” toàn bộ cử tri của quốc gia đó. Đó là lý do các cuộc “cách mạng” của Trump ở Venezuela và Iran chỉ có tính cải lương, miễn sao đủ dùng cho lợi ích Mẽo.

Để chuyển sang vấn đề quê hương khi TBT Tô Lâm và Ngô phu nhân mới đi thăm Trung Quốc, trước hết lại phải nói về bối cảnh chung.

Theo những tin tức mới nhất, Mỹ đã chọn ra ba đối tác kinh tế thương mại để dành nhiều sự ưu ái. Thứ nhất là Ecuador, một quốc gia Nam Mỹ có diện tích xấp xỉ Việt Nam, nhưng dân số chỉ có 18 triệu. Chính quyền Trump không dấu diếm việc trở về “tắm ao ta” ở sân sau Tây bán cầu.

Sau khi gạt bỏ ảnh hưởng của Tàu cộng ở Panama, Venezuela, Cuba, Mỹ cũng không muốn quá thiên vị Canada và Mexico mà sẽ công bằng hơn với các đồng minh Mỹ Latin, trong đó Argentina và Chi Lê là những quốc gia sở hữu trữ lượng litium lớn, rất quan trọng cho công nghệ mới. Chỉ còn Brazil của tổng thống Lula đang còn chống Mỹ ở tuổi 80.

Mỹ coi Ecuador của tổng thống trẻ tuổi Noboa, người có quốc tịch Mỹ là một đối tác tin cậy, gần gũi và muốn bơm quốc gia này trở nên hùng mạnh, một kiểu mẫu trong khu vực.

Quốc gia ưu ái thứ hai là Đài Loan, một ngôi sao đang lên về công nghệ, một đồng minh có ý nghĩa địa chính trị quan trọng.

Thứ ba, Bangladesh cũng lọt vào mắt xanh của Mỹ, một quốc gia có dân số lớn gần gấp đôi Việt Nam, đủ sức trở thành công xưởng mới cho các ngành hàng “cơ bắp” như dệt may và giày dép. Sau cuộc cách mạng đường phố cách đây một năm rưỡi, lật đổ chế độ độc tài Hasina, đất nước hồi giáo đang hồi sinh, năng động và cần cù.

Việt Nam tôi đâu? Trong vùng Đông Nam Á, Mỹ mới ký với Indonesia Hiệp ước an ninh quốc phòng, thực chất nhằm thiết lập sự ảnh hưởng của Mỹ tại eo Malaca, nơi lưu lượng tàu bè còn lớn gấp bội so với eo Hormuz, đặc biệt liên quan đến thương mại Trung Quốc. Như vậy Đài Loan, Indonesia, Phillippines, Hàn Quốc, Nhật, Úc...đều là những đồng minh truyền thống, sát cánh của Mỹ trong khu vực, chưa có lý do gì để Mỹ ưu tiên Việt Nam như những câu nói hào nhoáng của ông Trump.

Cũng vì thế, chuyến thăm của anh Lâm sang Trung Quốc được coi là hợp tình hợp lý vào lúc này. Có điều tình yêu giống như chiếc xe đạp, nếu không tiến lên thì nó sẽ đổ. Nếu không thể nâng mối quan hệ Việt – Mỹ lên tầm cao mới thì món hời xuất siêu 130 tỉ ông Tơn rất là nguy cơ. Đây là điều chắc hẳn gây đau đầu cho các cụ nhà ta.

“Vì sao tôi cuồng Trump”

 

Tối qua, Chủ tịch Cu Ba Miguel đã có bài phát biểu “quan trọng” được truyền hình trực tiếp trên truyền hình. Nó tỏ ra không phải diễn văn “đầu hàng” mà vẫn nói về “bất đồng” với Mỹ và đối thoại “bình đẳng”. Ông thừa nhận cần thay đổi như đó là theo ý Chúa (vậy là quên Mác rồi sao? ).

Lời nói đi đôi việc làm, Cu Ba đã thả 51 tù chính trị, trong khi 30 tổ chức đối lập tại Mỹ đã ra tuyên bố chung bày tỏ sự sát cánh bên nhau cho mục đích chung. Theo những nguồn tin khả tín, ông Miguel sẽ ra đi để dọn đường cho những diễn biến mới.

Vậy là không hẹn mà gặp, ba lãnh tụ Cu3, Một Răng và Vezu , bằng những cách khác nhau đều đã được Mẽo “bế ẵm”, mang lại sự chao đảo khủng khiếp trên chính trường ba nước.

Lý do Mỹ đặc biệt quan tâm đến họ có thể lý giải vì họ có những điểm chung “lạnh gáy” như sau:

1. Đi theo chủ thuyết lỗi thời, không tôn trọng tư do dân chủ, đàn áp áp bức phản biện dẫn đến việc không phát huy được năng lực sáng tạo của con người.

2. Mô hình cai trị không phù hợp dẫn đến việc phát triển mất cân đối, gây bất công và bất mãn trong xã hội.

3. Về đối ngoại bị cô lập vì chống lại dòng chảy chung của nhân loại tiến bộ.

4. Hậu quả đất nước tụt hậu, cuộc sống người dân trở nên nghèo nàn lạc hậu.

Trên thực tế, với sự vượt trội về kinh tế và quân sự chỉ có Mỹ, với vai trò sen đầm quốc tế, là chúa sơn lâm của khu rừng có thể làm gì đó. Nhưng trải qua nhiều đời tổng thống, giải pháp của các đời tổng thống Mẽo, về cơ bản, là “kệ mother nó”. Đến Trump thì khác, ông chủ trương “f. mother mày”.

Việc bắt Maduro có thể coi là một kỳ tích thể hiện sự vượt trội của Hoa Kỳ về kỹ thuật quân sự. Giải phải hiện nay có thể coi là tối ưu với một chính phủ chuyển tiếp để không gây xáo trộn xã hội. Tài nguyên dầu lửa không còn “biếu” Tầu cộng và được khai thác với công nghệ tiên tiến, quản trị hiệu quả và bán theo giá quốc tế, mọi người đều được hưởng lợi.

Cuộc chiến tại Iran đã đủ 12 ngày như cuộc chiến cách đây 8 tháng, nay đụng đến khúc quanh sinh tử. Hôm qua Mỹ bắt đầu tấn công vào đảo Kharg, nơi chiếm giữ 90% lượng dầu xuất khẩu của nước này. Chưa rõ Iran có cách nào bật lại ngoài việc rải thủy lôi ở eo biển Hormuz.

Điều này sẽ ảnh hưởng đến các nước nhập khẩu, lớn nhất là Trung Quốc và Nhật Bản; các nước xuất khẩu như Kuwait, Bahrain, UAE và đặc biệt cả Iran cũng chuyển dầu qua con đường này. Vì thế xem ra cách làm này rất khó khả thi vì Iran cũng không muốn tự sát nhưng nếu mất quyền kiểm soát đảo Kharg thì họ cũng muốn phá đám để cả làng cùng chết?!

Trở lại với Cu Ba, một lộ trình đang được bàn thảo theo hướng một chính phủ lâm thời sẽ tiếp quản chính quyền Miguel. Lập trường của Mỹ với sự hướng dẫn của một “Cu kiều”, ngoại trưởng Rubio, thì rất rõ ràng, hoặc chuyển tiếp “thân thiện” hoặc là giải pháp quân sự.

Câu hỏi là nếu Cu Ba bỏ gác thì một mình Việt Nam còn đủ sức “canh gác hòa bình” thế giới không? Nói giỡn chơi thôi, mình vẫn cho rằng Việt Nam khác với Cu Ba.

Hỏi nữa, Cu Ba không có dầu lửa, vậy Mỹ dính vào làm chi?

Ở đây đế quốc Mỹ có hai bộ mặt, một chàng Hiệp sĩ cứu giúp kẻ hèn, chống lại những điều ngang trái, cụ thể đánh đổ bạo quyền thống trị người dân thấp cổ bé họng, để lại tiếng thơm; và bộ mặt kẻ cướp như thâu tóm dầu lửa, phục vụ đồng petro-dollar.

Không có ăn, lấy gì làm hiệp sĩ và cướp được ngu gì không cướp? Chân lý thuộc về kẻ mạnh dường như đã là quy luật khách quan bấy lâu nay.

Tổng thống nào diễn được cả hai bộ mặt mới đáng ngưỡng mộ, theo mình là như vậy. Hãy còn quá sớm để có nên “cuồng” Trump hay không, ông sẽ đi đến cùng trong nhiệm kỳ còn gần ba năm tới, hay chỉ đánh trống bỏ dùi?

Thế sự: Xóa bỏ tình trạng “quít làm cam chịu”

 

- Khi nào hết chiến tranh?

Mình vẫn nhớ những khuôn mặt các thương nhân ngơ ngác hỏi nhau như vậy, cũng vào những ngày tháng ba nhưng cách đây 23 năm tại Dubai. Họ phàn nàn chiến sự tại Iraq làm cho họ chẳng làm ăn gì được.

Nếu mọi người đến spicies souk (chợ đầu mối hàng nông sản) của Dubai thì sẽ thấy quá nửa thương nhân ở đây là người gốc Iran. Kể từ khi bị cấm vận vào năm 1979, Iran coi Dubai là cửa ngõ để có được đồng đô Mỹ tiền mặt, từ đó có thể mua bán thượng vàng hạ cám.

Con người như chim bay, bây giờ mình đã hạ xuống Sydney, mà trong lòng vẫn còn nhớ Trung Đông da diết. Khu nhà mình ở có nhiều người hồi giáo, mấy hôm nay họ tụ tập với nhau khi trời chập choạng tối để ăn bữa sáng (?!) mà tiếng Ả Rập họi là ăn Iftar, mỗi ngày chỉ ăn một bữa vào mỗi dịp Ranmadan như hiện nay.

Chỉ với chưa đầy 2 tháng, đúng ra là 58 ngày, Mỹ đã “bế” hai trùm cuối, đó là Maduro của Venezuela và Khamenei của Iran. Mỗi nhà độc tài đều có hàng triệu quân tầng tầng lớp lớp, đều có một ngân sách quân sự khổng lồ với đủ loại trang thiết bị khí tài đồ sộ.

Nhưng Mẽo vẫn ẵm bộ đôi dễ như thò tay móc một đồ vật trong túi. Nhiều đồn đại cho rằng có nội gián; hoặc tình báo Mỹ hay Israel đã vào được hệ thống camera nên nắm được hết bí mật về vị trí.

Mấy nước độc tài rất khoái lắp camera để theo dõi dân, không như bên Úc, hầu hết camera là của tư nhân, nay thì gậy ông gập lưng ông. Dữ liệu từ vô số máy quay đã trở thành một vũ khí nguy hiểm không kém gì tên lửa. Trước đây, rất khó để xử lý một nguồn dữ liệu siêu khủng, nay thì dễ vì có trí thông minh nhân tạo AI.

Vậy là một cuộc cách mạng, một trang sử mới về công nghệ quân sự đã bắt đầu khi tác chiến được hỗ trợ bằng công nghệ cao tinh vi, chính xác, đặc biệt đúng đối tượng.

Trước đây, những kẻ cầm đầu nham hiểm, kể cả đám con cháu của họ chỉ cần chui vào hầm ngầm bê tông là an toàn tuyệt đối, chết thì đã có dân thường và binh lính làm bia đỡ đạn. Chiến tranh ắt phải có thương vong, nhưng nay được giảm thiểu nhiều, quan trọng những kẻ chủ mưu gieo gió sẽ phải gặt bão trước, tình trạng quít làm cam chịu sẽ được xóa bỏ.

Khi nào chiến tranh kết thúc? Trump đã nói Chiến dịch Cơn thịnh nộ kinh hoàng có thể kéo dài khoảng 4-5 tuần, nay đã hết 1 tuần thì còn 3-4 tuần nữa. Tổng thống Pezeshkian mới đây đã lên tiếng xin lỗi các nước láng giềng về việc đã bắn tên lửa, một dấu hiệu cho thấy Iran muốn xuống thang. Theo tin mới nhất Mojtaba Khamenei đã từ chối kế nhiệm cha mình làm lãnh tụ tối cao và muốn đi ra nước ngoài lưu vong.

Nhưng Iran vẫn còn một vũ khí rất mạnh, đó là việc phong tỏa eo biển Hormuz của tuyến hàng hải quan trọng cho dầu lửa và hàng hóa. Tuy nhiên, nếu vậy thì bên thiệt hại lớn nhất là Trung Quốc. Được biết kho dự trữ dầu lửa của Trung Quốc khá lớn, đủ cho 3 tháng nhưng việc phong tỏa eo biển bằng thủy lôi có thể mất nhiều năm để giải quyết sẽ là cơn ác mộng và vì thế Iran chắc sẽ không chơi xỏ ông bạn vàng của mình.

Liệu Iran có thay đổi chế độ không? Đó là việc của người dân Iran, thật ra Mỹ và Israel không quan tâm lắm. Có lẽ mục tiêu của Mỹ, Israel, kể cả các nước Ả Rập đối nghịch là triệt phá năng lực quân sự và cỗ máy chiến tranh của Iran.

Khi đạt được điều này, Mỹ sẽ khống chế được nguồn dầu mỏ của Iran như đang làm với Venezuela. Có điều nếu phe quân sự Iran suy yếu cũng là lúc phe dân sự của tổng thống Pezeshkian mạnh lên, ông sẽ có thực quyền để hợp tác với Mỹ.

Lãnh thổ rộng lớn của Iran lên tới 1.65 triệu km2, phần lớn dân số tập trung ở phía tây bắc, gần biên giới Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ và Azerbajan. Trong lịch sử, đế quốc Ba Tư lừng lẫy một thời trước khi được đổi tên Iran vào năm 1935. Đất nước này đã từng phồn vinh thịnh vượng, có công nghiệp phát triển, nổi tiếng về xuất khẩu ô tô từ lâu.

Điều tồi tệ là Iran sẽ bị chia cắt bởi các nhóm sắc tộc người Kurk và người Azeri, viễn cảnh khác là khi đất nước của người Irani sẽ hòa nhập vào dòng chảy chung của thế giới văn minh. Iran có trữ lượng dầu lửa và khoáng sản đều rất lớn.

Trong thời gian sống ở Trung Đông 10 năm, mình đã sang xứ sở Ngàn lẻ một đêm hai lần, đã nếm thử mùi sản vật chanh ngọt và cherry vàng rất ngon, không gì mong muốn hơn việc sớm tái lập hòa bình để Iran vĩ đại trở lại.

Ảnh: ba đảo Tunb lớn, Tunb nhỏ và Abu Musa nằm trong eo biển Hormuz của tiểu vương quốc Sharjah (UAE) đang bị Iran chiếm giữ, hầu như không có người ở, không có giá trị kinh tế nhưng có ý nghĩa quân sự quan trọng. Nếu không nhằm phong tỏa thuyền bè đi qua Hormuz, Iran nên trả lại cho UAE.

Câu chuyện Hội đồng Hòa bình

 

Câu hỏi đầu tiên sẽ là tại sao phải có Hội đồng này khi mà đã có Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và như thế có chồng chéo, giẫm chân lên nhau không? Hội đồng Hòa bình theo sáng kiến của Tổng thống Mỹ có nhiệm vụ trước mắt là tái thiết Gaza, hiện tại có 26 nước thành viên đã vừa chính thức làm lễ ra mắt.

Việc các nước thành việc tề tựu tại Mỹ làm mọi người nhớ đến các hội nghị của các vua thời Đông Chu liệt quốc. Sau khi lên ngôi, Tề Hoàn công đã mời Quản Trọng làm tướng quốc, có nhiều cải cách thể chế làm nước Tề trở nên hùng mạnh. Hoàn công gọi Quản Tướng quốc là “Trọng phụ”, coi như cha để tỏ lòng ngưỡng mộ.

Hoàn công cho mở Hội nghị triệu tập vua các nước chư hầu, ở đó ông tuyên bố sẽ thay mặt Thiên tử nhà Chu để “canh giữ hòa bình” cho Trung nguyên, nước nào trái lệnh sẽ bị thảo phạt. Đáng chú ý, các nước đi phó hội chỉ là các chư hầu nhỏ cỡ Vệ, Tào, Trần, Tống, Trịnh... Các nước lớn như Tần và Sở không thèm đến mà Tề cũng không làm gì được.

Đến khi nước Tề suy yếu, Tấn nổi lên, vua Tấn Văn công mở hội cũng chỉ có mấy nước nhỏ góp vui, nước lớn không dự. Tương tự sau này là Ngô Phù Sai, đông chư hầu hơn nhưng Sở Tấn, Tần đều không đến. Bây giờ cũng không thấy các cường quốc đi Mỹ, tuy nhiên các nước thân Mỹ như Nhật, Ý, Ấn Độ vẫn nhiều khả năng gia nhập hội đồng và đóng góp quỹ.

Trở lại mảnh đất Gaza, vùng Trung Đông, nơi đầu rơi máu đổ mấy chục năm, nếu thực sự hết chiến tranh, dù là hòa bình kiểu Mẽo thì cũng là điều mà người dân ở đây xứng đáng được hưởng. Mục tiêu là biến Gaza thành một khu liên hợp du lịch, thương mại, logistic hiện đại, làm kiểu mẫu cho thế giới.

Muốn vậy, cần di dời khoảng một nửa dân số 2 triệu người, thiết lập một cơ cấu quản trị mới và tất nhiên là một khoản tài chính mạnh. Đến nay, số tiền cam kết là 17 tỉ USD, như lời ông Trump, chỉ là bước đầu. Thú vị, chỉ những nước cam kết góp tiền thì mới được mời phát biểu trong buổi lễ ra mắt của Hội đồng hòa bình.

Đoàn Việt Nam do TBT Tô Lâm dẫn đầu sang dự Lễ ra mắt Hội đồng đã được Tổng thống Mỹ tiếp tại Nhà trắng. Những lời lẽ phóng khoáng mà Trump dành có Việt Nam, nếu hiểu biết, đó chỉ là ngôn ngữ ngoại giao. Ông gọi anh Lâm là “top person” (không chức danh chính thức) mạnh mẽ, thông minh vì “phía Việt Nam” nói phán quyết của Tòa có thể cho phép Mỹ áp mức thuế cao hơn trước.

Một “sự cố” xen vào giữa khoảng thời gian Lễ ra mắt và việc tiếp đoàn Việt Nam là tin Tối cao Pháp viện Mỹ ra phán quyết bác bỏ thuế đối ứng của Tổng thống Trump.

Trump đã bật lại, chỉ trích các thẩm phán đã làm việc cẩu thả, vô trách nhiệm và thề sẽ chuyển sang phương án dự phòng để các khoản thu thuế không bị hao hụt, thậm chí còn cao hơn.

Đây chính là thể hiện tính “ưu việt” của thể chế tam quyền phân lập, quyền lực bị nhốt vào lồng, kể cả tổng thống cũng vẫn có thể bị Tòa án hoặc Quốc hội sửa gáy nếu không đúng quy trình. Nhưng vẫn có ngoại lệ, cách ông Trump nói về các Thẩm phán khả kính đúng ra sẽ bị khép vào tội “khinh mạn tòa án”, những đối với một chức vụ được dân bầu thì chắc chẳng có Thẩm phán nào dám kiện ông.

Theo các hình ảnh được công bố, Trump không tiếp Tô Lâm ở phòng bầu dục mà chỉ có ảnh đứng ở phòng thư viện. Có lẽ vì bận đối phó với Tòa án nên Trump không có nhiều thời gian. Tuy nhiên, Trump vẫn xuất hiện trong buổi ký kết Thỏa thuận về thuế với Tổng thống Indonesia. Với phán quyết mới, Thỏa thuận kiểu này còn phải đưa ra thông qua tại Quốc hội chứ Chính phủ không có quyền nữa.

Nhưng điều mà Việt Nam quan tâm nhất không hẳn là vấn đề thuế mà là chuỗi cung ứng công nghệ cao, điều kiện tiên quyết để có thể “vươn mình”. Muốn vậy phải được dỡ bỏ lệnh cấm phổ biến cho Việt Nam về thiết bị bán dẫn, AI chip, advanced materials và dual-use electronics và chưa rõ điều đó đã được “chốt” trong cuộc gặp ngắn ngủi này chưa?

Chuyện bên lề, trên mạng phát tán hình ảnh TBT Lâm đứng “lạc lõng chút xíu”, không nói chuyện với ai giữa các quan khách với giải thích do không biết tiếng Anh. Trong lý lịch trích ngang, anh Lâm có Anh văn C, trình độ thừa sức giao tiếp cơ bản nên mình nghĩ lý do tiếng Anh không thỏa đáng. Đúng ra, có thể anh Lâm chưa tạo được mối quan hệ quen biết cá nhân với các lãnh đạo các nước.

Bên lề nữa, Tổng thống Trump cho hay sẽ công bố các bí mật về Vật thể bay (UFO) và người ngoài hành tinh, điều các tổng thống Mỹ chưa hề làm, có thể sẽ gây chấn động.

Ảnh: danh sách Hội đồng Hòa bình