Kết bạn kiểu Úc

 

Với một người đã ra hải ngoại 32 năm, trong đó sống ở Úc tổng cộng 20 năm như mình thì đã đủ tư cách viết về vấn đề kết bạn tại Úc hay chưa? Mình nghĩ là chưa, những điều nói ra đây chỉ để trao đổi thôi chứ không phải “chốt hạ”.

Hồi mới sang Úc năm 1994, hổm mình ra đường vào buổi sáng sớm để đi bỏ thư ở thùng thư bưu điện, gặp một bà Tây sồn sồn đã chào mình G’morning. Lúc đó mình nghĩ chắc tại mình đẹp trai quá nên bả mới chào.

Không phải đâu, nếu lúc đó biết tiếng Anh để bắt chuyện thì họ cũng sẵn sàng nói chuyện với mình một cách thân mật như một người bạn lâu ngày mới gặp. Nhưng chỉ có thế thôi, đừng tưởng bở.

Trong phép xã giao của người Úc, có việc chào hỏi cả những người không quen biết. Họ cũng rẩt dễ bắt chuyện, nhưng để kết bạn lại là vấn đề khác, sẽ không dễ dàng.

Trong câu chuyện, người Úc rất dễ "ba phải", nói gì cũng chịu. Ví dụ khi bạn bảo "hôm nay mát quá" thì họ sẽ gật gù ngay, chứ không có chuyện nhảy bổ vào: nóng thế này mà kêu mát, ông chẳng biết gì cả. Tất nhiên, nếu bạn nói đụng chạm đến quyền lợi thì không còn chuyện vô thưởng vô phạt nữa rồi.

Bên Úc nhìn chung mọi người ăn vận khá đơn giản, thậm chí không ít phụ nữ còn không trang điểm khi ra ngoài. Nhưng không nên nghĩ vì họ quá nghèo, phải lo miếng ăn thì hơi đâu mà lo hình thức bề ngoài.

Úc có 57 tỉ phú, và nếu tính cả những người đang làm ăn tại tại Úc thì con số lên dến 178 người. Những người có tài sản cỡ trăm triệu, chục triệu (trong đó có cả nhiều người Việt) thì đông lắm. Thu nhập bình quân đầu người của Úc cao gấp mười lần Việt nam.

Vừa rồi, mình có xem một bộ phim tài liệu trên tivi về Sydney thời thập niên 1960s, cho thấy người Úc giai đoạn đó khá cầu kỳ, đàn ông mặc vest, đi giầy đen, phụ nữ thì phi dê óng mượt. So với bây giờ thì một trời một vực. Lý do như nói ở trên, không phải vì họ nghèo, chẳng qua là thích giản dị và thoải mái thôi.

Họ không còn quan niệm chưng mấy cái quần áo đẹp, đồ hiệu để chứng minh đẳng cấp. Thật ra trong 32 năm qua, giá nhà đất tăng 10 lần, thực phẩm tăng giá 5 lần, riêng giá quần áo thì không tăng, nếu không muốn nói là giảm. Hồi xưa một cái sơ mi đồ hiệu $100 thì bây giờ vẫn thế, thậm chí ít hơn.

Quay lại chủ đề chính, vì sao kết bạn với người Úc là khó? Đơn giản vì họ không muốn và không cần. Nhiều người Việt giỏi tiếng Anh, sang Úc lâu năm mà làm gì có bạn Tây, quanh quẩn vẫn chỉ mấy ông ăn rau muống chơi và nhậu với nhau.

Mình đề ý hai cháu nhà mình, bạn bè của chúng chủ yếu từ thời học phổ thông. Một trường tiểu học của Úc thông thường mỗi năm có khoảng 100 cháu theo học, theo quy định sĩ số tối đã mỗi lớp 25; còn trường trung học thì khoảng 150, mỗi lớp không quá 30. Ở các trường tư thì con số chỉ còn phân nửa, mỗi lớp khoảng 10-15 em.

Để tất cả mọi người đều là “bạn cùng lớp” thì các trường đều có chính sách xáo trộn học sinh vào mỗi năm học. Như vậy sau 7 năm tiểu học và 6 năm trung học thì tất cả các cháu hầu như đều đã từng học cùng lớp với nhau ít nhất 1 năm, và đều có cơ hội kết bạn giao lưu với nhau.

Có thể hiểu rằng người Úc có “nguồn cung” bạn bè rất dồi dào từ thời phổ thông. Trên thực tế các mối quan hệ này duy trì rất lâu trong suốt cuộc đời và họ không có nhu cầu kết bạn thêm.

Dưới mái nhà Úc, giới trẻ không phân biệt nguồn gốc đã và đang thương yêu, gắn bó với nhau mang đến những hình ảnh đẹp. Khác màu da, nhưng chung văn hóa là một chuyện; cùng màu da mà đói nghịch thói quen, lối sống, suy nghĩ và tư tưởng thì vấn đề lại khác.

Nói như thế không cò nghĩa là bạn không thể kết bạn tâm giao với người Úc. Vấn đề là bạn có thể tự thay đổi mình, tiếp thu cái mới để thích nghi với cuộc sống Úc và lối sống Úc hay không?

Có người chê mấy thằng Tây nó mù hay sao, cái con xấu và già thế mà nó vẫn lấy. Chẳng qua là bạn chưa hiểu, sự đồng cảm, thương cảm với nhau thậm chí còn quý và bền chặt hơn cả sự hấp dẫn về thể xác.

Cá nhân mình là người sang Úc định cư khá muộn, chẳng nghề ngỗng gì, tiếng Anh phọt phẹt nhưng mình đã từng được “ngồi” chém gió với cả CEO có mức lương vài triệu/ năm, trí tuệ cao vòi vọi. Phét lác?

Không dám đâu, chẳng qua họ là cha mẹ của bạn các cháu nhà mình. Con mình chơi với cả con nhà giàu, tầng lớp trên. Cho nên cánh cửa ở đây lại là “giàu vì bạn, sang vì con”

Mười lăm năm ấy biết bao nhiêu tình

 

Ngày mai 25/5, “giấc mơ Úc” của gia đình mình đã thành hiện thực vừa tròn 15 năm. Đặt chân tới Úc với nhiều ngỡ ngàng, mặc dù mình và bà xã đã từng sống ở đây 4-5 năm từ thập niên 1990s. Nước Úc vẫn thế, chỉ có điều tụi mình thì khác với hai nhóc mới lên 4 và năm tuổi rưỡi!

Tụi mình thuê một chỗ ở tồi tàn ở Kingsgrove, gọi là ở tạm mà cũng mất 2 năm 2 tháng mới nhổ rễ đi được, nhưng vẫn tiếp tục đi thuê ở Bardwell Park.

Sau vài ngày đến quê hương mới, Kelly bắt đầu đi học Kindy (vỡ lòng), Sissy muốn đi pre-school (mẫu giáo) mà không có chỗ, phải chờ mất khoảng 2 tháng mà cũng chỉ được một buổi mỗi tuần.

Về con đường làm ăn, chỉ sau 2 tuần, tụi mình đã “vội vàng” xuống tiền mua cái shop bán quần áo ở Earlwood, rồi chỉ hơn một tháng sau, từ 1/7 bắt đầu tiếp quản của hàng.

Cũng may nhờ có địa chỉ shop, tụi mình mới xin cho các con vào trường tiểu học Earlwood, một trường được bạn bè giới thiệu là tốt vì có lớp OC. Sau 9 tháng, Sissy mới đến tuổi đi học, cùng đi Kelly vào cùng trường. Mình hết cảnh trông con mọn cho bà xã bán hàng.

Nhưng cũng không khá hơn bao nhiêu, phải đưa đón chúng nó đi học, không chỉ có thế, còn nhiều tiết mục đi học thêm, học sáo, học đàn, bơi, xe đạp, bóng lưới, bóng rổ, bóng chuyền, sinh nhật, nhảy nhót... Nát hết thời gian, không đi làm được mấy và như thế là không có tiền.

Cuộc sống ổn định dần khi bán được nhà ở Sài Gòn, nhưng cũng dại khi lần lượt mua hai căn hộ, rồi phải bán cả hai để mua nhà house.

Chạy đi chạy lại dọn nhà hơi bị nhiều mới về chỗ hiện tại được 4 năm, không biết đã yên ổn chưa, vì mỗi khi dọn nhà đều nghĩ sẽ ở lâu dài rồi chỉ được vài năm, thậm chí có nơi được 5 tháng.

Sáu lần dọn nhà, nghĩ lại đã thấy cực. Có điều mỗi một nơi đều có cái thú vị riêng, bây giờ mới có nhiều nơi để nhớ, từng con phố, từng dãy nhà.

Trong hành trình khám phá nước Úc, nhà mình được cái lang thang nhiều nơi, đúng ra cuối tuần nào cũng đi chơi. Ngay thời gian bị treo bằng lái xe còn đi công cộng đến tận Newcatle. Các tiểu bang đi gần hết, riêng Queensland đi 3 lần. Thêm nữa là đi ngoại quốc, kể cả đi Việt Nam.

Quay đi quay lại mới thế mà đã 15 năm. Thay đổi dễ nhìn thấy là hai đứa trẻ từ chỗ thò lò mũi xanh nay đều đã thành thanh nữ, cháu lớn thậm chí đã có việc toàn thời dù mới học năm ba ĐH, cháu bé năm hai, cũng có việc tập sự.

Điều cũng dễ biết là bà xã mình vẫn còn trẻ còn mình đã già. Trộm vía, so với 15 năm trước, mình không yếu đi mà còn cảm thấy khỏe ra. Bí quyết ư, có lẽ là đêm ngủ ngon, ngày không phải chửi đổng ai cả, đúng ra dần dần chẳng thấy ghét ai nữa (muốn yêu mà còn chẳng được, ghét làm chi).

Như một đứa trẻ có hàng vạn câu hỏi vì sao khi mới đến Úc thì nay các câu trả lời cứ lộ dần. Như một bác già từng nói, càng ở lâu, càng thấy nước Úc nó hay, mới thấy cái hợp lý “make sense” của nó, cái gì cũng kỹ càng, chính xác.

Đằng nào thì mình cũng coi như đã bỏ đi, chỉ hy vọng vào mấy đứa con, may ra làm điều gì đó có ích cho đời.

Chuyện tất niên: Con đường dân chủ

 

Hồi còn làm trong chính phủ VC mình từng tham gia vào những cuộc tranh luận bất tận về Độc tài và Dân chủ. Những người chiếm số đông, tạm coi là bên thắng cuộc “thống nhất” rằng: độc tài hay dân chủ đều có cái hay, cái dở nhưng tổng hợp lại thì độc tài vẫn hơn. Thấy mình tỏ ra không đồng ý, một bác già nghiêm mặt phán rằng: “cậu làm bí thư đoàn mà sao tư tưởng lệch lạc quá”. Đó là một trong nhưng lý do mình đã cuốn gói ra đi, nhận nước Úc làm quê hương.

Thử đặt một câu hỏi, so sánh giữa Lenin, Stalin...Putin với các tổng thống Mỹ thì ai giỏi hơn? Chắc đến 90% mọi người sẽ trả lời lãnh đạo Nga Sô hơn tụi Mẽo. Nhưng lại hỏi Nga và Mỹ thì nước nào giàu có thịnh vượng hơn thì đến cả 101% trẻ con cũng nói Mỹ hơn. Kỳ quá vậy, lãnh đạo dốt mà lại đưa đất nước tiến bộ hơn nước có lãnh đạo giỏi?!

Để dễ hiểu, dân chủ là khi quyền lực thuộc về số đông quần chúng; còn độc tài là khi một cá nhân hay một nhóm nhỏ quyết định tất cả. Hai khía cạnh quan trọng nhất là tiền và người.

Khi dân có quyền, tiền của dân, tức ngân sách nhà nước sẽ được công khai, minh bạch trước quốc hội và hội đồng địa phương để phân bổ vào các mục đích phúc lợi, y tế, giáo dục, môi trường. Còn ở độc tài, phần lớn ngân sách để nuôi bộ máy quan liêu, đàn áp hoặc những việc mà dân không cần.

Việc thứ hai cũng quan trọng không kém là việc tuyển chọn người ra làm việc công, đó là những cuộc tranh biện sôi nổi để tìm ra những giải pháp tốt nhất cho đất nước, rồi sau đó cử tri sẽ làm trọng tài bằng lá phiếu, thay vì thỏa thuận dấm dúi và giữ “tuyệt mật” đối với người dân.

Khi một người được cử giữ một trọng trách, mọi người bàn tán anh ấy giỏi lắm, hoặc dốt lắm. Kỳ thực, không có cơ sở nào để đánh giá, vì ảnh có bộc lộ chính kiến hay cá tính gì đâu, phát biểu thì lôi phao ra đọc. Tiểu sử thì không đầy đủ. Tục ngữ Việt Nam có câu “cái gai nhọn thì nó nhọn từ bé”. Nếu anh ta từng học chuyên toán, chuyên văn, hoặc từng đoạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi toàn quốc, cấp tỉnh thành thì mình sẽ phục sát đất. Nhưng không thấy ai khoe, hoặc chẳng có để khoe?

Không có cuộc đấu tranh nào cao đẹp hơn là cuộc đấu tranh chống áp bức, bất công, vì công lý, công bằng và tiến bộ xã hội. Nhưng nếu mọi chuyện dễ dàng thì người dân ở Iran, Myanmar, Cu3, Venezuela... đã được hưởng giàu có thịnh vượng từ lâu. Dân chủ hóa là một quá trình lâu dài, phải đi lên từng bước chứ không thể nhanh được.

Đối với cuộc sống của cá nhân và gia đình mình, nước Úc có tự do dân chủ, bác ái hay không mới hệ trọng và thiết thực, còn ở những nơi khác thì hoàn toàn không liên quan. Điều mình cần làm là vun đắp đấu tranh xây dựng cộng đồng và xã hội chung quanh tốt đẹp hơn.

Nhưng lại không thể né tránh điều đang có trong đầu: Việt Nam đã có dân chủ chưa? Nếu so sánh với người anh em Cu3 và các nước kể trên thì trình độ dân chủ của chúng ta đã khá cao; tuy nhiên Việt Nam vẫn chưa bằng Thái Lan, so với Hàn Quốc, Đài Loan còn kém nhiều nữa.

Theo tin tức mới nhất, TBT Tô Lâm sẽ lên đường sang Mỹ ngay vào 29 Tết. Các nhà lãnh đạo Việt Nam luôn khẳng định Việt Nam là một nước dân chủ, ít nhất là trong mong muốn, còn nó đã “đạt” hay chưa thì tùy vào từng góc nhìn.

Mình mới coi video clip, theo đó Shark Phú nói với Bí thư Trần Lưu Quang rằng để tăng trưởng 12% thì bắt buộc phải “vào được thị trường Mỹ”. Đây là “ngoại lực” hết sức quan trọng, là con đường đến với phồn vinh thịnh vượng và cũng là con đường dân chủ mà người dân trong nước có thể hy vọng.

Tâm sự: Làm người Úc là khó

 

Quý vị đi Úc để làm gì nếu không phải mưu tìm một cuộc sống tốt đẹp hơn và một tương lai xán lạn hơn cho con cháu. Để có cuộc sống tốt, hạnh phúc thì điều không thể thiếu là phải hội nhập được vào môi trường mới.

Nói đến đây thì mọi người sẽ bảo cái này dễ quá, bởi vì bây giờ cuộc sống ở Việt Nam cũng cao, đầy đủ như ở Úc, hoặc còn hơn, vậy có gì khác biệt đâu. Nhưng mình ở Úc đã đủ lâu để quan sát nhiều mảnh đời, những va đập thách thức trong cuộc sống, không ai giống ai nhưng không thể nói là dễ dàng.

Nhớ có ông sồn sồn mới sang Úc đã phán rằng: người Việt bên này toàn làm neo, đổ bô, những việc linh tinh...”tôi khinh bọn chúng”. Đệt mẹ thằng rồ, nó tưởng ở Việt Nam nó móc túi, cướp giật, lừa đảo có được chút tiền nên lên mặt.

Vì nó điên nên dễ làm mọi người để ý. Mới đây nó khoe đã đi làm, chẳng cần hỏi cũng thừa biết gọi là làm cho vui chứ ngữ này thì được trò trống gì. Làm kiếm $10k/năm, 100k/năm hay 500k là khác nhau một trời một vực. Nhìn cái mặt nhăn nhó như khỉ ăn gừng là hiểu, làm không đủ tiêu cho gia đình, tức vẫn phải móc “thịt” ra ăn, cứ cho là còn rất nhiều “lương khô”.

Những người như thằng cha này rất đông, đại khái là lắm tiền, mang tiền từ Việt Nam sang chứ không kiếm chác được gì từ Úc. Cũng không thiếu những người Việt rất thành công, là Luật sư, bác sĩ, doanh nhân, rồi tham gia vào guồng máy quản trị của đất nước khi giữ các chức vụ trong các đại công ty, tập đoàn lớn, làm Nghị viên, Nghị sĩ, Dân biểu.

Họ đều là người Việt mũi tẹt, da vàng, con rồng cháu Lạc. Có gì khác nhau giữa hai loại người này không? Khác nhau là cái đầu, giữa mạnh mẽ, ý chí, nghị lực và thụ động, lười biếng, chờ đợi; giữa mưu nhiều, nói nhiều với một bên là hành động và hành động quyết liệt.

Không chỉ chuyện người lớn, tụi trẻ cũng vậy. Du học sinh thời 30 năm trước làm nhiều, cỡ 50 giờ/ tuần (như cá nhân mình), còn du học sinh bây giờ làm ít, trung bình 10 giờ/ tuần. Hai con số chênh lệnh đó tất yếu dẫn đến những kết quả rất khác nhau.

Cũng tại hoàn cảnh thôi. Những thành phần mang tiền qua Úc tiêu thì ở Việt Nam họ đã thuộc về đẳng cấp chỉ việc ngồi gãi d. ăn tiền, đâu còn vất vả như tầng lớp công nông; con cái họ được nuông chiều cơm bưng nước rót có bao giờ đụng chân tay việc gì. Những loại như thế mà sang Úc thì rất khó hòa nhập.

Làm người Úc đâu phải chỉ là giấy tờ, dù hết sức gian nan, nó vẫn chỉ là vỏ bề ngoài. Còn về thực chất, phải là tìm được niềm vui trong cuộc sống, trong đó phần quan trọng là việc làm ổn định. Có việc làm, quý vị mới có bạn đồng nghiệp, khách hàng, đối tác làm việc, các mối quan hệ để có thêm trao đổi thông tin kiến thức xã hội, chung vui các sở thích trong cuộc sống. Bằng không, quý vị vẫn tiếp tục chân chưa chạm đất, lơ lửng trên không trung mãi mãi.

Cần hiểu rằng chưa kinh nghiệm, kỹ năng, quan hệ, ai ngu mà đi trả lương cao, vì thế làm ít sẽ không đủ chi tiêu nên phải làm nhiều, chí ít 40 giờ/ tuần. Muốn làm tướng thì phải làm lính, muốn lương cao thì phải chịu thấp một thời gian, không có cách nào đốt cháy giai đoạn được. Khi mức lương được cải thiện, sự lựa chọn sẽ dễ dàng hơn, hoặc giảm giờ làm để có thêm thời gian vui chơi, hoặc giữ nguyên giờ làm thì thêm thu nhập.

Mình là người trong cuộc nên biết cái khó là ủ mưu nhiều quá, lúc nào cũng bồn chồn đứng lên ngồi xuống, đầu óc không yên ổn để làm được việc gì. Để vượt qua khó khăn, lời khuyên là hai chữ resilient (bền bỉ) và consistent (nhất quán).

Rồi quý vị sẽ trở thành người Úc yêu nước Úc và hạnh phúc viên mãn với cuộc sống mới.

Không hiểu nổi Gen Z

Tính năm 2025, những người thuộc thế hệ gen Z tạm coi là ở độ tuổi 16-30. Ở Nepal, chính người gen Z vừa làm nên một cuộc cách mạng lật đổ cường quyền. Phá không khó lắm, những để xây nên một cuộc sống mới tốt đẹp hơn lại không hề đơn giản.

Các con của tụi mình cũng ở độ tuổi gen Z. Mình bối rối khi một số bạn bè khen rằng tụi mình đã nuôi dạy con “thành công” (cho đến nay) vì thực sự tụi mình chẳng có công lao gì nếu các con “học tốt”. Hơn nữa điều đáng để hãnh diện phải là những gì thiết thực hơn, ví dụ như đã đóng góp được gì cho công đồng và xã hội, chứ chỉ là học hành thì vẫn là đồ ăn hại thôi.

Gen Z sinh ra và lớn lên cùng với chiếc phone, được coi rất giỏi về công nghệ. Mình thì thấy cái phone thật khủng khiếp, bạn bè lâu ngày gặp nhau chẳng ríu rít trò chuyện mà lôi phone ra bấm.

Hai người yêu nhau, lên giường không úp mặt vào nhau mà mỗi người úp vào mỗi phone. Cha mẹ con cái không nói chuyện vì đều bận phone.

Vừa rồi mình được gặp một phụ huynh sang thăm con du học tại Sydney. Chị khoe rằng con của chị rất giỏi tiếng Anh, IELTS 7.5. Mình buột miệng nói rằng, thế thì nên học y tá để ở lại. Chị bảo cháu không muốn định cư!

Ở Việt Nam bây giờ sướng lắm, chứ sang thì quá khổ. Nếu bạn bảo sang đây có tự do dân chủ thì mọi người sẽ cười vào mũi, ông này chẳng biết gì cả, mới trên cung trăng rơi xuống.

Một cháu gái du học khác đi làm rất chăm chỉ, tiết kiệm kha khá. Mình ngứa miệng bảo có tiền thì nên làm hôn nhân giả thì cháu lại bảo nếu đại khái “tay không bắt giặc” thì ở, bằng không kiếm chút vốn liếng để về Việt Nam thôi. Úc có 1 triệu sinh viên quốc tế, khoảng nửa triệu nữ sinh, kiếm được đám nào thì ngang trúng số độc đắc rồi.

Với hai tấm gương, một chăm học, một chăm làm đều không có ai chọn Úc cả. Còn loại dở dở ương ương, học làng nhàng, tiền ít thì làm gì có cửa.

Có lẽ mình đã trở nên lỗi thời, cứ cho rằng nước Úc là lý tưởng nhưng đối với các bạn trẻ gen Z thì họ lại nghĩ khác. Thực tế, đa số du học sinh Việt Nam tại Úc không còn quyết sống mái với chuyện bám trụ như trước.

Cuộc sống của mình không còn gì để phải sợ hãi nữa, kể cả sợ mất tiền (vì chẳng có mà sợ). Thành thật, chỉ một điều lo nghĩ là sẽ phải sống xa con. Điều mẫu thuẫn, mình không ngăn cản mà lại mong các con sớm đi lấy chồng.

Suy bụng ta ra bụng người, tất cả các cha mẹ đều không ai muốn xa con. Ngoại trừ quá nghèo đói quá như ngày xưa thì mới muốn chúng nó mở mày mở mặt, còn trung lưu trở lên thì đi đâu loanh quanh cũng thế thôi.

Cũng tốt, lỡ ra Việt Nam vươn mình trở thành cường quốc trên thế giới thì ai hưởng hộ? "Ngoan cố" mà nói, bất kỳ thành quả nào cũng cần chăm chỉ và lương thiện, phải trả giá bằng rất nhiều mồ hôi và nước mắt.

Chuyện hẹn hò

 

Các con gái của mình đang hạnh phúc vì yêu, chúng ríu rít như những đôi chim mà thấy mát lòng mát ruột. Tình yêu ở lứa tuổi mười tám đôi mươi là đẹp nhất, chưa vướng bận cơm áo gạo tiền mà chỉ có mộng mơ.

Mình đủ già để kể chuyện ngày xưa vào lúc thế hệ như mình còn trẻ. Ở Việt Nam, cái gì cũng được quy thành hai chữ ”chiến đấu”. Nhớ ông thầy cũ từng nói “các cậu như cái gậy của kẻ ăn mày, đến nhà nào cũng chọc gậy gõ cửa”. Tụi trai mới lớn luôn sẵn sàng tấn công tất cả các cô gái họ quen với mục tiêu cắn được một miếng rồi chạy.

Các em gái thì lúc nào cũng phải lo cố thủ. Nhưng thủ khó lắm vì bản năng tạo hóa sinh ra, hơn nữa đàn ông nó nhiều thủ đoạn. Thông minh như Thúy Kiều mà vẫn mắc mưu Sở Khanh.

Khổ thân, cho nó ăn trái cấm rồi cứ phải lẽo đẽo chạy theo nịnh nọt (và thề rằng đến khi lấy được sẽ trả thù sau). Tuy vậy, không phải tất cả chúng nó xong chuyện đều lật mặt mà nhiều bọn trai tiếp tục ở lại để xây dựng tổ ấm và tương lai.

Về đặc điểm tâm sinh lý, khi đến tuổi nhu cầu bùng nổ, con trai luôn muốn được thỏa mãn mà không cần yêu. Có điều trong quá trình đong đưa tán tỉnh đã phát sinh tình cảm yêu thương. Bởi thế nhiều người không thể và không nỡ lòng nào quất ngựa truy phong.

Trong tiểu thuyết cũng như đời thực đều có tình yêu sét đánh (love at first sight). Cái khác nhau ở chỗ sét đánh trong văn chương đều dẫn đến tình yêu vĩnh cửu mang tính định mệnh, còn ngoài đời thường rất mong manh.

Mình để ý một điều, tình yêu là nguồn cảm hứng bất tận cho thơ ca, mang lại những tác phẩm bất hủ. Thế nhưng hầu hết các mối tình đó là các câu chuyện chưa đủ từ A đến Z, hay là có “vụ đó” rồi thì nó không còn lãng mạn nữa?

Hồi xưa, chiến tranh liên miên, đàn ông bị bắt đi lính hết, nhà nào có con gái thì chỉ lo ế chồng. Bây giờ ngược lại, gái thiếu trai thừa, đàn ông lấy được vợ khó lắm, có người yêu còn chưa chắc.

Rồi nữa, giá nhà lên cao quá làm tụi trẻ không thể mua được nhà. Giải pháp là “Ba Không”, không hẹn hò, không hôn nhân, không sinh con. Đây là lựa chọn của sự diệt vong, bắt đầu xảy ra ở một số quốc gia trên hành tinh này.

Có một thực tế đáng buồn là tụi trẻ bây giờ không còn yêu đương cuồng nhiệt như trước. Có lẽ vì cuộc sống đã trở nên quá nhiều áp lực: học hành, việc làm, tiền bạc, các thể loại mối quan hệ phức tạp trong xã hội và gia đình.

Càng khó khăn, càng quý hiếm. Để sau này không bao giờ ân hận, hãy trân trọng mỗi khoảng khắc sung sướng khi còn có thể có cơ hội yêu và được yêu.

Trao đổi: Quê hương vẫy gọi

 

Để chuẩn bị cho kỷ nguyên mới vươn mình, chắn chắn sẽ có một cuộc vận động hồi hương, huy động nguồn nhân lực từ hải ngoại. Điều này đối với tụi trẻ có thể không quan tâm, nhưng đối với những người đã từng có một bầu trời tuổi thơ ở quê hương, chắc hẳn ít nhiều xúc động đậy.

Việc này không dễ dàng, phải mang lên bàn cân tiểu li, suy đi tính lại, y chang như vào lúc ra quyết định rời bỏ Việt Nam để đi định cư nước ngoài. Yếu tố quyết định không phải là lời kêu gọi xây dựng tổ cuốc tổ cò mà là hai vấn đề gia cảnh và tiền bạc.

Nếu quý bạn có cha mẹ già không nơi nương tựa, bạn phải về thôi. Trước đây, cha mẹ bạn còn đủ đôi, còn trẻ, khỏe và không cần bạn, bạn có thể đi. Thời gian qua đi, bạn rơi vào tình thế không còn lựa chọn.

Thứ đến, nếu bạn cần lấy vợ lấy chồng mà ở bên này “ế” quá. Ở Việt Nam thì đông như kiến, đủ thể loại già trẻ trai gái, giàu nghèo, bằng cấp cao hoặc thấp, và mở ra rất nhiều cơ hội.

Ở chiều ngược lại là sự níu kéo khi bạn đã có vợ con, không dễ bê cả nhà về. Người ta bỏ cả đống tiền để con đi du học nay bạn đưa con về học trong nước, có mà hóa điên. Mà về (thông thường là người chồng), nghĩa là phải xa vợ con.

Nếu một trong hai người ngoại tình, gia đình sẽ tan nát. Rồi với con cái, chúng cũng cần có cha dạy bảo, đặc biệt là tuổi ương bướng 15-18. Trước tuổi đó, cũng cần sự hiện diện của bạn, nếu không chúng sẽ nghĩ (dù có nói ra hay không), “you sống ở Việt Nam thì biết cái gì (mà đòi dậy dỗ tôi), bên Úc nó khác”. Chưa kể xa nhau lâu ngày, cũng là lúc tình vợ chồng, cha con sứt mẻ “xa mặt cách lòng”.

Cái giá xa gia đình là quá lớn, liệu tiền bạc có bù đắp nổi không và về Việt Nam thì kiếm được bao nhiêu? Nếu là đánh quả “liều ăn nhiều” thì phải có quan hệ khủng, mà vẫn rủi ro nhập kho. Còn làm công ăn lương thì 100 củ/ tháng tạm coi là cao rồi. 100 củ, tức 1,2 tỉ năm, bằng $70,000, mức lương dành cho những người trình lùn ở Úc. Như vậy mức cao ở Việt Nam cũng chỉ bằng mức thấp ở Úc, chưa kể vì có vợ con bên này, mỗi năm phải mất thêm chi phí bay lượn 3-4 lần, chưa kể quà cáp.

Tất nhiên nếu bên này thất nghiệp thì câu chuyện lại khác. Về nước mà giơ mấy cái bằng rỏm của Úc ra thì vẫn có cơ may kiếm việc, chứ bên này thì mấy cái đó không lừa được ai. Không loại trừ trường hợp bạn có quá khứ oanh liệt, nay quá đát, bị thải loại thì về cũng là giải pháp không tồi (giống như mấy ca sĩ hải ngoại ế độ).

Với những người con cái đã lớn, dù đang có việc làm, ông lượn đi cho nước nó trong cũng không ảnh hưởng gì đến ai. Nhưng mình ở bên này quen rồi, kể cả có nhiều tiền mà phải xa nhà thì cũng không cần.

Nhưng phân tích trên chỉ dựa trên hiện tại, tức trước khi vươn mình, còn sau khi vươn mình thì tình hình sẽ thay đổi. Thành thật, mình cho rằng Việt Nam sẽ tiến mạnh trong vài năm tới vì dưới ánh sáng AI mọi thứ đều khó ngờ đến chóng mặt.

Bên cạnh đó là sự ưu tiên phát triển kinh tế tư nhân khi coi đây là động lực chủ yếu. Chúng ta đã ngủ quên quá lâu trong kinh tế quốc doanh, đào vàng lên bán cũng lỗ, không thể như thế mãi.

Không hiểu sao mạng xã hội cứ chê VIN, nhưng nhìn từ góc độ quản trị thì VIN là doanh nghiệp tốt nhất của Việt Nam hiện nay. Đội ngũ nhân lực 70.000 người của VIN là một tập thể có kỷ luật và có trình độ.

Các doanh nghiệp tư nhân như VIN thực sự đang rất cần nguồn nhân lực hồi hương từ nước ngoài.

Tâm tình: Xách ba lô lên đường

 

Sau hơn 2 tuần nín thở, mình thở phào nhẹ nhõm Sissy đã về đến Sydney bình an vô sự. Chuyến đi Việt Nam 2 tuần làm mình và bà xã lo lắng nhiều hơn chuyến đi 6 tuần Châu Âu cuối năm ngoái đầu năm nay của con gái. Nghĩ đến vấn đề an toàn giao thông và an toàn thực phẩm là muốn sởn gai ốc rồi.

Biết lo như thế là sai vì con lớn rồi, lại đi cùng bạn bè bảo vệ nhau, mặc kệ nó thôi. Sai thì phải sửa, nhưng để sửa thì lại cần phải có thời gian.

Nhà mình có Kelly chăm đọc sách, Sissy chăm đi chơi. Đi nhiều liệu có học được sàng khôn, và đọc nhiều thì có tìm được túi khôn? Chắc phải tùy theo đọc cái gì và đi như thế nào.

Chuyến đi này mình lấy làm mừng khi Si mang rất ít hành lý. Trong 4 đứa đi Châu Âu thì Si mang nhiều đồ nhất, lần này còn ít hơn cô bạn người Tây đi cùng. Tiêu chuẩn vietjet xách tay có 7 ký, con không có hành lý ký gửi, mà khi ra sân bay cân thử cũng chỉ có 5kg.

Như tụi Tây ba lô chỉ có cái ba lô sau lưng là có thể đi khắp thế gian. Đi đến đâu còn kiếm việc làm đến đó để lấy mỡ nó rán nó cho chuyến đi! Năm ngoái Sissy đòi gap year, nghỉ hẳn 1 năm để đi nước ngoài ít nhất 6 tháng. Thấy tụi mình gàn nên con cũng chiều lòng cha mẹ mà không đòi nghỉ học nữa.

Chẳng hiểu tụi mình ngăn cản thế có đúng hay không? Nghĩ lại thời trẻ trâu, quí vị thường ước gì được làm lại thì sẽ quậy tưng hơn nhiều nữa! Nhưng ở vị trí phụ huynh thì quí vị lại muốn con bạn phải ngoan ngoãn nghe lời.

Ngẫm lại những lời khuyên của cha mẹ, mình thấy trong 10 điều khuyên, dễ đến 8-9 điều đúng. Hồi xưa, thế hệ tụi mình và thế hệ cha mẹ gần như giống hệt nhau về suy nghĩ, còn mình với con mình bây giờ thì lại khác biệt một trời một vực. Vì thế nếu mình tìm cách khuyên con thì giỏi lắm đúng được phân nửa.

Để đạt được hiệu suất cao như xưa, cách tốt nhất là bớt can thiệp khuyên răn đi. Cái gì thật chắc thì hẵng nói, bằng không để tụi nó tự lo. Có điều con người ta đầy mâu thuẫn giữa tình cảm và lý trí, giữa khôn ngoan và ngu xuẩn nên vẫn thường nghĩ một đằng, làm một nẻo.

Cái đích dạy con của những người làm cha mẹ là gì? “Gieo tính cách, gặt số phận”. Trong hoàn cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt, điều nên hướng tới cho con cái là những đức tính quan trọng như kiên cường, kiên trì, đam mê, hòa đồng, chấp nhận thách thức...

Ai từng đi du học Úc đều biết rằng nếu giỏi tiếng Anh thì đạt điểm cao là chuyện bình thường, còn rất dốt tiếng Anh như mình mà từng có điểm HD thì gần như là chuyện hoang đường. Nhưng vượt lên số phận là điều có thật, nếu thực sự đủ can đảm, đó là cái mình dám khoe khoang tí.

Trong lúc trà dư tửu hậu, đám già thường bàn đến chuyện dạy con như thế nào. Đọc nhiều, đi nhiều cũng tốt nhưng chưa đủ. Còn phải làm nhiều nữa, như trong triết học cho rằng quá trình lao động sản xuất là quá trình làm nên trí tuệ con người. Bằng các mối quan hệ người lớn, quí vị hoàn toàn có thể giúp con mình tìm việc làm và làm việc là cách trưởng thành tốt nhất.

“Học thầy không tày học bạn”, tụi trẻ dễ nghe nhau tin nhau nên việc kết bạn cũng đóng vai trò rất quan trọng. Cái này phụ huynh cũng có thể liên quan, chẳng hạn quí vị mua nhà, thuê nhà ở các vị trí đầu mối giao thông, bạn bè dễ tìm đến nhà, thêm cơ hội gặp gỡ giao lưu, chính là cách giúp con cái có thêm bạn bè.

Cuối tuần nghĩ sao nói vậy, mong mọi người chỉ giáo.

Chuyện con cái

 

Có ông bạn kể chuyện về đứa con trai lớn rồi, ra ở riêng. Thỉnh thoảng, ông bà làm bữa cơm thịnh soạn, mời nó về ăn. Nhưng phải mời sớm, chứ sát ngày quá thì nó sẽ kêu bận, sẽ mất cơ hội được gặp nó.

Có người hỏi: vậy ông là bố nó hay nó là bố ông? Giờ thời buổi bình đẳng, bình quyền, ai làm bố thì có gì quan trọng đâu. Nó tự lo được thân là mừng rồi, còn hơn cứ bám lấy ông bô bà bô, báo hại nuôi nó cả đời? Hoặc lặn mất tăm, mỗi khi xuất hiện là biết ngay chỉ có chuyện xin xỏ hay nhờ vả mà thôi.

Một ông bạn già khác cứ gặp nhau là bắt bạn bè phải vào google để gõ tên con gái ra. “Con tui đó”, nó nổi tiếng quá nên google hiện lên một đống. Khi thấy mọi người đã mắt tròn mắt dẹt thì ổng mới nổ súng liên thanh kể chuyện về con.

Ở tuổi này, không lẽ cứ lôi những chuyện vang bóng một thời xa lắc xa lơ, những câu chuyện chẳng kiếm chứng được và cũng chẳng ai tin. Hướng về hiện tại và tương lai thì chỉ có cách nói đến con cái.

Mắc cười, tất cả những anh xấu zai đều nghĩ mình đẹp zai. Tất cả những người ngu đều nghĩ mình khôn. Về đề tài nuôi dậy con thì chẳng thể lên mặt dạy nhau được vì người nào cũng nghĩ phương pháp của mình là nhất.

Thôi kệ, mình cứ chia sẻ những điều tâm đắc cũng như những điều nuối tiếc nhất là khi tự cảm thấy đã hoàn thành một sứ mệnh nào đó khi đứa con út vừa đủ 18 tuổi vào tháng trước, còn con lớn thì cũng đến tuổi trưởng thành chưa lâu, mới tuổi 19.5.

Thành thật, nếu ở Việt Nam thì mình và bà xã chắc chắn sẽ có rất nhiều “chiêu” để truyền dạy cho tụi nhỏ, chứ ở môi trường lạ lẫm bên này, dù đã ba mươi năm có lẻ sống ở nước ngoài mà vẫn thấy lớ ngớ, còn phải học hỏi nhiều chứ lấy gì mà đòi dạy người khác, nhất là khi con mình sinh ra và lớn lên đã được hấp thụ nền văn minh tiến bộ hơn mình rất nhiều so với khi mình ở độ tuổi chúng nó. Vì tự nhận là kém hiểu biết nên tụi mình sẽ ít cấm đoán hơn và điều này rất tốt cho sự tự tin và tự lập của các con.

Mình để ý một điều, những người tài ba và đáng ngưỡng mộ như doanh nhân, chính khách, ngôi sao âm nhạc và thể thao...là những người ít coi trọng vấn đề học thuật. Họ không bao giờ “tầm chương trích cú” coi câu chữ là khuôn vàng thước ngọc để noi theo. Họ vẫn đọc sách, thậm chí đọc nhiều nhưng chỉ để lấy đại ý, nhặt nhặn vài ba điều bổ ích.

Kể cả sách “thánh hiền” cũng không phải luôn luôn đúng mà chỉ phù hợp với một số điều kiện hoàn cảnh nào đó thôi. "Thánh hiền” xưa cũng không bằng AI bây giờ mà AI vẫn cứ sai, không tin thử mang một câu hỏi cho vài app khác nhau thì sẽ thấy các “trí tuệ” đá nhau thế nào.

Những điều nuối tiếc thì có vô số không kể xiết. Ví dụ, hồi xưa mình thường mua các loại sữa tươi rẻ, vì đã nghĩ sữa Úc nào cũng tốt, sau nhìn thành phần mới thấy cần phải mua loại có chất lượng mới bổ dưỡng cho tụi trẻ. Nhà mình đã có “luật” không được đưa đồ điện tử như phone, ipad, laptop vào phòng ngủ, nhưng vẫn ân hận vì cho chúng nó dùng mobile sớm quá, cũng may mà chưa phải đeo kính.

Mình không biết phải hướng dẫn các con phải làm gì nhưng muốn chúng có môi trường tốt nên đã “ép” hai chị em phải học thêm để thi vào OC, selective.

Sissy có một cậu bạn học từ mẫu giáo, đến vỡ lòng, rồi cùng vào OC, bây giờ vẫn giao lưu. Cậu ấy là một trong hơn bốn chục thủ khoa vừa rồi với điểm cao nhất 99.95. Lên trung học, Kelly và Sissy chỉ học thêm chút ít sao cho đủ điểm lấy học bổng Đại học. Thực sự học thêm chỉ để phục vụ thi cử chứ về lâu dài là không tốt cho tư duy độc lập và tự trau dồi kiến thức.

Mình từng nói với các con, học lấy điểm cao chỉ for fun. Thực sự muốn điểm cao không khó vì đã có “công nghệ” là các lò luyện thi với giá $150/ mỗi giờ. Dành thời gian giao du kết bạn tốt hơn và có được những người bạn tốt mới là những tài sản vô giá.

Điều mà tụi mình vui nhất là hai cháu đều đi làm sớm, Kelly lúc 14 tuổi theo luật định, Sissy còn ăn gian để đi làm trước tuổi. Luật pháp Úc rất hay khi cho trẻ đi làm bán thời, còn quy định mức lương chỉ bằng phân nửa người lớn. Lương thấp giúp dễ xin việc và cũng đỡ áp lực khi làm việc.

Bây giờ Kelly đã có 5.5 năm làm nghề gia sư. Trước đây con chỉ dạy các em lớp 1, lớp 2 thì nay đã dạy đến lớp 11. Có em còn nhờ "cô" Kelly kèm riêng về viết chả là Kelly từng đoạt giải nhất trong một cuộc thi viết .

Sissy hay nhảy việc, nhảy lắm thì nhiều kinh nghiệm, rất may đã được nhận vào làm cho một công ty lớn.

Chưa biết chừng vài năm nữa, bạn bè mà gặp mình sẽ phải vào mấy cái AI, đánh tên Kelly hoặc Sissy ra cho mình khoe “con tui đó”. Nói giỡn vậy thôi, điều mà tụi mình tâm đắc là đã đưa các con đi định cư từ khi các con mới 4 và 5.5 tuổi, đến với nước Úc, nơi lý tưởng để phát triển tài năng và nhân cách.

"Trẻ cậy cha, già cậy con", tụi mình chưa già lắm, các cháu cũng mới lớn. Dù thế nào con cái cũng hết sức quan trọng, là niềm an ủi cũng như nỗi phiền muội vào giai đoạn cuối của cuộc đời.

Việt Nam trước ngã ba lịch sử

 

Một lần nữa, Việt Nam đang ở vào một khúc quanh phải chọn lựa. Bên ngoài là cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung sôi động, bên trong là cuộc cải cách hành chính quyết liệt.

Thời gian tạm hoãn thuế 46% được tính 90 ngày kể từ 9/4 không còn nhiều. Mọi người thường đặt ra chỉ tiêu “quyết tâm” đưa thuế về 15 hay 20%, đó là cách suy nghĩ duy ý chí, cuộc sống phức tạp hơn rất nhiều.

Trưởng đoàn đàm phán của Việt Nam là ông Nguyễn Hồng Diên, Bộ trưởng Công Thương, trong khi trưởng đoàn của Trung Quốc là ông Lý Thành Cương, Thứ trưởng Thương mại. Ông Cương thông thạo Anh ngữ, từng làm việc tại WTO, cho nên ông Diên oai hơn về “hàm” nhưng về trình độ và kinh nghiệm chưa chắc đã bằng.

Sau khi sáp nhập Bộ, Bộ tài chính mới có biên chế công chức đông nhất, nhưng nếu tính tổng công chức và viên chức thì bộ Công thương mới là lớn nhất. Mình không hiểu tại sao trong Bộ Công thương phải có hàng chục cái Trường và hàng chục cái Viện nghiên cứu, ngoài ra trong số 7 tập đoàn kinh tế lớn thì 6 cái nằm trong bộ công thương!

Trước đây, một Thứ trưởng phụ trách công tác tổ chức cán bộ ở các bộ, bây giờ các bộ trưởng ôm luôn. Làm tổ chức thì có “màu” nhưng thực sự là quá nhức đầu với việc hàng chục ngàn cán bộ tranh giành ghế. Trong khi để có tâm thế đi đàm phán hay việc đại sự, đáng lẽ bộ trưởng chỉ có đọc sách, đi chơi golf giao lưu sự kiện với những người có kiến thức và ngẫm nghĩ chiến lược.

Nói vậy thôi, nếu có “định hướng lớn” thì việc đàm phán không đến nỗi quá khó khăn. Đó là việc Việt Nam có dám ngăn chặn hàng Trung Quốc đổi nhãn để xuất khẩu sang Mỹ nhằm trốn thuế không? Nếu không chấp nhận thì mức thuế 46% khó giảm, thậm chí có thể cao hơn, theo ý Mỹ thì dễ bị thằng Tàu gây sự.

Trung Quốc xuất khẩu sang Việt Nam nhiều hơn nhập khẩu nên nên họ cắt quan hệ thương mại thì họ thiệt hại nhiều hơn; trong khi “ta” có Mẽo đỡ thì khỏi lo.

Một nguồn tin không được kiểm chứng cho rằng một lựa chọn khác là chiến tranh. Nếu đánh Trường Sa thì ở đó còn có các đảo của Đài Loan, Phi, Mã nên sẽ thành chuyện lớn; hoặc lại là chiến tranh biên giới như hồi năm 1979.

Nhân đây mình để ý trong số 7 tỉnh biên giới với Trung Quốc đều có dân số rất nhỏ thì 5/7 tỉnh không bị sáp nhập, 2 tỉnh kia sáp nhập nhưng vẫn giữ nguyên độ dài biên giới. Như vậy sẽ có 7 tỉnh đội bảo vệ biên giới , quân số đông hơn nên giảm bớt số tỉnh?

Em chọn lối nào? Có người cho rằng Trung Quốc đang vươn lên thống trị thế giới, nhưng đó chỉ là luận điểm không có căn cứ. Trung Quốc không có tương lai khi mà chính sách 1 con làm dân số lão hóa nhanh chóng; vấn nạn môi trường, tham những chưa tìm thấy lối thoát; về kinh tế cả hai cột trụ bất động sản và xuất khẩu đều đang khủng hoảng.

Việt Nam đã bao giờ tự đứng trên đôi chân của mình chưa? Có rồi. Sau khi Liên Xô sụp đổ vào cuối năm 1991, có thể coi từ 1992, Việt Nam không còn “nguồn sữa” từ thành trì của CNXH nữa. Đến năm 1995, Mỹ bình thường hóa quan hệ với Việt Nam và khoảng 1996-1997 trở đi nguồn vốn từ phương Tây mới ồ ạt đổ vào Việt Nam.

Như vậy vào khoảng 1992-1997 Việt Nam không sống dựa vào bên ngoài. Đó là thời gian điều hành của Thủ tướng Võ Văn Kiệt, với công cuộc giải tư (tức cổ phẩn hóa) mạnh mẽ, mang lại sức sống năng động.

Gần đây trong nước đã “đổi mới tư duy” coi kinh tế tư nhân là động lực lớn nhất của nền kinh tế. Sau đợt cải cách hành chính này, mình dự đoán đây là tiền để cho bước tiếp theo không tránh khỏi sẽ là tư nhân hóa các tập đoàn quốc doanh. Đó chính là lựa chọn lịch sử, là cách một lần nữa chúng ta có thể đứng trên đôi chân của chính mình.

Việt Nam làm cái đinh vít còn chưa xong? Có thể, vì tuy có rất nhiều mối quan hệ chiến lược hoặc toàn diện nhưng Việt Nam chưa được chuyển giao công nghệ gì hết. Chúng ta cần cần câu chứ không phải con cá, cần kỹ thuật chứ không phải vốn tài chính.

Mọi người đều biết Mỹ là nơi nhân tài 5 châu tụ hội, là nước chiếm lĩnh đỉnh cao trong các lĩnh lực công nghệ. Khi đi đàm phán, chỉ cần nói: quý vị hãy miễn thuế cho các hàng thuần Việt như nông sản, hải sản còn các hàng khác, phần nhiều là gia công đội lốt thì cứ việc đánh thuế thoải mái thì quý bạn Mẽo sẽ ôm chầm lấy chúng ta và yêu chúng ta vì thông minh và hiểu chuyện.

Mọi người đều biết, khi giáng thuế, Mỹ luôn phân biệt các ngành hàng, đại khái loại hàng nào thị trường cần thì được miễn giảm, không thì bị nâng thuế chót vót. Nếu Mỹ chịu giúp Việt Nam về công nghệ cao thì đó chính là kỷ nguyên mới vươn mình.

Mình chưa bao giờ khen một nhà lãnh đạo nào nhưng đến đây phải nhắc đến anh Tô Lâm, một con người trung thực và can đảm. Rất may, anh đã xuất hiện đúng lúc trong ngã ba lịch sử của đất nước.

Ngày mai bắt đầu từ hôm nay

 

Lâu nay mình hay chém gió về thế sự xa xôi mà ít viết về Việt Nam. Nhiều người cho rằng khi đi xa lâu ngày thì “không biết gì” nữa, nhưng cứ thử xem.

Thú thật mỗi khi nghĩ đến quê hương chỉ thấy một nỗi buồn mênh mang bởi sự tụt hậu quá xa so với thế giới và khu vực. Nhưng con tim đã vui trở lại bởi những diễn biến gần đây khi mà đất nước đang tiến hành chấn chỉnh lại bộ máy một cách sâu rộng.

Sau khi giảm đầu mối Bộ ngành thì nay lại tiếp tục với việc giảm đầu mối tỉnh, một bước thực sự đột phá là bỏ hẳn cấp huyện, để đưa chuyển chính quyền 4 cấp sang chính quyền 3 cấp như hầu hết các nước.

Những diễn biến kinh khủng ắt hẳn phải có lý do khủng khiếp? Mình không tin đây chỉ là chuyện đấu đá nội bộ mà phải là phản ánh của quy luật khách quan nào đó.

Nhân tiện kể chuyện vui về một hài kịch của Nguyễn Ngọc Ngạn với chủ đề ăn mày và ăn cướp. Dù sao ăn cướp cũng có dũng khí “có gan ăn cắp có gan chịu đòn”, còn ăn mày thì chẳng chịu mất gì. Một kẻ lừa tình còn xấu xa hơn kẻ hiếp dâm vì hiếp dâm sẽ có nguy cơ bị pháp luật trừng trị còn trộm tình thì không.

Trên bình diện toàn cầu, chiến tranh lạnh, khi mà hai siêu cường đầu sỏ phải tìm cách tung tiền lôi kéo đồng minh, đã qua từ lâu nhưng tư duy hai phe bốn mâu thuẫn vẫn còn. Hậu quả là Mỹ vẫn phải cáng đáng 70% ngân sách NATO và nuôi hàng loạt các tổ chức quốc tế. Donald Trump đã lớn tiếng phê phán quan hệ thương mại ngu ngốc, theo đó quốc gia của ông phải chịu đựng phần thâm thủng mậu dịch khổng lồ.

Ở đây, không phải lỗi chỉ thuộc về “kẻ ăn xin” mà “bên cho” cũng có tội bởi vì làm gì có chuyện tình cho không biếu không, mục đích không phải là trói buộc thì cũng là thao túng, đè nén và làm mất tự do. Suy ngẫm ra, cơ chế xin cho là rất tồi tệ, nó hủy hoại khát vọng và tiềm năng của con người. Ví dụ các nước Châu Phi đã không thể tiến bộ vì thường xuyên nhận viện trợ từ bên ngoài.

Donald Trump sẽ đi vào lịch sử nếu gỡ bỏ được thói bao cấp trên phạm vi toàn cầu. Chưa rõ liệu có thành công hay không, song những bước đi đầu tiên đã được thực hiện, trước hết là những đòn thuế nhằm lấy lại cân bằng thương mại.

Thế giới đã thay đổi và Việt Nam cũng không thể như trước. Phải chăng kỷ nguyên mới chính là việc “đứng trên đôi chân của chính mình”. Sau thời kỳ “Các Chú Cứ Phá” (CCCP) làm ông anh Liên Xô phải sập tiệm thì đến thời kỳ thặng dư kim ngạch mỗi năm trên một trăm tỉ USD tiền tươi với Mỹ cùng nguồn vốn FDI, ODA rào rạt.

Theo như một số phương án “dự thảo” đang lan truyền trên mạng thì thấy có những tỉnh rất ít dân, chỉ hơn nửa triệu, ngược lại, có tỉnh thành đến hơn 10 triệu người, tương tự các xã cũng chênh lệnh rất nhiều. Có vô lý không?

Xin thưa không. Như bên Úc có “cao xồ” trên một triệu dân, nhưng nhiều council chỉ có vài ngàn. Mục đích ở đây là làm sao thuận tiện cho thủ tục hành chính và sự đi lại của người dân. Vì thế căn cứ diện tích địa lý và giao thông mới là quan trọng nhất chứ không phải số dân.

Mọi người cũng bàn tán tại sao lại sáp nhập chỗ nọ với chỗ kia chứ không phải tê với ni? Mình thì nghĩ đợt này làm một cách cơ bản thôi, nếu cần sẽ điều chỉnh thêm sau.

Giảm đầu mối tất yếu sẽ phải giảm biên chế mà đây mới là điều cấp bách. Khi mà đầu mối tỉnh giảm 50%, xã giảm 60—70%, bỏ hẳn cấp huyện thì số người giảm ít nhất cũng phải 30%. Theo ý kiến cá nhân, nên giảm 90%. Kể cả 90% thì biên chế Việt Nam vẫn nặng hơn Úc nhiều.

Như anh Tô Lâm đã nói, với 70% ngân sách để trả lương và chi thường xuyên cho bộ máy quan liêu khổng lồ thì làm sao có phát triển. Chúng ta cần trưởng thành, cần lớn lên chứ không thể chờ đợi mãi được.

Thực sự mình không tự hào nếu nước mình hùng mạnh, lo chuyện bao đồng thiên hạ, giống như Trump đã chán ngấy việc Mỹ phải chi viện quốc tế và chịu đựng bất bình đẳng thương mại quá nhiều và quá lâu dài.

Mình thích làm công dân một nước nhỏ, ít dân nơi chính quyền có thể dễ dàng gần gũi chăm sóc cho các nguyện vọng của người dân. Thử tưởng tượng khi ngân sách phúc lợi được phân bổ từ trên xuống, đi qua bao tầng tham nhũng TW, tỉnh, huyện, xã, thôn thì đến người dân có còn gì không?

Tốt hơn là một cơ chế tự trị, tự quản về tài chính mà không cần can thiệp của “bên trên”. Làm được hay không lại là yếu tố con người, cụ thể là một đội ngũ lãnh đạo có đủ tài năng. Việc đưa hàng loạt các tỉ phú, những người xuất sắc về quản trị tư sang lĩnh vực quản trị công như bên Mỹ hiện nay là một thử nghiệm thú vị.

Điều nên đặt ra là sau đợt chấn chỉnh tinh gọn sẽ bước tiếp ra sao và cái đích cuối cùng là gì? Mọi người thử đoán coi, có thể dăm mười năm nữa mới vỡ òa. Một thể chế pháp quyền minh bạch là cách tốt nhất để bảo vệ an toàn và sở hữu tài sản cá nhân cho những người “có điều kiện” và gia đình họ.

Mình tin công cuộc tinh gọn bộ máy không phải vì lý do đấu đá nội bộ hay củng cố quyền lực mà chắc chắn vì sự phát triển bền vững và thịnh vượng của đất nước. Ánh sáng hy vọng đã được thắp lên!