Tình trạng thặng dư – thâm hụt thương mại của Mỹ: thực trạng, nguyên nhân và giải pháp

 (nghe đồn Mẽo sẽ xử lý việc xuất siêu khủng của Việt Nam, mình nhờ chatgpt viết bài dưới đây)

1. Thực trạng cán cân thương mại Mỹ hiện nay

Trước hết cần làm rõ: Hoa Kỳ không ở trạng thái thặng dư thương mại tổng thể, mà ngược lại đang duy trì thâm hụt thương mại rất lớn trong nhiều năm liên tiếp.

Theo số liệu mới nhất từ Cục Phân tích Kinh tế Mỹ (BEA), năm 2025:

• Tổng thâm hụt thương mại (hàng hóa + dịch vụ) khoảng 901,5 tỷ USD 

• Riêng thâm hụt hàng hóa đạt mức kỷ lục khoảng 1,24 nghìn tỷ USD 

• Mức thâm hụt hàng tháng thường dao động 50–70 tỷ USD 

Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn tiêu cực. Mỹ có:

• Thặng dư lớn về dịch vụ (tài chính, công nghệ, giáo dục, bản quyền…) khoảng 339 tỷ USD năm 2025 

• Thặng dư với một số quốc gia như Hà Lan, Anh, UAE, Brazil… 

Ngược lại, Mỹ thâm hụt lớn với:

• Trung Quốc (~202 tỷ USD)

• Mexico (~197 tỷ USD)

• Việt Nam (~178 tỷ USD)

• Đài Loan (~147 tỷ USD) 

=> Như vậy, Mỹ có thặng dư cục bộ (với một số nước và dịch vụ) nhưng thâm hụt tổng thể rất lớn, đặc biệt trong lĩnh vực hàng hóa.

⸻

2. Nguyên nhân của tình trạng thâm hụt thương mại

2.1. Mô hình tiêu dùng mạnh của nền kinh tế Mỹ

Mỹ là nền kinh tế lớn nhất thế giới với mức tiêu dùng cực cao. Người dân và doanh nghiệp Mỹ nhập khẩu lượng lớn:

• hàng tiêu dùng (điện tử, quần áo)

• nguyên vật liệu

• thiết bị công nghệ

Trong khi đó, xuất khẩu không tăng tương ứng → tạo ra thâm hụt kéo dài.

⸻

2.2. Suy giảm sản xuất công nghiệp nội địa

Trong nhiều thập kỷ, Mỹ đã chuyển dịch sang nền kinh tế dịch vụ:

• Sản xuất được outsourcing sang châu Á (Trung Quốc, Việt Nam, Mexico)

• Chi phí lao động trong nước cao hơn

Kết quả là:

• Mỹ nhập khẩu hàng hóa giá rẻ

• Xuất khẩu hàng hóa không đủ bù đắp

⸻

2.3. Sự bùng nổ nhập khẩu công nghệ (đặc biệt AI và chip)

Một yếu tố mới rất quan trọng gần đây là:

• Nhu cầu AI và trung tâm dữ liệu tăng mạnh

• Mỹ nhập khẩu lượng lớn chip và phần cứng từ châu Á

Năm 2025:

• Nhập khẩu công nghệ tăng mạnh, góp phần đẩy thâm hụt lên mức kỷ lục 

Điều này cho thấy Mỹ vẫn phụ thuộc lớn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

⸻

2.4. Chính sách thương mại và thuế quan chưa hiệu quả

Các biện pháp áp thuế (tariffs):

• nhằm giảm nhập khẩu

• bảo vệ sản xuất nội địa

Tuy nhiên thực tế:

• Doanh nghiệp Mỹ vẫn cần nhập linh kiện → chi phí tăng

• Thâm hụt không giảm đáng kể 

• Thậm chí gây mất việc làm trong một số ngành 

⸻

2.5. Đồng USD mạnh

Đồng USD là đồng tiền dự trữ toàn cầu:

• Khi USD mạnh → hàng Mỹ đắt hơn → khó xuất khẩu

• Hàng nhập khẩu rẻ hơn → nhập khẩu tăng

Đây là yếu tố mang tính cấu trúc, khó thay đổi.

⸻

2.6. Cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu

Chuỗi cung ứng hiện đại:

• phân tán sản xuất trên toàn thế giới

• Mỹ tập trung vào thiết kế, tài chính, dịch vụ

• châu Á sản xuất hàng hóa

=> Điều này tự nhiên tạo ra thâm hụt hàng hóa cho Mỹ.

⸻

3. Tại sao Mỹ vẫn “chấp nhận” thâm hụt?

Điều thú vị là thâm hụt thương mại không hoàn toàn là dấu hiệu xấu đối với Mỹ, vì:

• Mỹ thu hút vốn toàn cầu (FDI, đầu tư tài chính)

• Đồng USD giữ vai trò trung tâm

• Mỹ có lợi thế lớn về dịch vụ, công nghệ, tài chính

Nói cách khác:

→ Mỹ “nhập hàng hóa – xuất dịch vụ và tài chính”.

⸻

4. Hướng giải quyết trong tương lai

4.1. Tái công nghiệp hóa (reshoring)

Mỹ đang cố gắng:

• đưa sản xuất quay lại trong nước

• đầu tư vào chip, năng lượng, công nghệ cao

Ví dụ:

• xây dựng nhà máy bán dẫn

• hỗ trợ sản xuất nội địa

Tuy nhiên:

• cần nhiều năm mới có hiệu quả 

⸻

4.2. Đa dạng hóa chuỗi cung ứng

Thay vì phụ thuộc Trung Quốc, Mỹ đang:

• chuyển sang Mexico, Việt Nam, Ấn Độ

• giảm rủi ro địa chính trị

Nhưng điều này không giảm thâm hụt, chỉ chuyển từ nước này sang nước khác.

⸻

4.3. Tăng xuất khẩu dịch vụ và công nghệ

Đây là lợi thế lớn nhất của Mỹ:

• công nghệ (AI, phần mềm)

• tài chính

• giáo dục

Việc mở rộng các lĩnh vực này giúp:

→ bù đắp thâm hụt hàng hóa.

⸻

4.4. Chính sách tỷ giá và tiền tệ

Một số chuyên gia đề xuất:

• giảm sức mạnh của USD để tăng xuất khẩu

Nhưng điều này rất khó vì:

• USD là đồng tiền dự trữ toàn cầu

• liên quan đến vai trò địa chính trị của Mỹ

⸻

4.5. Cải cách thương mại toàn cầu

Mỹ có thể:

• ký hiệp định thương mại mới

• giảm rào cản xuất khẩu

• hợp tác với đồng minh

Thay vì chỉ dùng thuế quan đơn phương.

⸻

5. Kết luận

Tình trạng thương mại của Mỹ hiện nay có thể tóm gọn:

• Thâm hụt tổng thể rất lớn (≈900 tỷ USD/năm)

• Thặng dư mạnh trong dịch vụ

• Thâm hụt hàng hóa mang tính cấu trúc

Nguyên nhân chính:

• tiêu dùng cao

• mất cân đối sản xuất

• chuỗi cung ứng toàn cầu

• USD mạnh

Trong tương lai, Mỹ khó có thể đạt thặng dư thương mại toàn diện. Thay vào đó, chiến lược thực tế hơn là:

• giảm phụ thuộc nhập khẩu chiến lược

• tăng xuất khẩu công nghệ và dịch vụ

• cân bằng lại chuỗi cung ứng

“Vì sao tôi cuồng Trump”

 

Tối qua, Chủ tịch Cu Ba Miguel đã có bài phát biểu “quan trọng” được truyền hình trực tiếp trên truyền hình. Nó tỏ ra không phải diễn văn “đầu hàng” mà vẫn nói về “bất đồng” với Mỹ và đối thoại “bình đẳng”. Ông thừa nhận cần thay đổi như đó là theo ý Chúa (vậy là quên Mác rồi sao? ).

Lời nói đi đôi việc làm, Cu Ba đã thả 51 tù chính trị, trong khi 30 tổ chức đối lập tại Mỹ đã ra tuyên bố chung bày tỏ sự sát cánh bên nhau cho mục đích chung. Theo những nguồn tin khả tín, ông Miguel sẽ ra đi để dọn đường cho những diễn biến mới.

Vậy là không hẹn mà gặp, ba lãnh tụ Cu3, Một Răng và Vezu , bằng những cách khác nhau đều đã được Mẽo “bế ẵm”, mang lại sự chao đảo khủng khiếp trên chính trường ba nước.

Lý do Mỹ đặc biệt quan tâm đến họ có thể lý giải vì họ có những điểm chung “lạnh gáy” như sau:

1. Đi theo chủ thuyết lỗi thời, không tôn trọng tư do dân chủ, đàn áp áp bức phản biện dẫn đến việc không phát huy được năng lực sáng tạo của con người.

2. Mô hình cai trị không phù hợp dẫn đến việc phát triển mất cân đối, gây bất công và bất mãn trong xã hội.

3. Về đối ngoại bị cô lập vì chống lại dòng chảy chung của nhân loại tiến bộ.

4. Hậu quả đất nước tụt hậu, cuộc sống người dân trở nên nghèo nàn lạc hậu.

Trên thực tế, với sự vượt trội về kinh tế và quân sự chỉ có Mỹ, với vai trò sen đầm quốc tế, là chúa sơn lâm của khu rừng có thể làm gì đó. Nhưng trải qua nhiều đời tổng thống, giải pháp của các đời tổng thống Mẽo, về cơ bản, là “kệ mother nó”. Đến Trump thì khác, ông chủ trương “f. mother mày”.

Việc bắt Maduro có thể coi là một kỳ tích thể hiện sự vượt trội của Hoa Kỳ về kỹ thuật quân sự. Giải phải hiện nay có thể coi là tối ưu với một chính phủ chuyển tiếp để không gây xáo trộn xã hội. Tài nguyên dầu lửa không còn “biếu” Tầu cộng và được khai thác với công nghệ tiên tiến, quản trị hiệu quả và bán theo giá quốc tế, mọi người đều được hưởng lợi.

Cuộc chiến tại Iran đã đủ 12 ngày như cuộc chiến cách đây 8 tháng, nay đụng đến khúc quanh sinh tử. Hôm qua Mỹ bắt đầu tấn công vào đảo Kharg, nơi chiếm giữ 90% lượng dầu xuất khẩu của nước này. Chưa rõ Iran có cách nào bật lại ngoài việc rải thủy lôi ở eo biển Hormuz.

Điều này sẽ ảnh hưởng đến các nước nhập khẩu, lớn nhất là Trung Quốc và Nhật Bản; các nước xuất khẩu như Kuwait, Bahrain, UAE và đặc biệt cả Iran cũng chuyển dầu qua con đường này. Vì thế xem ra cách làm này rất khó khả thi vì Iran cũng không muốn tự sát nhưng nếu mất quyền kiểm soát đảo Kharg thì họ cũng muốn phá đám để cả làng cùng chết?!

Trở lại với Cu Ba, một lộ trình đang được bàn thảo theo hướng một chính phủ lâm thời sẽ tiếp quản chính quyền Miguel. Lập trường của Mỹ với sự hướng dẫn của một “Cu kiều”, ngoại trưởng Rubio, thì rất rõ ràng, hoặc chuyển tiếp “thân thiện” hoặc là giải pháp quân sự.

Câu hỏi là nếu Cu Ba bỏ gác thì một mình Việt Nam còn đủ sức “canh gác hòa bình” thế giới không? Nói giỡn chơi thôi, mình vẫn cho rằng Việt Nam khác với Cu Ba.

Hỏi nữa, Cu Ba không có dầu lửa, vậy Mỹ dính vào làm chi?

Ở đây đế quốc Mỹ có hai bộ mặt, một chàng Hiệp sĩ cứu giúp kẻ hèn, chống lại những điều ngang trái, cụ thể đánh đổ bạo quyền thống trị người dân thấp cổ bé họng, để lại tiếng thơm; và bộ mặt kẻ cướp như thâu tóm dầu lửa, phục vụ đồng petro-dollar.

Không có ăn, lấy gì làm hiệp sĩ và cướp được ngu gì không cướp? Chân lý thuộc về kẻ mạnh dường như đã là quy luật khách quan bấy lâu nay.

Tổng thống nào diễn được cả hai bộ mặt mới đáng ngưỡng mộ, theo mình là như vậy. Hãy còn quá sớm để có nên “cuồng” Trump hay không, ông sẽ đi đến cùng trong nhiệm kỳ còn gần ba năm tới, hay chỉ đánh trống bỏ dùi?

Thế sự: Xóa bỏ tình trạng “quít làm cam chịu”

 

- Khi nào hết chiến tranh?

Mình vẫn nhớ những khuôn mặt các thương nhân ngơ ngác hỏi nhau như vậy, cũng vào những ngày tháng ba nhưng cách đây 23 năm tại Dubai. Họ phàn nàn chiến sự tại Iraq làm cho họ chẳng làm ăn gì được.

Nếu mọi người đến spicies souk (chợ đầu mối hàng nông sản) của Dubai thì sẽ thấy quá nửa thương nhân ở đây là người gốc Iran. Kể từ khi bị cấm vận vào năm 1979, Iran coi Dubai là cửa ngõ để có được đồng đô Mỹ tiền mặt, từ đó có thể mua bán thượng vàng hạ cám.

Con người như chim bay, bây giờ mình đã hạ xuống Sydney, mà trong lòng vẫn còn nhớ Trung Đông da diết. Khu nhà mình ở có nhiều người hồi giáo, mấy hôm nay họ tụ tập với nhau khi trời chập choạng tối để ăn bữa sáng (?!) mà tiếng Ả Rập họi là ăn Iftar, mỗi ngày chỉ ăn một bữa vào mỗi dịp Ranmadan như hiện nay.

Chỉ với chưa đầy 2 tháng, đúng ra là 58 ngày, Mỹ đã “bế” hai trùm cuối, đó là Maduro của Venezuela và Khamenei của Iran. Mỗi nhà độc tài đều có hàng triệu quân tầng tầng lớp lớp, đều có một ngân sách quân sự khổng lồ với đủ loại trang thiết bị khí tài đồ sộ.

Nhưng Mẽo vẫn ẵm bộ đôi dễ như thò tay móc một đồ vật trong túi. Nhiều đồn đại cho rằng có nội gián; hoặc tình báo Mỹ hay Israel đã vào được hệ thống camera nên nắm được hết bí mật về vị trí.

Mấy nước độc tài rất khoái lắp camera để theo dõi dân, không như bên Úc, hầu hết camera là của tư nhân, nay thì gậy ông gập lưng ông. Dữ liệu từ vô số máy quay đã trở thành một vũ khí nguy hiểm không kém gì tên lửa. Trước đây, rất khó để xử lý một nguồn dữ liệu siêu khủng, nay thì dễ vì có trí thông minh nhân tạo AI.

Vậy là một cuộc cách mạng, một trang sử mới về công nghệ quân sự đã bắt đầu khi tác chiến được hỗ trợ bằng công nghệ cao tinh vi, chính xác, đặc biệt đúng đối tượng.

Trước đây, những kẻ cầm đầu nham hiểm, kể cả đám con cháu của họ chỉ cần chui vào hầm ngầm bê tông là an toàn tuyệt đối, chết thì đã có dân thường và binh lính làm bia đỡ đạn. Chiến tranh ắt phải có thương vong, nhưng nay được giảm thiểu nhiều, quan trọng những kẻ chủ mưu gieo gió sẽ phải gặt bão trước, tình trạng quít làm cam chịu sẽ được xóa bỏ.

Khi nào chiến tranh kết thúc? Trump đã nói Chiến dịch Cơn thịnh nộ kinh hoàng có thể kéo dài khoảng 4-5 tuần, nay đã hết 1 tuần thì còn 3-4 tuần nữa. Tổng thống Pezeshkian mới đây đã lên tiếng xin lỗi các nước láng giềng về việc đã bắn tên lửa, một dấu hiệu cho thấy Iran muốn xuống thang. Theo tin mới nhất Mojtaba Khamenei đã từ chối kế nhiệm cha mình làm lãnh tụ tối cao và muốn đi ra nước ngoài lưu vong.

Nhưng Iran vẫn còn một vũ khí rất mạnh, đó là việc phong tỏa eo biển Hormuz của tuyến hàng hải quan trọng cho dầu lửa và hàng hóa. Tuy nhiên, nếu vậy thì bên thiệt hại lớn nhất là Trung Quốc. Được biết kho dự trữ dầu lửa của Trung Quốc khá lớn, đủ cho 3 tháng nhưng việc phong tỏa eo biển bằng thủy lôi có thể mất nhiều năm để giải quyết sẽ là cơn ác mộng và vì thế Iran chắc sẽ không chơi xỏ ông bạn vàng của mình.

Liệu Iran có thay đổi chế độ không? Đó là việc của người dân Iran, thật ra Mỹ và Israel không quan tâm lắm. Có lẽ mục tiêu của Mỹ, Israel, kể cả các nước Ả Rập đối nghịch là triệt phá năng lực quân sự và cỗ máy chiến tranh của Iran.

Khi đạt được điều này, Mỹ sẽ khống chế được nguồn dầu mỏ của Iran như đang làm với Venezuela. Có điều nếu phe quân sự Iran suy yếu cũng là lúc phe dân sự của tổng thống Pezeshkian mạnh lên, ông sẽ có thực quyền để hợp tác với Mỹ.

Lãnh thổ rộng lớn của Iran lên tới 1.65 triệu km2, phần lớn dân số tập trung ở phía tây bắc, gần biên giới Iraq, Thổ Nhĩ Kỳ và Azerbajan. Trong lịch sử, đế quốc Ba Tư lừng lẫy một thời trước khi được đổi tên Iran vào năm 1935. Đất nước này đã từng phồn vinh thịnh vượng, có công nghiệp phát triển, nổi tiếng về xuất khẩu ô tô từ lâu.

Điều tồi tệ là Iran sẽ bị chia cắt bởi các nhóm sắc tộc người Kurk và người Azeri, viễn cảnh khác là khi đất nước của người Irani sẽ hòa nhập vào dòng chảy chung của thế giới văn minh. Iran có trữ lượng dầu lửa và khoáng sản đều rất lớn.

Trong thời gian sống ở Trung Đông 10 năm, mình đã sang xứ sở Ngàn lẻ một đêm hai lần, đã nếm thử mùi sản vật chanh ngọt và cherry vàng rất ngon, không gì mong muốn hơn việc sớm tái lập hòa bình để Iran vĩ đại trở lại.

Ảnh: ba đảo Tunb lớn, Tunb nhỏ và Abu Musa nằm trong eo biển Hormuz của tiểu vương quốc Sharjah (UAE) đang bị Iran chiếm giữ, hầu như không có người ở, không có giá trị kinh tế nhưng có ý nghĩa quân sự quan trọng. Nếu không nhằm phong tỏa thuyền bè đi qua Hormuz, Iran nên trả lại cho UAE.

Câu chuyện Hội đồng Hòa bình

 

Câu hỏi đầu tiên sẽ là tại sao phải có Hội đồng này khi mà đã có Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và như thế có chồng chéo, giẫm chân lên nhau không? Hội đồng Hòa bình theo sáng kiến của Tổng thống Mỹ có nhiệm vụ trước mắt là tái thiết Gaza, hiện tại có 26 nước thành viên đã vừa chính thức làm lễ ra mắt.

Việc các nước thành việc tề tựu tại Mỹ làm mọi người nhớ đến các hội nghị của các vua thời Đông Chu liệt quốc. Sau khi lên ngôi, Tề Hoàn công đã mời Quản Trọng làm tướng quốc, có nhiều cải cách thể chế làm nước Tề trở nên hùng mạnh. Hoàn công gọi Quản Tướng quốc là “Trọng phụ”, coi như cha để tỏ lòng ngưỡng mộ.

Hoàn công cho mở Hội nghị triệu tập vua các nước chư hầu, ở đó ông tuyên bố sẽ thay mặt Thiên tử nhà Chu để “canh giữ hòa bình” cho Trung nguyên, nước nào trái lệnh sẽ bị thảo phạt. Đáng chú ý, các nước đi phó hội chỉ là các chư hầu nhỏ cỡ Vệ, Tào, Trần, Tống, Trịnh... Các nước lớn như Tần và Sở không thèm đến mà Tề cũng không làm gì được.

Đến khi nước Tề suy yếu, Tấn nổi lên, vua Tấn Văn công mở hội cũng chỉ có mấy nước nhỏ góp vui, nước lớn không dự. Tương tự sau này là Ngô Phù Sai, đông chư hầu hơn nhưng Sở Tấn, Tần đều không đến. Bây giờ cũng không thấy các cường quốc đi Mỹ, tuy nhiên các nước thân Mỹ như Nhật, Ý, Ấn Độ vẫn nhiều khả năng gia nhập hội đồng và đóng góp quỹ.

Trở lại mảnh đất Gaza, vùng Trung Đông, nơi đầu rơi máu đổ mấy chục năm, nếu thực sự hết chiến tranh, dù là hòa bình kiểu Mẽo thì cũng là điều mà người dân ở đây xứng đáng được hưởng. Mục tiêu là biến Gaza thành một khu liên hợp du lịch, thương mại, logistic hiện đại, làm kiểu mẫu cho thế giới.

Muốn vậy, cần di dời khoảng một nửa dân số 2 triệu người, thiết lập một cơ cấu quản trị mới và tất nhiên là một khoản tài chính mạnh. Đến nay, số tiền cam kết là 17 tỉ USD, như lời ông Trump, chỉ là bước đầu. Thú vị, chỉ những nước cam kết góp tiền thì mới được mời phát biểu trong buổi lễ ra mắt của Hội đồng hòa bình.

Đoàn Việt Nam do TBT Tô Lâm dẫn đầu sang dự Lễ ra mắt Hội đồng đã được Tổng thống Mỹ tiếp tại Nhà trắng. Những lời lẽ phóng khoáng mà Trump dành có Việt Nam, nếu hiểu biết, đó chỉ là ngôn ngữ ngoại giao. Ông gọi anh Lâm là “top person” (không chức danh chính thức) mạnh mẽ, thông minh vì “phía Việt Nam” nói phán quyết của Tòa có thể cho phép Mỹ áp mức thuế cao hơn trước.

Một “sự cố” xen vào giữa khoảng thời gian Lễ ra mắt và việc tiếp đoàn Việt Nam là tin Tối cao Pháp viện Mỹ ra phán quyết bác bỏ thuế đối ứng của Tổng thống Trump.

Trump đã bật lại, chỉ trích các thẩm phán đã làm việc cẩu thả, vô trách nhiệm và thề sẽ chuyển sang phương án dự phòng để các khoản thu thuế không bị hao hụt, thậm chí còn cao hơn.

Đây chính là thể hiện tính “ưu việt” của thể chế tam quyền phân lập, quyền lực bị nhốt vào lồng, kể cả tổng thống cũng vẫn có thể bị Tòa án hoặc Quốc hội sửa gáy nếu không đúng quy trình. Nhưng vẫn có ngoại lệ, cách ông Trump nói về các Thẩm phán khả kính đúng ra sẽ bị khép vào tội “khinh mạn tòa án”, những đối với một chức vụ được dân bầu thì chắc chẳng có Thẩm phán nào dám kiện ông.

Theo các hình ảnh được công bố, Trump không tiếp Tô Lâm ở phòng bầu dục mà chỉ có ảnh đứng ở phòng thư viện. Có lẽ vì bận đối phó với Tòa án nên Trump không có nhiều thời gian. Tuy nhiên, Trump vẫn xuất hiện trong buổi ký kết Thỏa thuận về thuế với Tổng thống Indonesia. Với phán quyết mới, Thỏa thuận kiểu này còn phải đưa ra thông qua tại Quốc hội chứ Chính phủ không có quyền nữa.

Nhưng điều mà Việt Nam quan tâm nhất không hẳn là vấn đề thuế mà là chuỗi cung ứng công nghệ cao, điều kiện tiên quyết để có thể “vươn mình”. Muốn vậy phải được dỡ bỏ lệnh cấm phổ biến cho Việt Nam về thiết bị bán dẫn, AI chip, advanced materials và dual-use electronics và chưa rõ điều đó đã được “chốt” trong cuộc gặp ngắn ngủi này chưa?

Chuyện bên lề, trên mạng phát tán hình ảnh TBT Lâm đứng “lạc lõng chút xíu”, không nói chuyện với ai giữa các quan khách với giải thích do không biết tiếng Anh. Trong lý lịch trích ngang, anh Lâm có Anh văn C, trình độ thừa sức giao tiếp cơ bản nên mình nghĩ lý do tiếng Anh không thỏa đáng. Đúng ra, có thể anh Lâm chưa tạo được mối quan hệ quen biết cá nhân với các lãnh đạo các nước.

Bên lề nữa, Tổng thống Trump cho hay sẽ công bố các bí mật về Vật thể bay (UFO) và người ngoài hành tinh, điều các tổng thống Mỹ chưa hề làm, có thể sẽ gây chấn động.

Ảnh: danh sách Hội đồng Hòa bình

Chuyện tất niên: Con đường dân chủ

 

Hồi còn làm trong chính phủ VC mình từng tham gia vào những cuộc tranh luận bất tận về Độc tài và Dân chủ. Những người chiếm số đông, tạm coi là bên thắng cuộc “thống nhất” rằng: độc tài hay dân chủ đều có cái hay, cái dở nhưng tổng hợp lại thì độc tài vẫn hơn. Thấy mình tỏ ra không đồng ý, một bác già nghiêm mặt phán rằng: “cậu làm bí thư đoàn mà sao tư tưởng lệch lạc quá”. Đó là một trong nhưng lý do mình đã cuốn gói ra đi, nhận nước Úc làm quê hương.

Thử đặt một câu hỏi, so sánh giữa Lenin, Stalin...Putin với các tổng thống Mỹ thì ai giỏi hơn? Chắc đến 90% mọi người sẽ trả lời lãnh đạo Nga Sô hơn tụi Mẽo. Nhưng lại hỏi Nga và Mỹ thì nước nào giàu có thịnh vượng hơn thì đến cả 101% trẻ con cũng nói Mỹ hơn. Kỳ quá vậy, lãnh đạo dốt mà lại đưa đất nước tiến bộ hơn nước có lãnh đạo giỏi?!

Để dễ hiểu, dân chủ là khi quyền lực thuộc về số đông quần chúng; còn độc tài là khi một cá nhân hay một nhóm nhỏ quyết định tất cả. Hai khía cạnh quan trọng nhất là tiền và người.

Khi dân có quyền, tiền của dân, tức ngân sách nhà nước sẽ được công khai, minh bạch trước quốc hội và hội đồng địa phương để phân bổ vào các mục đích phúc lợi, y tế, giáo dục, môi trường. Còn ở độc tài, phần lớn ngân sách để nuôi bộ máy quan liêu, đàn áp hoặc những việc mà dân không cần.

Việc thứ hai cũng quan trọng không kém là việc tuyển chọn người ra làm việc công, đó là những cuộc tranh biện sôi nổi để tìm ra những giải pháp tốt nhất cho đất nước, rồi sau đó cử tri sẽ làm trọng tài bằng lá phiếu, thay vì thỏa thuận dấm dúi và giữ “tuyệt mật” đối với người dân.

Khi một người được cử giữ một trọng trách, mọi người bàn tán anh ấy giỏi lắm, hoặc dốt lắm. Kỳ thực, không có cơ sở nào để đánh giá, vì ảnh có bộc lộ chính kiến hay cá tính gì đâu, phát biểu thì lôi phao ra đọc. Tiểu sử thì không đầy đủ. Tục ngữ Việt Nam có câu “cái gai nhọn thì nó nhọn từ bé”. Nếu anh ta từng học chuyên toán, chuyên văn, hoặc từng đoạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi toàn quốc, cấp tỉnh thành thì mình sẽ phục sát đất. Nhưng không thấy ai khoe, hoặc chẳng có để khoe?

Không có cuộc đấu tranh nào cao đẹp hơn là cuộc đấu tranh chống áp bức, bất công, vì công lý, công bằng và tiến bộ xã hội. Nhưng nếu mọi chuyện dễ dàng thì người dân ở Iran, Myanmar, Cu3, Venezuela... đã được hưởng giàu có thịnh vượng từ lâu. Dân chủ hóa là một quá trình lâu dài, phải đi lên từng bước chứ không thể nhanh được.

Đối với cuộc sống của cá nhân và gia đình mình, nước Úc có tự do dân chủ, bác ái hay không mới hệ trọng và thiết thực, còn ở những nơi khác thì hoàn toàn không liên quan. Điều mình cần làm là vun đắp đấu tranh xây dựng cộng đồng và xã hội chung quanh tốt đẹp hơn.

Nhưng lại không thể né tránh điều đang có trong đầu: Việt Nam đã có dân chủ chưa? Nếu so sánh với người anh em Cu3 và các nước kể trên thì trình độ dân chủ của chúng ta đã khá cao; tuy nhiên Việt Nam vẫn chưa bằng Thái Lan, so với Hàn Quốc, Đài Loan còn kém nhiều nữa.

Theo tin tức mới nhất, TBT Tô Lâm sẽ lên đường sang Mỹ ngay vào 29 Tết. Các nhà lãnh đạo Việt Nam luôn khẳng định Việt Nam là một nước dân chủ, ít nhất là trong mong muốn, còn nó đã “đạt” hay chưa thì tùy vào từng góc nhìn.

Mình mới coi video clip, theo đó Shark Phú nói với Bí thư Trần Lưu Quang rằng để tăng trưởng 12% thì bắt buộc phải “vào được thị trường Mỹ”. Đây là “ngoại lực” hết sức quan trọng, là con đường đến với phồn vinh thịnh vượng và cũng là con đường dân chủ mà người dân trong nước có thể hy vọng.

Sổ tay: Bỏ tiền mua danh hiệu

 

Bóng đá thế giới nói chung và Ngoại hạng Anh nói riêng đang đi vào vòng xoáy khốc liệt: các đội bóng dùng sức mạnh tài chính để thâu tóm các danh hiệu danh giá.

Hình nhìn vào biểu cập nhật sau kỳ chuyển nhượng mùa đông về các đội bóng hàng đầu đã chi mạnh nhất trong mùa bóng 2025-2026 cho thấy cả 5 đội chi ròng mạnh nhất đều là các đội bóng Anh, trong đó Arsenal xếp đầu tiên với 243.6 triệu bảng.

Thực ra trong mùa bóng này, Arsenal mua vào ít hơn Liverpool và Man city, nhưng ở chiều bán đi thì lại quá ít so với hai đội trên nên chung quy lại mới xếp hạng đầu.

Theo thông lệ, các đội không hoạt động mạnh trong kỳ chuyển nhượng mùa đông, ngoại trừ Man city, chi gần trăm triệu bảng cho hai cầu thủ bom tấn Guehi và Semenyo, bù cho dịp mùa hè họ mua ít vì sợ vi phạm luật công bằng tài chính.

Hiện nay, Arsenal và Man city là hai đội có trị giá đội hình đắt giá nhất, khoảng 1.1 tỉ bảng và không ngẫu nhiên, cũng là hai đội đang dẫn đầu Ngoại hạng Anh. Ở đây có sự chênh lệch giữa giá mua vào và giá thị trường, theo đó Arsenal là đội “có lãi” nhất do các cầu thủ mua về đã chơi tốt và lên giá trên thị trường chuyển nhượng.

“Đồng tiền có mắt”, đó là thực tế các đội bóng nhà giàu đã và đang áp đảo các đội bóng ít tiền, có trị giá đội hình thấp. Thử nhìn vào băng ghế dự bị của Pháo thủ, tồn cả những cầu thủ đẳng cấp như TM Kepa, White, Hincapie, Eze, Merino, Martinelli, Madueke...với tổng trị giá vài trăm triệu bảng.

Nhưng số tiền đó không vô ích, nó làm nên chiều sâu đội hình, điều mà Arsenal không có trong ba mùa bóng qua để phải ngậm ngùi đều về nhì.

Thử lấy trường hợp Saka, anh được đưa vào đội hình từ khi 17 tuổi với vai trò hậu vệ trái. Ngay sau đó đã được chốt ở vị trí tiền đạo phải và trở thành một cầu thủ không thể thay thế, mỗi khi anh gặp chấn thương thì đội trở nên khốn đốn. Saka đã trở thành một trong những ngôi sao sáng nhất, có điều anh có vẻ không tiến bộ trong 3-4 năm qua.

Nay thì Madueke đang bùng nổ với khả năng một chín một mười so với Saka, trong khi tân binh này lại còn trẻ hơn. Hệ quả ở đây, Saka phải “chiến đấu” để tỏ ra hơn Madueke, hoặc anh sẽ bị bán đi. CLB chắc chắn muốn thu về 100 triệu bảng hơn là giữ lại một cầu thủ có tiếng nhưng không hơn miếng nào so với đàn em dự bị kia.

Việc bỏ tiền mua danh hiệu được coi là trào lưu bắt đầu từ năm 2005 khi tỉ phú Abranovich mua đội Chelsea, sau đó cách làm đó lan sang Man city, các đội bóng châu Âu khác như PSG đến nay là các đội bóng Saudi nữa.

Khi ba lần về nhì vào các năm 1999, 2000, 2001, Wenger đã từng đổ thừa lý do vì ngân sách của Man Utd cao gấp đôi Arsenal. Sau lần cuối 2004, đã 22 năm Arsenal chưa biết gì đến ngôi vương và năm nay các nhà cái đều đồng loạt chốt tên họ với mức kèo rất ấn tượng, thậm chí là cú ăn bốn, thêm cup vô địch châu Âu và hai cup quốc nội.

Với tư cách là fan của đội bóng đỏ trắng, mình không ao ước gì hơn là chức vô địch cho đội nhà. Chỉ cần một lần rồi thôi cũng được, để rồi quay lại lối đá đẹp, cống hiến mà không cần bận tâm đến thắng thua nữa.

Trao đổi: Con người mới trong kỷ nguyên mới

 

Muốn có kỷ nguyên mới thì cần có những con người mới, với tư duy, động lực và hoài bão mới. ĐH 14 Cộng đảng ở Việt Nam đã là một cơ hội quan trọng để làm điều đó, bằng việc thay đổi lớn về nhân sự lãnh đạo, kể cả những người như Thủ tướng Chính, được coi là “làm việc tốt”.

Thử bắt đầu với tầm nhìn của phạm vi toàn cầu. Những gì mà ông tỉ phú Musk nói tại Davos vừa qua làm mọi người vừa mừng vừa lo, chẳng biết đường nào mà lần, nhưng vì ông là người giàu nhất hành tinh thì vẫn phải lắng nghe.

Theo đó, sẽ có 10 tỉ người máy, số lượng hơn cả dân số loài người sẽ từng bước làm tất cả mọi việc thay cho con người. Người máy có thể làm việc 24/7, năng suất và chất lượng rất cao, hơn hẳn con người. Đáng chú ý nhân công “cổ trắng” sẽ bị thay thế trước lao động “cổ xanh”. Con người không cần phải làm việc nữa, làm hay không có thể tùy theo sở thích, giống như chơi thể thao.

Vì của cải, dịch vụ ê chề, quá rẻ nên tiền bạc trở nên vô nghĩa, việc tiết kiệm cho tương lai là không cần thiết. Như vậy, mọi quan niệm về giá trị, ý nghĩa cuộc sống sẽ bị đảo lộn hoàn toàn...

Không nói xa xôi, chỉ một năm rưỡi qua, tính từ khi anh Tô Lâm trở thành TBT, thế giới cũng đã biển đổi quá nhiều. Đó là các biến cố ở Băngladesh, Nepal, Syria, Madagasca, Venezuela, tiếp theo có thể nhìn thấy trước là tại Iran và Cuba đang và sẽ xoay chuyển cục diện bản đồ thế giới.

Sau khi “ôm” Venezuela, Greenland, siết chặt quan hệ đồng minh với Nhật Bản, Mỹ tiếp tục triển khai thành lập Hội đồng hòa bình mà Việt Nam đã nhận lời tham gia. Nhiệm vụ trước mặt của hội đồng này là tái thiết Gaza nhưng trong tương lai sẽ là việc “canh giữ” hòa bình thay thế vai trò của Liên hợp quốc. Những hành động này dường như đều hướng về một chiến lược duy nhất, ngăn chặn đối thủ tiềm tàng Trung Quốc.

Năm 2025, Trung Quốc ghi nhận kỷ lục 1200 tỉ USD về tổng thặng dư thương mại, mặc dù thương mại song phương với Mỹ suy giảm đáng kể. Đây là ngọn lửa loé lên trước khi tắt hay báo hiệu một kỷ nguyên tươi sáng?. Dưới góc nhìn chung dung hơn, có lẽ chiến tranh giữa hai loài hoa (Hoa Kỳ và Trung Hoa) chưa thực sự bùng nổ, mà mới đang quá trình dàn quân.

Nhưng con số 1200 tỉ USD cũng có ý nghĩa gì đó, phải chăng cơ cấu hàng Trung Quốc đã có sự chuyển dịch căn bản từ hàng giá rẻ sang hàng công nghệ cao, kết tinh từ các thành tựu mới về khoa học kỹ thuật.

Một câu hỏi thường trực từ mấy năm nay: Trung Quốc liệu có tấn công Đài Loan? Câu trả lời dễ đúng nhất chỉ có thể là: nó phụ thuộc vào việc “dàn trận” của Mỹ trong việc đối phó với sự trỗi đậy của Trung Quốc, trên phạm vi toàn cầu.

Châu Âu già cỗi đang suy tàn? Nền dân chủ nghị viện dẫn đến nguy cơ các đảng phái chính trị vung tiền mua phiếu cử tri bằng các khoản trợ cấp cho dân chúng, và đó là lý do các chính phủ không còn nguồn lực để đầu tư cho phát triển.

Nhìn dưới góc độ khác, nếu Châu Âu dồn tiền đầu tư công, xây hàng loạt thành phố ma, đường cao tốc hoang...như Trung Quốc thì sẽ dễ dàng có con số đẹp về tăng trưởng GDP. Lựa chọn của người đã giàu khác với người chưa giàu, họ không chạy đua phát triển mà muốn có một xã hội hòa đồng, vui vẻ, mọi người đều có tiền tiêu.

Tuy nhiên thực tế Việt Nam lại cho thấy đầu tư công tăng mạnh từ hồi Covid 19 đến nay. Câu hỏi ở đây là nguồn tiền từ đâu, từ xuất khẩu, in thêm tiền hay từ Trung Quốc? Dù thế nào thì cũng phải coi chừng một phần lớn tài chính sẽ chạy vào bất động sản, gây vỡ bong bóng bất động sản như Việt Nam 2011 và như Trung Quốc hiện nay.

Làm một người phản biện là hết sức thú vị khi đi tìm những góc nhìn khác nhau cho cùng một sự việc. Tuy nhiên có một làn ranh mong manh dễ gây hiểu lầm, đó là phản biện nhằm mục đích phá hoại hay xây dựng. Dù khó khăn, phản biện vẫn vô cùng quan trọng nhằm hiểu đúng bản chất và chân lý của vấn đề, từ đó hành động đúng.

Có nguồn tin cho hay riêng trong năm 2024, ngân hàng Việt Nam đã bơm ra 2.5 triệu tỉ đồng, khoảng 10 tỉ USD, góp phần tạo ra kỳ tích tăng trưởng GDP 8% chào mừng ĐH Đảng. Hy vọng tình trạng này không kéo dài, nếu không lạm phát phi mã sẽ là nguy cơ rất cao.

Trung Quốc bị bể bất động sản những nền kinh tế vẫn đứng vững vì nhiều lý do, trong đó không thể phủ nhận những thành tựu sản suất hàng công nghệ cao. Nếu Việt Nam muốn đầu tư mạnh để theo đuổi tăng trưởng 10% thì bắt buộc có công nghệ cao. Cái khác biệt là Việt Nam không có nội lực như Trung Quốc mà phải dựa vào bên ngoài.

Mình để ý phát biểu của Thái tử Iran Pahlevi mới đây khi ông nói Iran mới muốn làm bạn với Mỹ và thế giới tự do (chứ không phải tất cả các nước). Phải chăng đây là lúc điều chỉnh chính sách đối ngoại theo hướng tranh thủ sự hỗ trợ của Mỹ và phương tây trong việc hiện đại hóa, cho nền kinh tế tri thức?