Không lời

 

Việt Nam - quê hương ngạo nghễ

 Việt Nam - quê hương ngạo nghễ (kỳ 1)

Sau bẩy năm rưỡi, mình vừa có chuyến đi Việt Nam. Với ngần ấy thời gian thì có rất nhiều thứ để cảm xúc dâng trào.

Tròn một tuần từ chủ nhật đến chủ nhật, mình và bà xã đi VietJet. Tiền nào của nấy, giá mềm nhưng phải chuyển tiếp ở Sài Gòn và chuyến quốc nội thì rất dễ trễ giờ. Khổ thân người bạn đi đón phải chờ đến nửa đêm.

Đi ngắn quá, tụi mình xác định lần này ưu tiên cho người nhà, đi thăm các chú, cô, dì, toàn ở tuổi u90 hay u100 rồi.

Tụi mình đi thăm mộ bố mẹ mình trong ngày đầu tiên, được gặp ông bà ngoại các cháu ba lần, trong đó có 2 bữa ăn.

Ngày giỗ bố mẹ mình cách nhau hai tuần. Lúc đầu định làm hai buổi cho từng bên nội ngoại nhưng rồi mấy anh em quyết định làm chung một buổi cho đông vui. Có mấy anh em họ sau hai ba chục năm mới gặp lại.

Chuyển đi ngắn ngủi mà tụi mình còn kịp hai lần đến bệnh viện. Một lần dự đám tang, lần kia thăm chú bị đột quỵ.

Là chú họ nhưng về tình cảm thì cũng như chú ruột, vì bố mẹ chú ấy mất sớm, chú ở với bà nội mình là bác ruột từ nhỏ.

Cũng may đột quỵ lần đầu nên không quá nặng và do chú từng đi bộ đội hơn chục niên nên nay mới được nằm trong bệnh viện quân đội 354.

Tụi mình cũng có một chuyến đi xa là đi Hải Phòng, nơi mình từng lưu trú trong 6 tháng vào cuối thập niên 1980s.

Một tuần vừa lạ vừa quen. Bà xã mình về thường xuyên thì đỡ, còn mình bùi ngùi với biết bao kỷ niệm.

Mình đã chứng kiến cô mình đang vật vã với những năm tháng cuối cùng của cuộc đời. 90 tròn, cô ở tình trạng nằm liệt giường, vẫn nhận ra cháu Quang nhưng nói chuyện thì bị lẫn hết rồi.

Như đã nói ở trên, mình giấu bạn bè chuyến về nước lần này nhưng vẫn không thể giữ kín hoàn toàn. Thế là lại có một bữa giao lưu với lớp học đại học.

Chẳng biết nói gì hơn là cám ơn tất cả anh em bạn bè đã đón tiếp vợ chồng mình quá sức nồng hậu làm tụi mình rất cảm động. Điều mình sẽ phải làm là thu xếp thời gian để về Việt Nam nhiều hơn, theo dự kiến là cuối 2028.

Việt Nam - quê hương ngạo nghễ (kỳ 2)

Đợt về Việt Nam lần này, mình suốt ngày được nghe bàn tán về hai chủ đề "nóng bỏng", đó là dỡ nhà Hà Nội và cấm xuất cảnh vì nợ thuế. Có bạn còn hỏi, bao năm không về sao tự dưng lại chọn cái lúc nước sôi lửa bỏng thế này.

Mình cười, vì có buôn bán gì đâu mà nợ với nần. Thực ra nếu nợ thuế thì nước nào cũng cấm xuất cảnh chứ không riêng Việt Nam, nhằm tránh thất thu thuế. Có điều phải tính trị giá bao nhiêu và thời gian nợ bao lâu.

Như bên Úc, nếu nợ dây dưa và bất hợp tác thì không được nhưng lại có cơ chế trả chậm, trả nhiều đợt cho các khoản nợ, trong đó có nợ thuế.

Dỡ nhà cũng là chuyện "tất yếu" nếu so sánh mật độ dân cư của Hà Nội với các thành phố khác. Dân số Hà Nội gấp đôi Sydney trong khi diện tích chỉ bằng phần ba phần tư. TBTCT Tô Lâm từng nói cần dành thêm khoảng trống cho công viên và các khu công cộng.

Giá như trước đây đừng xây dựng lộn xộn, lổn nhổn, các loại chiều cao thì nay đỡ phải đập. Lỡ rồi, biết làm sao?

Đến đây không thể không xót thương cho các nạn nhân mất nhà và cấm bay. Chẳng qua là sự va chạm của Cái chung và Cái riêng. Vì mục đích chung cao, xa của cộng đồng thì nhiều cá nhân đã phải chịu thiệt thòi.

May mà tụi mình không dính hai thảm cảnh đó nhưng cũng không tránh được nạn tắc đường. Theo quan sát, mình thấy quá nhiều taxi, chắc chắn là một lý do quan trọng làm đường Hà Nội cứng ngắc.

Vì không có số điện thoại trong nước nên tụi mình thường nhờ lễ tân khách sạn gọi taxi. Hôm đó thấy một dãy taxi các thương hiệu đậu dọc phố Cầu Gỗ của khách sạn, mình mới ra bắt trực tiếp. Họ hô giá hai trăm rưởi, thấy lắc đầu hạ luôn xuống hai trăm. Mình bảo trăm rưởi mà cậu lại không chịu, "gặp gà rồi tha sao được".

Mình quay lại khách sạn thì đặt xe hết có tám chục, chờ mất 2-3 phút. Tụi mình vẫn loanh quanh với giá 40000-80000, thấy rẻ quá nên mình thường cho thêm các em.

Nếu giảm bớt lượng taxi, thời gian chờ tăng lên 4-6 phút cũng không tệ, mọi người đều vui. Lái xe có giá chạy khá hơn, đỡ tắc đường thì rút ngắn thời gian, ví dụ đáng lẽ 60 phút thì chỉ còn 45-50 phút.

Ngoài taxi, những người tham gia giao thông khác đều hướng lợi vì đường sá thông thoáng hơn.

Nghĩ đi rồi nghĩ lại, bây giờ là giai đoạn taxi điện tràn ra để "xanh hóa" môi trường trong khi xe xăng chưa rút lui.

Nói vậy thôi, kẹt xe là vấn nạn không của riêng ai. Như Thái Lan có dân số chỉ bằng 2/3 Việt Nam, cầu đường 3-4 tầng từ lâu mà có giải quyết được kẹt xe đâu.

Trong một tuần, mình tranh thủ ăn được nhiều món khoái khẩu: mít, na, hồng trứng, hồng ngâm, trứng vịt lộn, gà tần ngải cứu và kem ốc quế ở quán Thủy Tạ bên Bờ Hồ.

Hồi xưa Thủy Tạ nổi tiếng với món "kem cốc". Khi chưa có "ốc" làm bằng quế và ly nhựa thì người Hà Nội ăn kem bằng "cốc" để phân biệt với kem que.

Hồi lớp 1, mình phải đi học xa nhà một cây rưỡi nên hôm nào bắt được cái xe bò thì mừng lắm, đỡ được một đoạn đi bộ. Bây giờ không còn xe bò nhưng vẫn còn xích lô.

Lại nhớ ca sĩ ngày xưa rất nghèo nên vẫn đi hát bằng xích lô , tránh phải đi xe đạp.

Ngày cuối mình và bà xã đi bộ vòng quanh hồ Hoàn Kiếm. Chỉ chiêm ngưỡng các loại cây cổ thụ ngả bóng xuống mặt hồ là đã thấy sướng.

Mình chôm bức ảnh này bên fb anh bạn. Ý tưởng rùa ngậm gươm cũng hay đấy chứ?

Việt Nam - quê hương ngạo nghễ (kỳ 3)

Sau chuyến về quê, mấy người bạn kêu mình kể chuyện Việt Nam, nhất là trong cục diện chính trị mới bên Mỹ. Mình xin kể thế này:

Ngày xưa, Tôn Ngộ Không bị thiên binh thiên tướng là Nhị Lang Thần truy đuổi.

Ngộ Không biến thành chim, Nhị Lang Thần biến thành chim săn mồi. Ngộ Không biến thành cá, Nhị Lang Thần biến thành chim bói cá.

Bị gắt gao quá, Ngộ Không nghĩ ra một kế: biến thành một ngôi miếu thổ địa để ẩn náu. Chàng biến miệng thành cửa miếu, răng thành cánh cửa, lưỡi thành tượng Bồ Tát, mắt thành cửa sổ.

Nhưng có một vấn đề, cái đuôi khỉ không biến mất được. Ngộ Không đành dựng nó phía sau ngôi miếu, giả làm một cây cột cờ.

Nhị Lang Thần vừa nhìn thấy liền bật cười: "Ta đã thấy nhiều ngôi miếu, nhưng chưa bao giờ thấy ngôi miếu nào lại dựng cột cờ ở phía sau cả! ".

Ngộ Không nghe thấy vậy thì hoảng hốt, vội vàng nhảy ra và tiếp tục chạy trốn.

Ờ đây, con người hay đất nước đều có điểm yếu. Chúng ta cần tìm ra để khắc phục thì mới có thế tiến lên thăng bằng và thần tốc được.

Cái đuôi khỉ, hay gót chân Achilles của ta là công nghệ, đúng như Đại biểu Quốc Hội Nguyễn Minh Tuấn mới phát biểu cách đây mấy hôm.

Trong chuyến đi bẩy ngày, mỗi ngày tụi mình làm 3-4 cuốc taxi, tổng cộng trên hai chục cuốc. Vì lâu không về, mình tranh thủ cơ hội quý báu để trò chuyện với các em lái xe, đa số nam giới, có cả nữ.

Mình cũng từng nói chuyện với cánh tài xế ở nhiều nước nhưng phải nói các em nhà mình thú vị hơn. Mình kinh ngạc với sự hiểu biết và kiến thức, nghe nói đa số các em đều có bằng đại học.

Ngoài ra, mình cũng được trò chuyện với em trai cắt tóc, mấy em gái bán cà phê. Cứ bảo Việt Nam không có thông tin đa chiều nhưng các bạn đều rất hiểu mọi chuyện, có điều có chịu nói ra hay không mà thôi.

Nay thì chính trường Mỹ đã thay đổi theo hướng phe Dân chủ đã kiểm soát được cả Thượng lẫn Hạ viện. Tuy nhiên, Quốc Hội Mỹ thường tập trung vào các vấn đề đối nội, Tổng thống vẫn có đặc quyền về đối ngoại.

Tổng thống còn có quyền phủ quyết các nghị quyết của Quốc Hội, và điều hành chính phủ thông qua các sắc lệnh. Ông cũng được ra mệnh lệnh quân sự mà không cần thông qua Quốc Hội.

Cái vướng là khi đụng chạm đến ngân sách. Với ngân sách quốc phòng lên đến 1500 tỉ USD/ năm, đủ cho các cuộc chiến nhỏ và cục bộ. Nếu vì mục tiêu "giải phóng" Iran chẳng hạn, rõ ràng cần các khoản kinh phí bổ sung phải được Quốc Hội thông qua.

Chính vì thế, sau khi đảng Cộng hòa của tổng thống mất đa số ở hai viện Quốc Hội thì giá xăng dầu hạ giảm vì mọi người nghĩ rằng Mỹ khó leo thang chiến tranh ở Iran.

Tương tự, chiến tranh thương mại với Trung Quốc cũng có chiều hướng hạ nhiệt vì thực tế lúc này ông Trump rất khó lao vào một cuộc chiến lớn.

Điều này ảnh hưởng không hay đến Việt Nam, khi mà đất nước phía Nam của Trung Quốc là một địa điểm thoái vốn quan trọng của Mỹ và đồng minh từ phương Bắc. Tuy nhiên, nếu chúng ta có công nghệ thì không lo phải phụ thuộc vào nhưng diễn biến bên ngoài.

Tỉ lệ người có bằng tiến sĩ ở Việt Nam không thua kém gì các nước tiên tiến trên thế giới nên có "vô lý" không khi cho rằng trình độ khoa học công nghệ nước nhà còn yếu?

Có một sự thật là TBTCT Tô Lâm đã cất công đi Mỹ, Châu Âu, Úc, Nhật và ở đâu ông cũng dành thời gian tiếp xúc với trí thức kiều bào mà không dấu diếm mục đích chiêu hiền đãi sĩ.

Sau năm 1954, đất nước bị chia cắt nhưng đã có rất nhiều trí thức từ Pháp, Mỹ, Nhật... về nước và được trọng dụng.

Ở miền Nam, có thể kể đến Nguyễn Xuân Oánh làm đến phó thủ tướng, Trần Văn Đỗ giữ chức Bộ trưởng Ngoại giao, Vũ Quốc Thúc cho Thống đốc Ngân hàng...

Ở ngoài Bắc, Trần Đại Nghĩa làm Thứ trưởng Công nghiệp, Lê Văn Thiêm- Viện trưởng Toán học.

Dưới thời Hồ Chí Minh, cơ chế khá thoáng, tạo điều kiện cho các Việt Kiều hồi hương phát huy khả năng và nhiều phó thủ tướng, bộ trưởng không phải đảng viên.

Người Việt ở nước ngoài bây giờ đông hơn trước rất nhiều. Đối với mình, bà con người Việt nào đạt mức lương $1 triệu/ năm trở lên là siêu cao thủ rồi. Những người đó là vô số.

Úc chưa có tỉ phú như Mỹ nhưng trăm triệu phú là nhiều. Bên cạnh đó các Nghị sĩ, Dân biểu, Thị trường, Nghị viên lên đến hàng trăm người chứ không ít.

Có điều để các tầng lớp này hồi hương phục vụ đất nước như trước đây là khó. Mức đãi ngộ hàng triệu đô/ năm là khoảng cách quá xa so với mặt bằng trong nước.

Hồi sống ở Dubai, mình biết các tập đoàn lớn thu phục các chuyên gia bằng cách ngoài tiền lương còn có chế độ nhà ở, xe cộ, con gái họ cũng được miễn phí ở các trường quốc tế.

Một vấn đề nữa, vận động các tài năng Việt kiều thông qua các Hội trí thức là không phù hợp. Những quý vị đó không có thời gian hội hè vô bổ.

Quy tụ các tài năng Việt ở khắp nơi trên thế giới đang cho quê hương ngạo nghễ là cách Tôn Ngộ Không có thể phát huy hết phép thần thông biến hóa trong kỷ nguyên vươn mình.

Hướng đi nào cho Kinh tế nước Úc?

 

Thật ra mình không dám “overthinking” như vậy mà vì có một ông bạn già mới từ Việt Nam qua đã chất vấn mình, với tư cách là một công dân Úc, rằng: tại sao thuế má của Úc cao quá. Úc sống nhờ vào khai thác khoáng sản bán, giống như các nước vùng Vịnh dựa vào dầu mỏ, vậy nên học tập các nước này để thuế ít thôi, nếu không cầy cuốc bao nhiều vào thuế hết, chẳng được cái mẹ gì?

Nhờ vào sự “gợi ý” này mà mình đã tìm hiểu hai vấn đề, là có phải thuế của Úc cao và có phải kinh tế Úc chỉ có khoáng sản?

Có hai loại thuế chính, thuế dánh vào cá nhân và thuế đánh vào doanh nghiệp.Thuế cá nhân của Úc tối đa là 45%, khi mức thu nhập trên 190,000 AUD/năm, với các mức lũy kế thấp hơn cho thu nhập thấp hơn, mức 0% cho ngưỡng $18200. So sánh với các nước châu Âu ở mức 45-55% và các tiểu bang bên Mỹ 37-50% thì mức thuế của Úc là không cao.

Về thuế doanh nghiệp, của Úc là 25-30%, được tránh song trùng với thuế cá nhân; trong khi Châu Âu khá chênh lệch thấp như Ireland chỉ có 12.5% cao tại đến Đức 30%; Mỹ 21-30% tùy theo tiểu bang, bị thuế song trùng. Như vậy thuế của Úc cũng đâu có cao.

Tuy nhiên nếu so sánh với các nước vùng Vịnh thì khác, mức thuế cá nhân của UAE và một số nước vùng Vịnh chỉ có 0%. Thậm chỉ thuế doanh nghiệp cũng 0%, ngoại trừ các trường hợp đặc biệt. Tuy nhiên ở đây có thuế môn bài nhưng cũng có thể hiểu là khá nhẹ.

Có điều nếu hiểu Úc sống dựa vào khai khoáng “giống như” các nước Trung đông là không đúng.

Sau cơn sốt vàng vào thế kỷ 19, vào đầu thế kỳ 20, thậm chí Úc còn cấm xuất khẩu khoáng sản và lênh cấm chỉ được bãi bỏ vào năm 1960. Vào thời gian này, ngành hầm mỏ của Úc chỉ chiếm 2-3% GDP và Úc sống chủ yếu nhờ vào nông nghiệp (len, lúa mì...) và sản xuất công nghiệp.

Mọi người quên rằng Úc là nước công nghiệp tiên tiến từ lâu, với các ngành luyện kim, cơ khí, hóa chất...đều phát triển cao. Thương hiệu xe hơi Holden và nhiều nhãn khác đã có gần 150 năm với 100% đầu máy và linh kiện nội địa.

Khi kinh tế Nhật Bản bùng nổ, nhu cầu quặng sắt tăng cao, Úc bãi bỏ lệnh cấm xuất khẩu khoáng sản và ngành hàm mỏ Úc cũng trỗi dậy. Tỉ trọng ngành khai khoáng đóng góp vào GDP tăng dần lên, với các sản phẩm chính là quặng sắt, vàng, đồng, than đá, khí tự nhiên, uranium, bauxite, lithium...

Tiếp theo, với nhu cầu không chỉ từ Nhật mà Trung Quốc, Ấn Độ các nước Đông Nam Á cũng tăng vọt, khiến cho ngành khai khoáng của Úc đã lên đến 13-14% GDP, 65% trị giá xuất khẩu trong những năm gần đây. Nhưng con số này vẫn là “muỗi” so với các nước vùng Vịnh, khi mà trị giá xuất khẩu dầu khí lên đến trên 90% (không kể tạm nhập tái xuất) và trên 80% GDP.

Câu hỏi quan trọng hơn là hướng đi nào cho kinh tế Úc trong thời gian tới?

Mình nghe hơi nồi trõ thì thấy trong kỳ nguyên AI (SI) vấn đề data hud là rất quan trọng và Úc đang được đánh giá là trung tâm dữ liệu lớn thứ ba thế giới, chỉ sau Mỹ và Trung Quốc.

Úc được coi là thỏa mãn được các điều kiện chiến lược cho việc này, bao gồm:

- An ninh dữ liệu: nhờ vào môi trường pháp lý minh bạch và hệ thống bảo vệ

- Tiềm năng năng lượng: dữ liệu và AI tiêu tốn năng lượng khổng lồ và Úc có ưu thế về năng lượng mặt trời và năng lượng gió

- Hệ thống cáp quang mạnh với 17 tuyến kết nối

- Không gian khả thi với đất đai mênh mông.

Úc đang đứng trước cơ hội vươn mình, tận dụng tiềm năng năng lượng, đất đai trong nền kinh tế số, sẽ thu hút những nguồn vốn khổng lồ từ các đại gia công nghệ.

Trong bối cảnh giá cả leo thang, tội phạm bùng phát, như ở Melbourne, kinh tế Úc đang bị dự báo ảm đạm, ít nhất là trong ngắn hạn thì tin tức về trung tâm dữ liệu là "tin vui trong giờ tuyệt vọng".

Mình thì cho rằng thu thuế cá nhân chiếm tới 48% ngân sách liên bang là quá lớn và chi tài trợ an sinh xã hội và y tế trên 50% ngân sách liên bang là quá nhiều.

Con tàu Manchester City liệu có chết chìm?

 

Trận bão tố vi phạm tài chính trị giá 900 triệu bảng đang nhấn chìm con tàu mang tên Manchester city.

Sau 8 năm điều tra thì 1 ủy ban độc lập đã đưa ra kết luận Man city đã vi phạm 114 trong tổng số 115 cáo buộc. Ngay sau đó, Man city đã đưa đơn kháng cáo tuy nhiên mọi người hiểu rằng sau quá trình điều tra chặt chẽ và lâu dài như vậy thì cái chuyện kháng cáo sẽ rất khó thành công.

Dự kiến việc kháng cáo sẽ diễn ra trong vòng 12 tuần sau đó 1 quyết định kỷ luật của ban tổ chức Premier League sẽ công bố. Tuy nhiên cũng có nguồn tin cho rằng quyết định kỷ luật có thể đưa ra sớm hơn nhằm xoa dịu cơn phẫn nộ của những antifan đang sục sôi đòi trừng phạt đội bóng này.

Những hình phạt được nhắc đến bao gồm tước bỏ các danh hiệu vô địch, đưa đội xuống hạng, phạt tiền, cấm chuyển nhượng, trừ điểm... Dù vậy, chúng ta cũng nên nhìn nhận một vấn đề bao giờ bao giờ cũng có hai mặt cái được và cái mất.

Nhìn góc độ khác, khi tỉ phú Sheikh Mansour mua Manchester city vào năm 2008 thì đây chỉ là một đội bóng mới lên hạng nhưng với tiền tỉ đổ vào thì Manchester city đã lột xác trở thành 1 thế lực hùng mạnh với 8 chức vô địch nước Anh, 1 lần vô địch Champions League châu âu và nhiều giải thưởng khác.

Không chỉ những đóng góp về mặt bóng đá hay thể thao thì việc đầu tư vào Man city đã mang 1 diện mạo mới mẻ cho thành phố Manchester thời thủ tướng đương nhiệm Burnham đã làm thị trường trong 9 năm, khi mà nửa xanh thành Manchester đã lấn lướt nửa đỏ của Man Utd.

Lãnh đạo Các tiểu vương quốc ở Ả Rập thống nhất (UAE) đứng đầu là tổng thống Mohammed bin Zayed, có 2 phó tổng thống là Mohammed bin Saeed và chính Mansour bin Zayed. Điều thú vị ở đây, Mansour là 1 trong 17 anh em trai của Mohammed bin Zayed, là em cùng mẹ nên rất thân thiết, đồng thời cũng là con rể của Mohamed bin Saaed, cho nên tỉ phú này là một người đàn ông đầy quyền lực.

Xử lý Manchester city không chỉ có ý nghĩa đơn thuần về mặt thể thao hay đầu tư kinh doanh mà còn có ý nghĩa chính trị, liên quan đến mối quan hệ hữu nghị truyền thống giữa Anh Quốc và cựu thuộc địa UAE.

Câu hỏi đặt ra là tại sao Manchester City lại vi phạm nghiêm trọng luật công bằng tài chính như vậy? Hai ông Mohammed từng du học ở Anh, Mansour từng du học Mỹ và với đẳng cấp như vậy, họ không hề muốn làm sai. Mình sống với người Ả Rập lâu năm thì mình biết tính cách của họ khá cẩu thả, thường "coi trời bằng vung" và có lẽ các đệ của Mansour đã làm những chuyện vụng về tai hại. Mới đây, có thông tin rằng Sheikh Mansour có thể bán đi đội Man city.

Bây giờ thì quá trình kháng cáo đang diễn ra trong kịch bản khả quan nhất thì Man city sẽ được giảm 1 nửa tội tức là không phải 114 tội danh mà chỉ còn 57 tội danh. Cũng thật dễ dãi, mỗi tội danh chỉ bị trừ 1 điểm (cách đây 2 năm Everton vi phạm 4 tội danh mà bị trừ 8 điểm) thì Manchester city đã sẽ bị trừ 57 điểm. Số điểm này cũng đồng nghĩa với việc là Manchester city sẽ phải xuống hạng vì trong những mùa bóng gần đây Manchester city giành được khoảng 85 cho đến 90 điểm, nếu trừ đi 57 điểm thì không đủ điểm để trụ hạng. Hơn nữa, khi giải đấu mới được 5 vòng, nếu bị đì vậy thì Man city không còn động lực để chơi 33 trận còn lại, sẽ thất thu lớn.

Một vấn đề nữa là nếu trước bỏ 8 danh hiệu vô địch của Manchester city thì đây là vụ Lật sử lớn nhất của bóng đá thế giới.

Trước đây đội Marseille của Pháp và đội Juventus của Ý cũng chỉ bị tước 1 danh hiệu vô địch mà thôi. Với việc xóa bỏ 8 danh hiệu nó sẽ là chuyện rứt dây động rừng kinh khủng dẫn đến những vụ kiện cáo đòi bồi thường kéo dài trong nhiều năm. Và nếu phạt tiền tương ứng với mức vi phạm thì số tiền này sẽ cực kỳ lớn và có thể làm cho Manchester city phá sản. Vừa xuống hạng, vừa phá sản thì đó là cái cách hoàn hảo để giết chết một thế lực bóng đá lớn và đồng thời hủy hoại giải túc cầu hấp dẫn nhất hành tinh là Premier League.

Điều khôn ngoan làm là làm sao tìm ra giải pháp hình phạt đủ sức răn đe nhưng vẫn giữ được giải đấu và đội bóng. Một số người đã bàn tới đó là chia nhỏ hình phạt ra trong nhiều năm, nó cũng hợp lý ở chỗ Manchester city đã vi phạm luật trong nhiều năm thì hình phạt của nó cũng nên diễn ra trong 1 số năm. Ví dụ với 57 điểm bị trừ có thể chia ra 3 năm mỗi năm trừ 19 điểm, nếu hình phạt không được giảm mà vẫn giữ 114 điểm thì cũng trừ 19 điểm mỗi năm và kéo dài trong 6 năm, cộng thêm lệnh cấm chuyển nhượng kéo dài từ 3 đến 6 năm.

Với số điểm 19 thì Manchester city sẽ không còn khả năng cạnh tranh chức vô địch và không cần phải tước danh hiệu làm gì nhưng Manchester city vẫn còn nguyên cơ hội cạnh tranh các vị trí trong top 5 để đủ điều kiện dự Chamoin league nghĩa là vẫn có nguồn thu để duy trì cho một đội bóng hàng đầu.

Mọi người thấy sao về hình phạt dành cho Manchester city?

Đừng để “con ghét bố mẹ”

 

Sự việc nhóm trẻ “con ghét bố mẹ” làm mình có suy nghĩ làm sao không được để cho con cái nó ghét. Chúng chống đối, không nghe lời, thậm chí làm ngược lại những lời khuyên bảo còn đỡ hơn việc “ghét”, đó là khi tình mẫu tử, phụ tử dường như tan vỡ.

Chắc phải có nhiều nguyên nhân dẫn đến nông nỗi này.

Một điều khá phổ biến là các cha mẹ thường ép con học nhiều hơn những gì chúng muốn mà không coi mỗi con người có một sở trường và sở thích khác nhau.

Mình và bà xã tự kiểm điểm có lẽ không mắc lỗi này. Đến khi hai cháu nhà mình vào trung học thì mình cũng chỉ động viên chúng học mỗi ngày một giờ, đến khi thi ĐH thì tiêu chí cũng 2 giờ/ngày. Tụi mình cũng không bao giờ đặt chỉ tiêu về điểm hay thành tích nhưng muốn tính đến thời gian vì muốn các con sắp xếp lịch trình hợp lý với việc đi làm và đi chơi.

Bọn trẻ lớn lên một chút sẽ nảy sinh nhu cầu tự do cá nhân, điều dễ làm va chạm với phụ huynh. Nhà mình thì cho các cháu đi ngủ đêm ở nhà bạn bè thoải mái, cũng là một cách học hỏi về nề nếp sinh hoạt của các gia đình. Đi du lịch xa, kể cả đi ngoại quốc với bạn bè cũng thoải mái luôn.

Thực tế thì khát vọng tự do của mỗi người trẻ không giống nhau. Ngay giữa hai con gái nhà mình cũng vậy, có đứa thích quanh quẩn gia đình nhiều hơn, và có đứa thích tách rời cha mẹ. Và như thế phải lựa làm sao để chiều đúng kiểu cho các cô vui.

Bây giờ các cháu nhà mình đã đến tuổi trưởng thành, mối quan tâm nổi lên là việc làm, tài chính và tình yêu, hôn nhân. Tụi mình có “hiệp đồng” đàng hoàng với các con là sẽ không can thiệp vào chuyện của chúng, ngoại trừ vấn đề sức khỏe.

Vào trang hội “Trầm cảm và RLLA”, mình đã đọc được rất nhiều tâm sự đau lòng của các cháu về căng thẳng trong gia đình, những xung đột nảy lửa giữa cha mẹ và con cái đến mức gây bệnh tâm thần. Ngoài xã hội cạnh tranh chiến đấu khốc liệt đã đành nhưng trong nhà cũng có bao giờ yên ả đâu.

Chính vì thế giới trẻ Trung Quốc đang tung hô “một ngôi sao từ trên trời rơi xuống” để nói về hiện tượng “Thầy Hạng Tiêu”, một Hoa kiều định cư bên Đức đã về nước diễn thuyết và nói trúng những bức xúc của giới trẻ ngày nay.

Trong cuộc chạy đua ây ai (AI, nay mới đổi thành SI) không có điểm dừng, thế giới sẽ hoàn toàn thay đổi. Cha mẹ bắt ép con học làm gì cho khổ vì trong tương lai gần, chỉ việc cấy con chíp vào não là xong hết. Có chăng khác nhau ở chip nào trong số ChatGPT, Gemini, Claude... chíp Mẽo hay chíp Tầu mà thôi.

Ảnh: đứa con ngoan nhất nhà

Hội nghi Thượng đỉnh BRICS kết thúc không hoàn mỹ với hai vị nguyên thủ

đó là Tổng thống Nam Phi Ramaphosa và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Họ bị cho là có vấn đề về sức khỏe.

Văn phòng phủ tổng thống Nam Phi ra thông báo ông Ramaphosa bị ốm, phải ngừng các hoạt động trong "ngắn hạn".

Trái ngược với sự công khai của Nam Phi là "sự im lặng đáng sợ" của phía Tàu cộng, không có tin tức gì về lãnh đạo Tập sau khi về nước. Ông cũng không tiếp Đại tướng Phan Văn Giang đang ở thăm Trung Quốc.

Thực sự không ai biết Tập có làm sao không chỉ thấy ông đã không dự buổi tiệc chiêu đãi của nguyên thủ nước chủ nhà, một hành động thất lễ nếu không phải vì lý do sức khỏe.

Một thuyết âm mưu cho rằng Chủ tịch Tập giả ốm để "trốn" chuyến đi thăm Mỹ dự trù vào tuần sau. Cũng có tin Tập không dự yến tiệc vì bất đồng quan điểm với các thành viên của BRICS. Nhưng điều này càng khó kiểm chứng.

Gemini tường thuật về kết quả Hội nghị.

.....

Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 diễn ra tại New Delhi, Ấn Độ đã khép lại với việc thông qua Tuyên bố Chung New Delhi dài 140 điều. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh khối vừa mở rộng kết nạp thêm các thành viên mới (như Iran, UAE, Saudi Arabia, Ai Cập, Ethiopia), biến BRICS thành một tập hợp đa dạng nhưng cũng đầy phức tạp về lợi ích địa chính trị.

Kết quả của hội nghị phản ánh rõ nét hai mặt song hành: những nỗ lực tìm kiếm đồng thuận để củng cố sức mạnh kinh tế của Nam Bán cầu (Global South), và những bất đồng tiềm ẩn đòi hỏi nghệ thuật ngoại giao khéo léo từ nước chủ nhà Ấn Độ.

1. Những điểm Đồng thuận chính

Dù trải qua các cuộc đàm phán kéo dài, các quốc gia thành viên đã tìm được tiếng nói chung trên nhiều trụ cột quan trọng:

Phản đối chính sách trừng phạt và hàng rào thuế quan đơn phương: Các nước thống nhất lên án các biện pháp trừng phạt kinh tế đơn phương, trừng phạt thứ cấp và việc áp thuế quan bất hợp lý không theo quy định của WTO. Tuyên bố chung nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ tính minh bạch và tự do của thương mại toàn cầu.

Cải cách quản trị toàn cầu & Tài chính: BRICS tiếp tục khẳng định cam kết thúc đẩy sử dụng đồng nội tệ trong thanh toán song phương và phát triển các hệ thống thanh toán liên ngân hàng độc lập nhằm giảm rủi ro tài chính. Nhóm nhất trí củng cố Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) và kêu gọi cải cách sâu rộng Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cũng như các tổ chức Bretton Woods (IMF, WB) để gia tăng đại diện cho các nước đang phát triển.

Lập trường về tình hình Trung Đông & Chống tuyệt đối chủ nghĩa siêu cường: Tuyên bố New Delhi lên án mạnh mẽ hành vi tấn công cơ sở hạ tầng dân sự, yêu cầu duy trì lệnh ngừng bắn tại Gaza, bảo vệ người dân Palestine và ủng hộ giải pháp hai nhà nước.

Hợp tác chống khủng bố và biến đổi khí hậu: Các thành viên nhất trí lên án mọi hình thức khủng bố, không bao che cho các hành vi tài trợ khủng bố, đồng thời phản đối cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) đơn phương vì cho rằng điều này gây bất lợi cho phát triển.

2. Những Bất đồng và Khác biệt địa chính trị

Bên cạnh sự thống nhất trên văn bản, quá trình thảo luận đã bộc lộ những ranh giới khác biệt rõ rệt:

Xung đột lợi ích giữa các thành viên Trung Đông (Iran vs. UAE/Saudi Arabia): Việc kết nạp cả Iran lẫn các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh tạo ra thách thức ngoại giao lớn. Sự căng thẳng trong quan điểm về an ninh khu vực Middle East khiến các cuộc đàm phán kéo dài tới tận rạng sáng để tìm ra ngôn từ trung lập mà tất cả các bên cùng chấp nhận được.

Bất đồng về ý niệm "Đồng tiền chung BRICS" vs. "Đồng nội tệ": Trung Quốc và Nga thúc đẩy mạnh mẽ việc phi đô-la hóa quyết liệt và thảo luận về một đồng tiền chung của khối. Trong khi đó, Ấn Độ (và một số thành viên khác) kiên quyết phản đối ý tưởng đồng tiền chung BRICS, ưu tiên việc mở rộng thanh toán bằng đồng nội tệ. Ấn Độ không muốn biến BRICS thành công cụ chống phương Tây hay thay thế sự thống trị của đồng USD bằng một đồng tiền do Trung Quốc chi phối.

Xung đột Nga - Ukraine: Khác với các tuyên bố trước đó, Tuyên bố New Delhi 2026 hoàn toàn không đề cập trực tiếp đến xung đột Ukraine. Sự im lặng này phản ánh bất đồng sâu sắc và sự thỏa hiệp ngoại giao: nhóm không thể tìm ra một ngôn từ chung mà vừa lòng cả Nga lẫn các quốc gia duy trì quan điểm trung lập hoặc hợp tác chặt chẽ với phương Tây.

Định vị bản chất khối (Chống phương Tây hay Đa phương hóa?): Trung Quốc và Nga có xu hướng muốn biến BRICS thành một đối trọng địa chính trị trực diện với khối G7. Tình thế ngược lại, Ấn Độ và Brazil kiên trì giữ vững lập trường "không liên minh" (non-Western chứ không phải anti-Western). Ấn Độ thể hiện rõ mong muốn BRICS là một diễn đàn kinh tế thương lượng đa phương chứ không phải một khối quân sự hay chính trị chống lại phương Tây.

Hội nghị tại New Delhi chứng minh rằng BRICS đã chuyển mình thành một diễn đàn ngoại giao đa cực quan trọng. Mặc dù những bất đồng nội bộ về chiến lược phát triển và cạnh tranh ảnh hưởng vẫn tồn tại, việc thông qua được Tuyên bố chung cho thấy các quốc gia thành viên vẫn tìm thấy giá trị cốt lõi chung: cùng nhau đòi hỏi một trật tự kinh tế - tài chính toàn cầu công bằng và cân bằng hơn.

Arsenal: we are the Champions

 

Arsenal đã có bước chuyển mình mạnh mẽ từ một tập thể tiềm năng thành thế lực hàng đầu châu Âu. Sau khi giải cơn khát vô địch Premier League ở mùa giải 2025/26, Pháo thủ bước vào mùa giải mới với tư thế của một đội bóng cửa trên ở cả đấu trường quốc nội lẫn UEFA Champions League.

Dưới sự dẫn dắt của HLV Mikel Arteta, Arsenal không chỉ duy trì được bộ khung ổn định mà còn gia tăng đáng kể chiều sâu đội hình. Tuy nhiên, hành trình bảo vệ ngôi vương Premier League và xưng bá châu Âu vẫn tràn đầy thách thức khi các đối thủ cạnh tranh trực tiếp đều sở hữu những vũ khí hạng nặng.

Triển vọng bảo vệ ngôi vương Premier League

Tại đấu trường quốc nội, cơ hội vô địch của Arsenal hiện được đánh giá cao nhất nhờ tính ổn định và hệ thống phòng ngự xuất sắc.

So với Manchester City: Man City vẫn là thách thức lớn nhất. Tuy nhiên, chu kỳ thống trị của HLV Pep Guardiola đang có dấu hiệu bão hòa lực lượng và thiếu chiều sâu ở một số vị trí chủ chốt. So với Man City, Arsenal nhỉnh hơn về độ tuổi trung bình chín tới, sự khao khát và hệ thống phòng ngự lùng bắt bóng tầm cao hiệu quả hơn.

So với Liverpool: Liverpool dưới thời ban huấn luyện mới duy trì lối chơi cống hiến nhưng thiếu tính ổn định ở các trận cầu lớn. Hàng thủ Liverpool thường mạo hiểm hơn, trong khi Arsenal sở hữu cặp trung vệ William Saliba và Gabriel Magalhães được đánh giá là chắc chắn nhất giải đấu.

So với Chelsea & Tottenham: Chelsea đang trở lại dưới thời HLV Xabi Alonso, nhưng kinh nghiệm đua đường dài chưa thể sánh bằng Arsenal.

Đánh giá: Arsenal nắm 55% đến 60% cơ hội bảo vệ thành công chức vô địch Premier League.

Trong khi đó, Champions League là đấu trường đòi hỏi bản lĩnh khoảnh khắc và sự xảo quyệt trong các trận knock-out.

So với Real Madrid: Real Madrid luôn là "ông vua" của giải đấu này với bản lĩnh vượt khó đỉnh cao. Tuy nhiên, tuyến giữa của Arsenal với Martin Ødegaard, Declan Rice và sự bổ sung của Martin Zubimendi có khả năng kiểm soát thế trận tốt hơn, giúp Pháo thủ hạn chế các pha phản công thần tốc của đối thủ.

So với Paris Saint-Germain & Bayern Munich: PSG và Bayern đều sở hữu những ngôi sao tấn công hàng đầu thế giới. Dù vậy, điểm yếu của họ nằm ở sự mất cân bằng giữa tấn công và phòng ngự. Arsenal vượt trội về mặt tổ chức lối chơi tập thể và khả năng chống cố định.

So với các đại diện Premier League (Man City, Liverpool): Việc đã quá hiểu nhau ở giải quốc nội giúp Arsenal dễ dàng đưa ra các phương án phong tỏa đối thủ khi chạm trán ở cúp châu Âu.

Đánh giá: Arsenal nằm trong tốp 3 ứng viên hàng đầu cho chức vô địch Champions League với khoảng 25% đến 30% cơ hội đăng quang.

Các yếu tố then chốt quyết định cú cú kép

1. Chiều sâu lực lượng: Sự có mặt của những tân binh chất lượng như trung phong Viktor Gyökeres, bổ sung cho Kai Havertz, giúp Arteta giải bài toán dứt điểm – vốn là điểm yếu ở các mùa giải trước.

2. Quản lý thể lực: Đội hình Arsenal hiện có thể xoay tua ở 2 đến 3 vị trí mỗi tuyến mà không làm giảm chất lượng chơi bóng.

3. Bản lĩnh trận mầu lớn: Việc vượt qua áp lực để xưng vương Premier League mùa trước đã đem lại tâm lý cởi bỏ cho toàn bộ tập thể Pháo thủ.

Arsenal đang sở hữu điểm rơi phong độ và cấu trúc đội hình hoàn hảo nhất trong vòng hai thập kỷ qua. Nếu duy trì được lực lượng tránh chấn thương ở giai đoạn mấu chốt tháng 3 và tháng 4, việc đoạt "cú đúp" vĩ đại Premier League và Champions League hoàn toàn nằm trong tầm tay của thầy trò Mikel Arteta.

Theo Gemini

Ảnh hưởng của vấn đề sụt giảm thị trường bất động sản Trung Quốc

 

Mới đây, tỉ phú Hứa Gia Ấn (Hui Ka Yan), người giàu nhất Trung Quốc và Châu Á, chủ tập đoàn bất động sản khổng lồ Evergrande đã bị kết án tù chung thân.

"Nhân chi sơ, tính bản thiện", nghĩa là con người sinh ra vốn dĩ lương thiện. Chỉ có xã hội xô đẩy con người ta vào vòng tội lỗi rồi lại giáng đòn trừng phạt khủng khiếp vào họ.

Ông Hứa bị khép tội gian lận tài chính và chứng khoán cũng như đưa hối lộ. Nhưng nhìn rộng ra, doanh nghiệp ông hứng chịu chu kỳ bong bóng tất yếu của việc phát triển địa ốc, khi mà nhiều người mua nhà không nhận được sản phẩm thì phải có ai đó làm dê tế thần.

Năm 2008, Mỹ cũng gặp khủng hoảng địa ốc, một làn sóng sụp đổ dây chuyền làm rung chuyển cả thế giới. Đó là cách xử lý đập đi làm lại, đau đớn nhưng đã hồi phục nhanh. Ở Trung Quốc, đảng và nhà nước lại chọn giải pháp khác, đó là cho quả bóng xì hơi từ từ và hệ lụy cũng sẽ kéo dài.

Mình lại nhờ Gimini tường trình về vấn đề này.

.....

Sự suy giảm của thị trường bất động sản Trung Quốc là một cuộc khủng hoảng mang tính cấu trúc, xuất phát trực tiếp từ chính sách "Ba ranh giới đỏ" cùng với sự sụp đổ của các tập đoàn địa ốc khổng lồ. Tác động của nó lan rộng từ nội địa ra khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, kéo theo sự dịch chuyển dòng vốn và nhu cầu hàng hóa.

Thị trường bất động sản Trung Quốc rơi vào khủng hoảng đóng băng và sụt giảm kỷ lục trong suốt 5 năm qua. Doanh số bán nhà, diện tích xây dựng mới và giá nhà đồng loạt lao dốc. Hàng chục tập đoàn lớn rơi vào cảnh vỡ nợ, kéo theo hàng triệu căn hộ dở dang không thể giao đúng hạn.

Niềm tin của người dân sụp đổ, biến tình trạng từ nợ nần của doanh nghiệp thành sự suy giảm nhu cầu mua nhà toàn thị trường.

Địa ốc từng đóng góp gần 30% GDP Trung Quốc. Việc lĩnh vực này suy thoái đã gây ra tác động dây chuyền nặng nề:

Hiệu ứng tài sản ngược: Khoảng 70% tài sản của hộ gia đình Trung Quốc nằm ở bất động sản. Khi giá nhà giảm, người dân cảm thấy nghèo đi, dẫn đến thắt chặt chi tiêu và gây ra tình trạng thiểu phát tiêu dùng.

Gánh nặng cho chính quyền địa phương: Rất nhiều chính quyền địa phương dựa vào việc bán đất để thu ngân sách. Doanh số bán đất đóng băng khiến thu ngân sách địa phương thâm hụt nghiêm trọng, đe dọa khả năng chi trả các khoản nợ từ các công ty tài chính địa phương (LGVCS).

Nợ xấu ngân hàng: Các tổ chức tài chính và ngân hàng đối mặt với làn sóng nợ xấu tăng cao từ cả phía nhà phát triển bất động sản lẫn khoản vay thế chấp của người mua nhà.

Sự chững lại của nền kinh tế lớn nhất khu vực tạo ra hai luồng ảnh hưởng trái chiều đến kinh tế Châu Á Thái Bình Dương.

-Tác động tiêu cực: Nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu, hàng hóa tiêu dùng và du lịch của Trung Quốc giảm sụt. Dòng vốn đầu tư ra nước ngoài (ODI) từ các tập đoàn bất động sản Trung Quốc gần như đóng băng hoàn toàn, ảnh hưởng đến các dự án hạ tầng và địa ốc khu vực.

-Tác động tích cực: Một phần dòng vốn tài sản cá nhân từ Trung Quốc đại lục có xu hướng chuyển sang các khu vực an toàn hơn trong Châu Á như Singapore hay Nhật Bản để tìm kiếm cơ hội trú ẩn.

Kinh tế Úc chịu ảnh hưởng gián tiếp nhưng trực tiếp thông qua ngành tài nguyên khi nước này là nhà xuất khẩu quặng sắt lớn nhất sang Trung Quốc. Khi xây dựng đóng băng, nhu cầu thép giảm sụt mạnh khiến giá quặng sắt lao dốc, làm giảm nguồn thu ngân sách và lợi nhuận của các tập đoàn khai khoáng Úc.

Mặc dù lượng dòng tiền mua nhà trực tiếp từ Trung Quốc giảm do chính sách kiểm soát ngoại hối, nhưng xu hướng định cư và nhu cầu thuê nhà của sinh viên, người di cư Trung Quốc vẫn giữ giá địa ốc tại các thành phố lớn như Sydney, Melbourne ở mức cao.

Việt Nam cần rút ra bài học điều tiết và sự đan xen cơ hội - rủi ro vì chúng ta có nhiều điểm tương đồng về mô hình phát triển bất động sản và tâm lý thị trường so với Trung Quốc.

Xu hướng siết chặt tín dụng trái phiếu bất động sản tại Việt Nam chịu ảnh hưởng phần nào từ bài học "Ba ranh giới đỏ" của Trung Quốc. Tình trạng đóng băng phân khúc nhà ở cao cấp và thiếu hụt nhà ở giá rẻ tại Việt Nam cũng phản chiếu những bất cập mà Trung Quốc đã trải qua.

Nhu cầu tiêu thụ sắt thép, vật liệu xây dựng từ Trung Quốc giảm sụt có thể dẫn đến việc hàng giá rẻ tràn sang cạnh tranh gay gắt với các doanh nghiệp sản xuất nội địa Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, việc kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại giúp Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn thu hút dòng vốn FDI dịch chuyển nhà máy (chiến lược China+1), từ đó thúc đẩy phân khúc bất động sản công nghiệp phát triển mạnh mẽ.

Sự suy giảm bất động sản Trung Quốc là quá trình tái cấu trúc bắt buộc. Dù gây ra khó khăn cho cả khu vực, nó cũng thúc đẩy các quốc gia như Việt Nam và Úc đa dạng hóa nền kinh tế để giảm bớt phụ thuộc vào chu kỳ hàng hóa và dòng vốn từ thị trường này.

Vì sao Sudan không chịu vươn mình?

 

Mình đã 2 lần đến với đất nước Sudan vĩ đại. Điều không thể tưởng tượng nổi là ngay tại thủ đô Khartoum mà toàn là đường đất, đường nhựa chỉ có 1 số trục chính thôi. Nhà không số, phố không tên, nhà ở cũng như khách sạn đều thiếu và đắt đỏ.

Thất nghiệp chiếm 1/3 đân số, người không việc làm đứng đầy ngoài đường. Điều ấn tượng là người Sudan rất cao và còn ốm nhong nheo do đói ăn.

Trong lịch sử 70 năm thành lập nước kể từ 1956 đến nay thì chỉ là những cuộc nội chiến triền miên. Với đất nước rộng lớn rộng nhất châu Phi với 2.5 triệu km2, nhiều tài nguyên khoáng sản, có cả dòng sông Nile hùng vĩ mà người dân vẫn bị đầy đọa cả về thể xác lẫn tinh thần.

Mọi người cũng không nghĩ rằng Sudan có lịch sử văn hóa lâu đời, từng xâm chiếm Ai Cập, thậm chí đánh tan cả đội quân La Mã.

Điều đáng nói là trong khi Ai Cập ăn đủ nhờ du khách và du lịch là 1 ngành kinh tế mũi nhọn thì Sudan lại chẳng có gì do tình trạng chiến sự bất ổn, hơn nữa các di tích lịch sử cũng không được đầu tư khai thác dịch vụ.

Từng sống ở Cairo, mình đã chứng kiến cả dãy phố "chợ người" mà chỉ cần nhìn chiều cao và cách ăn vận là biết ngay là người Sudan. Hàng triệu người dân nước này đã phải bỏ nước ra đi, riêng Ai Cập ước tính khoảng 2 triệu người.

Do không có thời gian, mình lại nhờ Gemini viết bài

.....

Sudan – quốc gia nằm ở khu vực Đông Bắc Phi – sở hữu vị trí chiến lược bên bờ Biển Đỏ cùng dòng sông Nile huyền thoại chảy qua. Nơi đây là bức tranh được ghép bởi hai mảnh đối lập gay gắt: một bên là di sản văn minh cổ đại rực rỡ với những di tích vô giá, một bên là thực tế thảm khốc của cuộc nội chiến tàn khốc và nền kinh tế kiệt quệ.

Trái ngược với vẻ nghèo nàn hiện tại, Sudan từng là tâm điểm của những văn minh thịnh vượng bậc nhất châu Phi. Vùng đất Nubia cổ xưa – đại diện là Vương quốc Kush – từng là đối thủ đáng gờm và thậm chí từng chinh phục, cai trị Ai Cập cổ đại trong Triều đại thứ 25 (kỷ nguyên của các "Pharaoh da đen").

Ít ai biết rằng, Sudan mới là quốc gia sở hữu nhiều kim tự tháp nhất thế giới (hơn 200 kim tự tháp), vượt qua cả Ai Cập:

-Quần thể Kim tự tháp Meroë: Di sản Thế giới được UNESCO công nhận, nơi an nghỉ của các vương công, nữ hoàng Kandake huyền thoại. Các kim tự tháp ở đây có dáng đứng dốc, quy mô độc đáo, nằm thanh bình giữa cồn cát sa mạc đỏ.

-Gebel Barkal: Ngọn núi đá vôi thiêng đọng lại vô số đền thờ thần Amun và các phế tích cung điện lẫy lừng từ thế kỷ 15 TCN.

Nền văn minh Nubia cổ đại còn nổi tiếng với khả năng luyện kim sắt đỉnh cao, chữ viết riêng và xã hội tôn trọng nữ quyền – nơi các nữ hoàng chiến binh Kandake từng đánh bại cả binh đoàn La Mã hùng mạnh.

Bẩy mươi năm qua, Sudan bị giằng xé bởi các cuộc xung đột sắc tộc, tôn giáo và sự tranh giành quyền lực tàn bạo.

Sau hai cuộc nội chiến Nam - Bắc kéo dài hàng thập kỷ khiến Nam Sudan tách ra độc lập năm 2011, cùng thảm họa diệt chủng Darfur năm 2003, Sudan lại rơi vào thảm họa mới từ tháng 4/2023.

Cuộc chiến bùng nổ giữa hai lực lượng quân sự: Quân đội Quốc gia Sudan (SAF) do Tướng Abdel Fattah al-Burhan lãnh đạo và Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF) do Tướng Hemedti chỉ huy.

Tại sao đã có SAF lại còn có RSF? Trong thời gian cầm quyền trên 30 năm, nhà độc tài Barshir đã thành lập RDF nhằm làm đối trọng với SAF để tranh việc quân đội làm đảo chính. Nhưng khi ông Barshir bị dân chúng nổi loạn lật đổ vào năm 2019 thì hai phái quân đội tạm thời bắt tay để chia sẽ quyền lực cho đến khi quyết đấu như hiện nay.

Giao tranh bằng pháo binh, không kích và tác chiến đô thị tàn phá hoàn toàn thủ đô Khartoum. Hàng chục nghìn người thiệt mạng, hơn 10 triệu người phải rời bỏ nhà cửa và biến Sudan thành cuộc khủng hoảng tị nạn cùng nạn đói nghiêm trọng nhất thế giới hiện nay.

Song hành cùng chiến tranh là một nền kinh tế tan rã, nơi tỷ lệ thất nghiệp luôn nằm trong nhóm cao nhất thế giới (khoảng 30%, ở giới trẻ thậm chí vượt 50%).

Sự sụp đổ kinh tế này đến từ các nguyên nhân cốt lõi:

1. Mất nguồn thu dầu mỏ: Khi Nam Sudan tách ra năm 2011, Sudan mất tới 75% trữ lượng dầu mỏ — nguồn thu ngoại tệ và ngân sách chủ lực. Việc này gây lạm phát phi mã và sụp đổ đồng nội tệ.

2. Chiến tranh phá hủy hạ tầng: Các cơ sở sản xuất, nhà máy, hệ thống điện nước bị tàn phá. Doanh nghiệp phá sản hoặc tháo chạy, tiêu diệt toàn bộ khu vực việc làm chính thức.

3. Nông nghiệp kiệt quệ: Dù thu hút hơn 60% lực lượng lao động, ngành nông nghiệp thiếu vốn, công nghệ thô sơ và liên tục chịu thiên tai hạn hán, biến đổi khí hậu.

4. Bất ổn chính trị & Cô lập: Nhiều năm chịu lệnh trừng phạt quốc khiến dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hoàn toàn đóng băng.

Nằm trên dải đất giàu tiềm năng lịch sử và tài nguyên, câu hỏi bao giờ Sudan có thể vươn mình sánh vai cường quốc, lật lại những trang sử lẫy lừng vẫn còn đó.

Ảnh: đầu của bức tượng hoàng đế La Mã Augustus đã bị chặt và đưa về vương quốc cổ Sudan. Trong môi trường sa mạc khô ráo và không bị ánh nắng hay oxy hóa phá hủy, chiếc đầu tượng gần như nguyên vẹn 100% với đôi mắt khảm bằng đá thủy tinh (glass paste) và đá cẩm thạch trắng vẫn sáng quắc, mang lại thần thái vô cùng sống động.