Đừng để “con ghét bố mẹ”

 

Sự việc nhóm trẻ “con ghét bố mẹ” làm mình có suy nghĩ làm sao không được để cho con cái nó ghét. Chúng chống đối, không nghe lời, thậm chí làm ngược lại những lời khuyên bảo còn đỡ hơn việc “ghét”, đó là khi tình mẫu tử, phụ tử dường như tan vỡ.

Chắc phải có nhiều nguyên nhân dẫn đến nông nỗi này.

Một điều khá phổ biến là các cha mẹ thường ép con học nhiều hơn những gì chúng muốn mà không coi mỗi con người có một sở trường và sở thích khác nhau.

Mình và bà xã tự kiểm điểm có lẽ không mắc lỗi này. Đến khi hai cháu nhà mình vào trung học thì mình cũng chỉ động viên chúng học mỗi ngày một giờ, đến khi thi ĐH thì tiêu chí cũng 2 giờ/ngày. Tụi mình cũng không bao giờ đặt chỉ tiêu về điểm hay thành tích nhưng muốn tính đến thời gian vì muốn các con sắp xếp lịch trình hợp lý với việc đi làm và đi chơi.

Bọn trẻ lớn lên một chút sẽ nảy sinh nhu cầu tự do cá nhân, điều dễ làm va chạm với phụ huynh. Nhà mình thì cho các cháu đi ngủ đêm ở nhà bạn bè thoải mái, cũng là một cách học hỏi về nề nếp sinh hoạt của các gia đình. Đi du lịch xa, kể cả đi ngoại quốc với bạn bè cũng thoải mái luôn.

Thực tế thì khát vọng tự do của mỗi người trẻ không giống nhau. Ngay giữa hai con gái nhà mình cũng vậy, có đứa thích quanh quẩn gia đình nhiều hơn, và có đứa thích tách rời cha mẹ. Và như thế phải lựa làm sao để chiều đúng kiểu cho các cô vui.

Bây giờ các cháu nhà mình đã đến tuổi trưởng thành, mối quan tâm nổi lên là việc làm, tài chính và tình yêu, hôn nhân. Tụi mình có “hiệp đồng” đàng hoàng với các con là sẽ không can thiệp vào chuyện của chúng, ngoại trừ vấn đề sức khỏe.

Vào trang hội “Trầm cảm và RLLA”, mình đã đọc được rất nhiều tâm sự đau lòng của các cháu về căng thẳng trong gia đình, những xung đột nảy lửa giữa cha mẹ và con cái đến mức gây bệnh tâm thần. Ngoài xã hội cạnh tranh chiến đấu khốc liệt đã đành nhưng trong nhà cũng có bao giờ yên ả đâu.

Chính vì thế giới trẻ Trung Quốc đang tung hô “một ngôi sao từ trên trời rơi xuống” để nói về hiện tượng “Thầy Hạng Tiêu”, một Hoa kiều định cư bên Đức đã về nước diễn thuyết và nói trúng những bức xúc của giới trẻ ngày nay.

Trong cuộc chạy đua ây ai (AI, nay mới đổi thành SI) không có điểm dừng, thế giới sẽ hoàn toàn thay đổi. Cha mẹ bắt ép con học làm gì cho khổ vì trong tương lai gần, chỉ việc cấy con chíp vào não là xong hết. Có chăng khác nhau ở chip nào trong số ChatGPT, Gemini, Claude... chíp Mẽo hay chíp Tầu mà thôi.

Ảnh: đứa con ngoan nhất nhà

Hội nghi Thượng đỉnh BRICS kết thúc không hoàn mỹ với hai vị nguyên thủ

đó là Tổng thống Nam Phi Ramaphosa và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Họ bị cho là có vấn đề về sức khỏe.

Văn phòng phủ tổng thống Nam Phi ra thông báo ông Ramaphosa bị ốm, phải ngừng các hoạt động trong "ngắn hạn".

Trái ngược với sự công khai của Nam Phi là "sự im lặng đáng sợ" của phía Tàu cộng, không có tin tức gì về lãnh đạo Tập sau khi về nước. Ông cũng không tiếp Đại tướng Phan Văn Giang đang ở thăm Trung Quốc.

Thực sự không ai biết Tập có làm sao không chỉ thấy ông đã không dự buổi tiệc chiêu đãi của nguyên thủ nước chủ nhà, một hành động thất lễ nếu không phải vì lý do sức khỏe.

Một thuyết âm mưu cho rằng Chủ tịch Tập giả ốm để "trốn" chuyến đi thăm Mỹ dự trù vào tuần sau. Cũng có tin Tập không dự yến tiệc vì bất đồng quan điểm với các thành viên của BRICS. Nhưng điều này càng khó kiểm chứng.

Gemini tường thuật về kết quả Hội nghị.

.....

Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 diễn ra tại New Delhi, Ấn Độ đã khép lại với việc thông qua Tuyên bố Chung New Delhi dài 140 điều. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh khối vừa mở rộng kết nạp thêm các thành viên mới (như Iran, UAE, Saudi Arabia, Ai Cập, Ethiopia), biến BRICS thành một tập hợp đa dạng nhưng cũng đầy phức tạp về lợi ích địa chính trị.

Kết quả của hội nghị phản ánh rõ nét hai mặt song hành: những nỗ lực tìm kiếm đồng thuận để củng cố sức mạnh kinh tế của Nam Bán cầu (Global South), và những bất đồng tiềm ẩn đòi hỏi nghệ thuật ngoại giao khéo léo từ nước chủ nhà Ấn Độ.

1. Những điểm Đồng thuận chính

Dù trải qua các cuộc đàm phán kéo dài, các quốc gia thành viên đã tìm được tiếng nói chung trên nhiều trụ cột quan trọng:

Phản đối chính sách trừng phạt và hàng rào thuế quan đơn phương: Các nước thống nhất lên án các biện pháp trừng phạt kinh tế đơn phương, trừng phạt thứ cấp và việc áp thuế quan bất hợp lý không theo quy định của WTO. Tuyên bố chung nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ tính minh bạch và tự do của thương mại toàn cầu.

Cải cách quản trị toàn cầu & Tài chính: BRICS tiếp tục khẳng định cam kết thúc đẩy sử dụng đồng nội tệ trong thanh toán song phương và phát triển các hệ thống thanh toán liên ngân hàng độc lập nhằm giảm rủi ro tài chính. Nhóm nhất trí củng cố Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) và kêu gọi cải cách sâu rộng Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cũng như các tổ chức Bretton Woods (IMF, WB) để gia tăng đại diện cho các nước đang phát triển.

Lập trường về tình hình Trung Đông & Chống tuyệt đối chủ nghĩa siêu cường: Tuyên bố New Delhi lên án mạnh mẽ hành vi tấn công cơ sở hạ tầng dân sự, yêu cầu duy trì lệnh ngừng bắn tại Gaza, bảo vệ người dân Palestine và ủng hộ giải pháp hai nhà nước.

Hợp tác chống khủng bố và biến đổi khí hậu: Các thành viên nhất trí lên án mọi hình thức khủng bố, không bao che cho các hành vi tài trợ khủng bố, đồng thời phản đối cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) đơn phương vì cho rằng điều này gây bất lợi cho phát triển.

2. Những Bất đồng và Khác biệt địa chính trị

Bên cạnh sự thống nhất trên văn bản, quá trình thảo luận đã bộc lộ những ranh giới khác biệt rõ rệt:

Xung đột lợi ích giữa các thành viên Trung Đông (Iran vs. UAE/Saudi Arabia): Việc kết nạp cả Iran lẫn các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh tạo ra thách thức ngoại giao lớn. Sự căng thẳng trong quan điểm về an ninh khu vực Middle East khiến các cuộc đàm phán kéo dài tới tận rạng sáng để tìm ra ngôn từ trung lập mà tất cả các bên cùng chấp nhận được.

Bất đồng về ý niệm "Đồng tiền chung BRICS" vs. "Đồng nội tệ": Trung Quốc và Nga thúc đẩy mạnh mẽ việc phi đô-la hóa quyết liệt và thảo luận về một đồng tiền chung của khối. Trong khi đó, Ấn Độ (và một số thành viên khác) kiên quyết phản đối ý tưởng đồng tiền chung BRICS, ưu tiên việc mở rộng thanh toán bằng đồng nội tệ. Ấn Độ không muốn biến BRICS thành công cụ chống phương Tây hay thay thế sự thống trị của đồng USD bằng một đồng tiền do Trung Quốc chi phối.

Xung đột Nga - Ukraine: Khác với các tuyên bố trước đó, Tuyên bố New Delhi 2026 hoàn toàn không đề cập trực tiếp đến xung đột Ukraine. Sự im lặng này phản ánh bất đồng sâu sắc và sự thỏa hiệp ngoại giao: nhóm không thể tìm ra một ngôn từ chung mà vừa lòng cả Nga lẫn các quốc gia duy trì quan điểm trung lập hoặc hợp tác chặt chẽ với phương Tây.

Định vị bản chất khối (Chống phương Tây hay Đa phương hóa?): Trung Quốc và Nga có xu hướng muốn biến BRICS thành một đối trọng địa chính trị trực diện với khối G7. Tình thế ngược lại, Ấn Độ và Brazil kiên trì giữ vững lập trường "không liên minh" (non-Western chứ không phải anti-Western). Ấn Độ thể hiện rõ mong muốn BRICS là một diễn đàn kinh tế thương lượng đa phương chứ không phải một khối quân sự hay chính trị chống lại phương Tây.

Hội nghị tại New Delhi chứng minh rằng BRICS đã chuyển mình thành một diễn đàn ngoại giao đa cực quan trọng. Mặc dù những bất đồng nội bộ về chiến lược phát triển và cạnh tranh ảnh hưởng vẫn tồn tại, việc thông qua được Tuyên bố chung cho thấy các quốc gia thành viên vẫn tìm thấy giá trị cốt lõi chung: cùng nhau đòi hỏi một trật tự kinh tế - tài chính toàn cầu công bằng và cân bằng hơn.

Arsenal: we are the Champions

 

Arsenal đã có bước chuyển mình mạnh mẽ từ một tập thể tiềm năng thành thế lực hàng đầu châu Âu. Sau khi giải cơn khát vô địch Premier League ở mùa giải 2025/26, Pháo thủ bước vào mùa giải mới với tư thế của một đội bóng cửa trên ở cả đấu trường quốc nội lẫn UEFA Champions League.

Dưới sự dẫn dắt của HLV Mikel Arteta, Arsenal không chỉ duy trì được bộ khung ổn định mà còn gia tăng đáng kể chiều sâu đội hình. Tuy nhiên, hành trình bảo vệ ngôi vương Premier League và xưng bá châu Âu vẫn tràn đầy thách thức khi các đối thủ cạnh tranh trực tiếp đều sở hữu những vũ khí hạng nặng.

Triển vọng bảo vệ ngôi vương Premier League

Tại đấu trường quốc nội, cơ hội vô địch của Arsenal hiện được đánh giá cao nhất nhờ tính ổn định và hệ thống phòng ngự xuất sắc.

So với Manchester City: Man City vẫn là thách thức lớn nhất. Tuy nhiên, chu kỳ thống trị của HLV Pep Guardiola đang có dấu hiệu bão hòa lực lượng và thiếu chiều sâu ở một số vị trí chủ chốt. So với Man City, Arsenal nhỉnh hơn về độ tuổi trung bình chín tới, sự khao khát và hệ thống phòng ngự lùng bắt bóng tầm cao hiệu quả hơn.

So với Liverpool: Liverpool dưới thời ban huấn luyện mới duy trì lối chơi cống hiến nhưng thiếu tính ổn định ở các trận cầu lớn. Hàng thủ Liverpool thường mạo hiểm hơn, trong khi Arsenal sở hữu cặp trung vệ William Saliba và Gabriel Magalhães được đánh giá là chắc chắn nhất giải đấu.

So với Chelsea & Tottenham: Chelsea đang trở lại dưới thời HLV Xabi Alonso, nhưng kinh nghiệm đua đường dài chưa thể sánh bằng Arsenal.

Đánh giá: Arsenal nắm 55% đến 60% cơ hội bảo vệ thành công chức vô địch Premier League.

Trong khi đó, Champions League là đấu trường đòi hỏi bản lĩnh khoảnh khắc và sự xảo quyệt trong các trận knock-out.

So với Real Madrid: Real Madrid luôn là "ông vua" của giải đấu này với bản lĩnh vượt khó đỉnh cao. Tuy nhiên, tuyến giữa của Arsenal với Martin Ødegaard, Declan Rice và sự bổ sung của Martin Zubimendi có khả năng kiểm soát thế trận tốt hơn, giúp Pháo thủ hạn chế các pha phản công thần tốc của đối thủ.

So với Paris Saint-Germain & Bayern Munich: PSG và Bayern đều sở hữu những ngôi sao tấn công hàng đầu thế giới. Dù vậy, điểm yếu của họ nằm ở sự mất cân bằng giữa tấn công và phòng ngự. Arsenal vượt trội về mặt tổ chức lối chơi tập thể và khả năng chống cố định.

So với các đại diện Premier League (Man City, Liverpool): Việc đã quá hiểu nhau ở giải quốc nội giúp Arsenal dễ dàng đưa ra các phương án phong tỏa đối thủ khi chạm trán ở cúp châu Âu.

Đánh giá: Arsenal nằm trong tốp 3 ứng viên hàng đầu cho chức vô địch Champions League với khoảng 25% đến 30% cơ hội đăng quang.

Các yếu tố then chốt quyết định cú cú kép

1. Chiều sâu lực lượng: Sự có mặt của những tân binh chất lượng như trung phong Viktor Gyökeres, bổ sung cho Kai Havertz, giúp Arteta giải bài toán dứt điểm – vốn là điểm yếu ở các mùa giải trước.

2. Quản lý thể lực: Đội hình Arsenal hiện có thể xoay tua ở 2 đến 3 vị trí mỗi tuyến mà không làm giảm chất lượng chơi bóng.

3. Bản lĩnh trận mầu lớn: Việc vượt qua áp lực để xưng vương Premier League mùa trước đã đem lại tâm lý cởi bỏ cho toàn bộ tập thể Pháo thủ.

Arsenal đang sở hữu điểm rơi phong độ và cấu trúc đội hình hoàn hảo nhất trong vòng hai thập kỷ qua. Nếu duy trì được lực lượng tránh chấn thương ở giai đoạn mấu chốt tháng 3 và tháng 4, việc đoạt "cú đúp" vĩ đại Premier League và Champions League hoàn toàn nằm trong tầm tay của thầy trò Mikel Arteta.

Theo Gemini

Ảnh hưởng của vấn đề sụt giảm thị trường bất động sản Trung Quốc

 

Mới đây, tỉ phú Hứa Gia Ấn (Hui Ka Yan), người giàu nhất Trung Quốc và Châu Á, chủ tập đoàn bất động sản khổng lồ Evergrande đã bị kết án tù chung thân.

"Nhân chi sơ, tính bản thiện", nghĩa là con người sinh ra vốn dĩ lương thiện. Chỉ có xã hội xô đẩy con người ta vào vòng tội lỗi rồi lại giáng đòn trừng phạt khủng khiếp vào họ.

Ông Hứa bị khép tội gian lận tài chính và chứng khoán cũng như đưa hối lộ. Nhưng nhìn rộng ra, doanh nghiệp ông hứng chịu chu kỳ bong bóng tất yếu của việc phát triển địa ốc, khi mà nhiều người mua nhà không nhận được sản phẩm thì phải có ai đó làm dê tế thần.

Năm 2008, Mỹ cũng gặp khủng hoảng địa ốc, một làn sóng sụp đổ dây chuyền làm rung chuyển cả thế giới. Đó là cách xử lý đập đi làm lại, đau đớn nhưng đã hồi phục nhanh. Ở Trung Quốc, đảng và nhà nước lại chọn giải pháp khác, đó là cho quả bóng xì hơi từ từ và hệ lụy cũng sẽ kéo dài.

Mình lại nhờ Gimini tường trình về vấn đề này.

.....

Sự suy giảm của thị trường bất động sản Trung Quốc là một cuộc khủng hoảng mang tính cấu trúc, xuất phát trực tiếp từ chính sách "Ba ranh giới đỏ" cùng với sự sụp đổ của các tập đoàn địa ốc khổng lồ. Tác động của nó lan rộng từ nội địa ra khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, kéo theo sự dịch chuyển dòng vốn và nhu cầu hàng hóa.

Thị trường bất động sản Trung Quốc rơi vào khủng hoảng đóng băng và sụt giảm kỷ lục trong suốt 5 năm qua. Doanh số bán nhà, diện tích xây dựng mới và giá nhà đồng loạt lao dốc. Hàng chục tập đoàn lớn rơi vào cảnh vỡ nợ, kéo theo hàng triệu căn hộ dở dang không thể giao đúng hạn.

Niềm tin của người dân sụp đổ, biến tình trạng từ nợ nần của doanh nghiệp thành sự suy giảm nhu cầu mua nhà toàn thị trường.

Địa ốc từng đóng góp gần 30% GDP Trung Quốc. Việc lĩnh vực này suy thoái đã gây ra tác động dây chuyền nặng nề:

Hiệu ứng tài sản ngược: Khoảng 70% tài sản của hộ gia đình Trung Quốc nằm ở bất động sản. Khi giá nhà giảm, người dân cảm thấy nghèo đi, dẫn đến thắt chặt chi tiêu và gây ra tình trạng thiểu phát tiêu dùng.

Gánh nặng cho chính quyền địa phương: Rất nhiều chính quyền địa phương dựa vào việc bán đất để thu ngân sách. Doanh số bán đất đóng băng khiến thu ngân sách địa phương thâm hụt nghiêm trọng, đe dọa khả năng chi trả các khoản nợ từ các công ty tài chính địa phương (LGVCS).

Nợ xấu ngân hàng: Các tổ chức tài chính và ngân hàng đối mặt với làn sóng nợ xấu tăng cao từ cả phía nhà phát triển bất động sản lẫn khoản vay thế chấp của người mua nhà.

Sự chững lại của nền kinh tế lớn nhất khu vực tạo ra hai luồng ảnh hưởng trái chiều đến kinh tế Châu Á Thái Bình Dương.

-Tác động tiêu cực: Nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu, hàng hóa tiêu dùng và du lịch của Trung Quốc giảm sụt. Dòng vốn đầu tư ra nước ngoài (ODI) từ các tập đoàn bất động sản Trung Quốc gần như đóng băng hoàn toàn, ảnh hưởng đến các dự án hạ tầng và địa ốc khu vực.

-Tác động tích cực: Một phần dòng vốn tài sản cá nhân từ Trung Quốc đại lục có xu hướng chuyển sang các khu vực an toàn hơn trong Châu Á như Singapore hay Nhật Bản để tìm kiếm cơ hội trú ẩn.

Kinh tế Úc chịu ảnh hưởng gián tiếp nhưng trực tiếp thông qua ngành tài nguyên khi nước này là nhà xuất khẩu quặng sắt lớn nhất sang Trung Quốc. Khi xây dựng đóng băng, nhu cầu thép giảm sụt mạnh khiến giá quặng sắt lao dốc, làm giảm nguồn thu ngân sách và lợi nhuận của các tập đoàn khai khoáng Úc.

Mặc dù lượng dòng tiền mua nhà trực tiếp từ Trung Quốc giảm do chính sách kiểm soát ngoại hối, nhưng xu hướng định cư và nhu cầu thuê nhà của sinh viên, người di cư Trung Quốc vẫn giữ giá địa ốc tại các thành phố lớn như Sydney, Melbourne ở mức cao.

Việt Nam cần rút ra bài học điều tiết và sự đan xen cơ hội - rủi ro vì chúng ta có nhiều điểm tương đồng về mô hình phát triển bất động sản và tâm lý thị trường so với Trung Quốc.

Xu hướng siết chặt tín dụng trái phiếu bất động sản tại Việt Nam chịu ảnh hưởng phần nào từ bài học "Ba ranh giới đỏ" của Trung Quốc. Tình trạng đóng băng phân khúc nhà ở cao cấp và thiếu hụt nhà ở giá rẻ tại Việt Nam cũng phản chiếu những bất cập mà Trung Quốc đã trải qua.

Nhu cầu tiêu thụ sắt thép, vật liệu xây dựng từ Trung Quốc giảm sụt có thể dẫn đến việc hàng giá rẻ tràn sang cạnh tranh gay gắt với các doanh nghiệp sản xuất nội địa Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, việc kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại giúp Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn thu hút dòng vốn FDI dịch chuyển nhà máy (chiến lược China+1), từ đó thúc đẩy phân khúc bất động sản công nghiệp phát triển mạnh mẽ.

Sự suy giảm bất động sản Trung Quốc là quá trình tái cấu trúc bắt buộc. Dù gây ra khó khăn cho cả khu vực, nó cũng thúc đẩy các quốc gia như Việt Nam và Úc đa dạng hóa nền kinh tế để giảm bớt phụ thuộc vào chu kỳ hàng hóa và dòng vốn từ thị trường này.

Vì sao Sudan không chịu vươn mình?

 

Mình đã 2 lần đến với đất nước Sudan vĩ đại. Điều không thể tưởng tượng nổi là ngay tại thủ đô Khartoum mà toàn là đường đất, đường nhựa chỉ có 1 số trục chính thôi. Nhà không số, phố không tên, nhà ở cũng như khách sạn đều thiếu và đắt đỏ.

Thất nghiệp chiếm 1/3 đân số, người không việc làm đứng đầy ngoài đường. Điều ấn tượng là người Sudan rất cao và còn ốm nhong nheo do đói ăn.

Trong lịch sử 70 năm thành lập nước kể từ 1956 đến nay thì chỉ là những cuộc nội chiến triền miên. Với đất nước rộng lớn rộng nhất châu Phi với 2.5 triệu km2, nhiều tài nguyên khoáng sản, có cả dòng sông Nile hùng vĩ mà người dân vẫn bị đầy đọa cả về thể xác lẫn tinh thần.

Mọi người cũng không nghĩ rằng Sudan có lịch sử văn hóa lâu đời, từng xâm chiếm Ai Cập, thậm chí đánh tan cả đội quân La Mã.

Điều đáng nói là trong khi Ai Cập ăn đủ nhờ du khách và du lịch là 1 ngành kinh tế mũi nhọn thì Sudan lại chẳng có gì do tình trạng chiến sự bất ổn, hơn nữa các di tích lịch sử cũng không được đầu tư khai thác dịch vụ.

Từng sống ở Cairo, mình đã chứng kiến cả dãy phố "chợ người" mà chỉ cần nhìn chiều cao và cách ăn vận là biết ngay là người Sudan. Hàng triệu người dân nước này đã phải bỏ nước ra đi, riêng Ai Cập ước tính khoảng 2 triệu người.

Do không có thời gian, mình lại nhờ Gemini viết bài

.....

Sudan – quốc gia nằm ở khu vực Đông Bắc Phi – sở hữu vị trí chiến lược bên bờ Biển Đỏ cùng dòng sông Nile huyền thoại chảy qua. Nơi đây là bức tranh được ghép bởi hai mảnh đối lập gay gắt: một bên là di sản văn minh cổ đại rực rỡ với những di tích vô giá, một bên là thực tế thảm khốc của cuộc nội chiến tàn khốc và nền kinh tế kiệt quệ.

Trái ngược với vẻ nghèo nàn hiện tại, Sudan từng là tâm điểm của những văn minh thịnh vượng bậc nhất châu Phi. Vùng đất Nubia cổ xưa – đại diện là Vương quốc Kush – từng là đối thủ đáng gờm và thậm chí từng chinh phục, cai trị Ai Cập cổ đại trong Triều đại thứ 25 (kỷ nguyên của các "Pharaoh da đen").

Ít ai biết rằng, Sudan mới là quốc gia sở hữu nhiều kim tự tháp nhất thế giới (hơn 200 kim tự tháp), vượt qua cả Ai Cập:

-Quần thể Kim tự tháp Meroë: Di sản Thế giới được UNESCO công nhận, nơi an nghỉ của các vương công, nữ hoàng Kandake huyền thoại. Các kim tự tháp ở đây có dáng đứng dốc, quy mô độc đáo, nằm thanh bình giữa cồn cát sa mạc đỏ.

-Gebel Barkal: Ngọn núi đá vôi thiêng đọng lại vô số đền thờ thần Amun và các phế tích cung điện lẫy lừng từ thế kỷ 15 TCN.

Nền văn minh Nubia cổ đại còn nổi tiếng với khả năng luyện kim sắt đỉnh cao, chữ viết riêng và xã hội tôn trọng nữ quyền – nơi các nữ hoàng chiến binh Kandake từng đánh bại cả binh đoàn La Mã hùng mạnh.

Bẩy mươi năm qua, Sudan bị giằng xé bởi các cuộc xung đột sắc tộc, tôn giáo và sự tranh giành quyền lực tàn bạo.

Sau hai cuộc nội chiến Nam - Bắc kéo dài hàng thập kỷ khiến Nam Sudan tách ra độc lập năm 2011, cùng thảm họa diệt chủng Darfur năm 2003, Sudan lại rơi vào thảm họa mới từ tháng 4/2023.

Cuộc chiến bùng nổ giữa hai lực lượng quân sự: Quân đội Quốc gia Sudan (SAF) do Tướng Abdel Fattah al-Burhan lãnh đạo và Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF) do Tướng Hemedti chỉ huy.

Tại sao đã có SAF lại còn có RSF? Trong thời gian cầm quyền trên 30 năm, nhà độc tài Barshir đã thành lập RDF nhằm làm đối trọng với SAF để tranh việc quân đội làm đảo chính. Nhưng khi ông Barshir bị dân chúng nổi loạn lật đổ vào năm 2019 thì hai phái quân đội tạm thời bắt tay để chia sẽ quyền lực cho đến khi quyết đấu như hiện nay.

Giao tranh bằng pháo binh, không kích và tác chiến đô thị tàn phá hoàn toàn thủ đô Khartoum. Hàng chục nghìn người thiệt mạng, hơn 10 triệu người phải rời bỏ nhà cửa và biến Sudan thành cuộc khủng hoảng tị nạn cùng nạn đói nghiêm trọng nhất thế giới hiện nay.

Song hành cùng chiến tranh là một nền kinh tế tan rã, nơi tỷ lệ thất nghiệp luôn nằm trong nhóm cao nhất thế giới (khoảng 30%, ở giới trẻ thậm chí vượt 50%).

Sự sụp đổ kinh tế này đến từ các nguyên nhân cốt lõi:

1. Mất nguồn thu dầu mỏ: Khi Nam Sudan tách ra năm 2011, Sudan mất tới 75% trữ lượng dầu mỏ — nguồn thu ngoại tệ và ngân sách chủ lực. Việc này gây lạm phát phi mã và sụp đổ đồng nội tệ.

2. Chiến tranh phá hủy hạ tầng: Các cơ sở sản xuất, nhà máy, hệ thống điện nước bị tàn phá. Doanh nghiệp phá sản hoặc tháo chạy, tiêu diệt toàn bộ khu vực việc làm chính thức.

3. Nông nghiệp kiệt quệ: Dù thu hút hơn 60% lực lượng lao động, ngành nông nghiệp thiếu vốn, công nghệ thô sơ và liên tục chịu thiên tai hạn hán, biến đổi khí hậu.

4. Bất ổn chính trị & Cô lập: Nhiều năm chịu lệnh trừng phạt quốc khiến dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hoàn toàn đóng băng.

Nằm trên dải đất giàu tiềm năng lịch sử và tài nguyên, câu hỏi bao giờ Sudan có thể vươn mình sánh vai cường quốc, lật lại những trang sử lẫy lừng vẫn còn đó.

Ảnh: đầu của bức tượng hoàng đế La Mã Augustus đã bị chặt và đưa về vương quốc cổ Sudan. Trong môi trường sa mạc khô ráo và không bị ánh nắng hay oxy hóa phá hủy, chiếc đầu tượng gần như nguyên vẹn 100% với đôi mắt khảm bằng đá thủy tinh (glass paste) và đá cẩm thạch trắng vẫn sáng quắc, mang lại thần thái vô cùng sống động.

Giang Thanh: Bi kịch của nữ hoàng hột le

 

Trong phong trào bán hột le mua hột xoàn do chị Hằng phát động, mọi người nên nhớ đến một nữ nhi không tầm thường khác, đỉnh của nghề buôn hột đó là Giang Thanh, vợ thứ tư kém 21 tuổi của Mao Trạch Đông.

Từ một ca sĩ trung bình về tài nghệ lẫn nhan sắc, Giang phu nhân đã đi vào lịch sử với những câu chuyện để đời.

Mao truyền ngôi cho Hoa Quốc Phong với câu viết nổi tiếng: "Chú làm việc, ta yên tâm; khi có chuyện, hỏi Giang Thanh". Hoa lúc đó mới ngoài 50, thuộc loại trẻ ranh so với các BCT lão luyện, Mao có ý để Giang và bè lũ bốn tên nhiếp chính.

Tuy nhiên trời không chiều lòng người, phái "Phàm là" đã thua phái "Thực dụng" của Đặng Tiểu Bình. Nhưng Đặng đã khôn ngoan không đạp đổ di sản của Mao bằng kết luận "Công bẩy, tội ba", tức công của Mao lớn hơn tội.

Mình nhờ Gemini viết về người đàn bà đỉnh trong nghề buôn vua này.

. . . . .

Trong lịch sử hiện đại, hiếm có người phụ nữ nào để lại dấu ấn đầy mâu thuẫn như Giang Thanh. Cuộc đời bà là một vở kịch nhiều màn, nơi ranh giới giữa nghệ thuật sân khấu và thủ đoạn chính trị bị xóa mờ hoàn toàn. Từ một cô diễn viên hạng trung ở Thượng Hải khao khát ánh đèn sân khấu, Giang đã bước lên đỉnh cao quyền lực của một quốc gia hàng tỷ dân, để rồi cuối cùng kết thúc hành trình trong sự cô độc và tủi nhục sau thanh sắt nhà giam.

Sự nghiệp chính trị của Giang Thanh là một bức tranh bi hài kịch điển hình về sự chênh lệch giữa chức vụ chính thức và quyền lực thực tế.

Về mặt danh nghĩa, trong suốt nhiều năm, Giang Thanh không hề nắm giữ các vị trí lãnh đạo tối cao trong bộ máy Nhà nước hay Đảng. Bà không phải là Tổng Bí thư, không phải Chủ tịch nước, cũng chẳng phải Thủ tướng. Vị trí chính thức lâu năm và "khiêm tốn" nhất của bà chỉ đơn giản là... phu nhân của Chủ tịch Mao Trạch Đông.

Ngay cả khi bước vào thời kỳ Cách mạng Văn hóa (1966–1976), chức vụ chính thức cao nhất mà bà đảm nhận cũng chỉ là Phó Trưởng Ban Cách mạng Văn hóa Trung ương và Ủy viên Bộ Chính trị. Trên giấy tờ, Giang Thanh chưa bao giờ là người đứng đầu chính thức của bất kỳ cơ quan quyền lực nhà nước trọng yếu nào.

Thế nhưng, bi kịch của lịch sử nằm ở chỗ: quyền lực thực tế của bà lại tỉ lệ nghịch hoàn toàn với những danh xưng hành chính đó.

Núp bóng dưới cái danh "người truyền đạt ý chí của Chủ tịch", Giang Thanh sở hữu một thứ quyền lực bóng tối gần như vô hạn. Bà không cần một chức vụ chính thức để bãi nhiệm các quan chức cấp cao; bà chỉ cần một lời phát biểu tại các buổi diễn thuyết để biến những nhà lãnh đạo hay các tướng lĩnh kỳ cựu thành "kẻ thù của nhân dân".

Bằng việc thao túng Tổ Cách mạng Văn hóa Trung ương và thành lập phe "Tứ đại đồng mưu" (bè lũ bốn tên), Giang Thanh đã biến đời sống chính trị và văn hóa của một đất nước khổng lồ thành sân khấu riêng của mình.

Sự châm biếm đỉnh cao nằm ở lĩnh vực nghệ thuật – xuất thân ban đầu của bà. Là một diễn viên, Giang Thanh dùng quyền lực thực tế để khống chế nền văn hóa nghệ thuật phong phú nghìn năm, cô đọng toàn bộ đời sống tinh thần của hàng trăm triệu dân vào đúng "Tám mẫu kịch cách mạng" do bà độc quyền phê duyệt. Một cựu đào hát Thượng Hải trở thành "đại giáo chủ" văn hóa, định đoạt xem nhân dân được nghe nhạc gì, xem vở kịch nào và suy nghĩ ra sao. Quyền lực thực tế ấy không đến từ sự nể trọng hay tài năng kiệt xuất, mà đến từ sự sợ hãi và vầng hào quang vay mượn từ người chồng vĩ đại.

Nhưng quyền lực dựa trên sự vay mượn và bóng tối luôn mang bản chất của một bong bóng xà phòng. Khi cây đại thụ Mao Trạch Đông qua đời vào năm 1976, tấm màn nhung bảo vệ Giang Thanh lập tức sụp đổ. Chỉ một tháng sau cái chết của chồng, bà cùng nhóm "Tứ đại đồng mưu" bị bắt giữ.

Phiên tòa lịch sử năm 1980–1981 là màn hạ cay đắng nhất cho cuộc đời bà. Khi đứng trước bệ thẩm đoàn, bị cáo buộc những tội danh khủng khiếp trong mười năm hỗn loạn của Cách mạng Văn hóa, Giang Thanh đã gầm lên một câu nói lột tả trần trụi bản chất quyền lực của mình: "Tôi là con chó của Chủ tịch Mao. Ông ấy bảo tôi cắn ai, tôi cắn người đó!" .

Sự chua chát và cay đắng đọng lại chính ở thời điểm này: người phụ nữ từng múa may quay cuồng trên đỉnh cao quyền lực, thâu tóm số phận của hàng triệu người, cuối cùng thừa nhận mình chỉ là một công cụ, một cái bóng không hơn không kém.

Bị tuyên án tử hình (sau giảm xuống chung thân), Giang Thanh sống những năm tháng cuối đời trong sự cô lập hoàn toàn. Năm 1991, bà tự sát trong phòng giam, kết thúc một đời sóng gió.

Cuộc đời Giang Thanh là một lời nhắc nhở cay đắng về cái giá của quyền lực ảo tưởng. Bà khao khát trở thành nữ hoàng trên sân khấu chính trị, nhưng rốt cuộc chỉ là nạn nhân và cũng là thủ túc trong một bi kịch do chính mình góp phần dàn dựng.

Kết bạn kiểu Úc

 

Với một người đã ra hải ngoại 32 năm, trong đó sống ở Úc tổng cộng 20 năm như mình thì đã đủ tư cách viết về vấn đề kết bạn tại Úc hay chưa? Mình nghĩ là chưa, những điều nói ra đây chỉ để trao đổi thôi chứ không phải “chốt hạ”.

Hồi mới sang Úc năm 1994, hổm mình ra đường vào buổi sáng sớm để đi bỏ thư ở thùng thư bưu điện, gặp một bà Tây sồn sồn đã chào mình G’morning. Lúc đó mình nghĩ chắc tại mình đẹp trai quá nên bả mới chào.

Không phải đâu, nếu lúc đó biết tiếng Anh để bắt chuyện thì họ cũng sẵn sàng nói chuyện với mình một cách thân mật như một người bạn lâu ngày mới gặp. Nhưng chỉ có thế thôi, đừng tưởng bở.

Trong phép xã giao của người Úc, có việc chào hỏi cả những người không quen biết. Họ cũng rẩt dễ bắt chuyện, nhưng để kết bạn lại là vấn đề khác, sẽ không dễ dàng.

Trong câu chuyện, người Úc rất dễ "ba phải", nói gì cũng chịu. Ví dụ khi bạn bảo "hôm nay mát quá" thì họ sẽ gật gù ngay, chứ không có chuyện nhảy bổ vào: nóng thế này mà kêu mát, ông chẳng biết gì cả. Tất nhiên, nếu bạn nói đụng chạm đến quyền lợi thì không còn chuyện vô thưởng vô phạt nữa rồi.

Bên Úc nhìn chung mọi người ăn vận khá đơn giản, thậm chí không ít phụ nữ còn không trang điểm khi ra ngoài. Nhưng không nên nghĩ vì họ quá nghèo, phải lo miếng ăn thì hơi đâu mà lo hình thức bề ngoài.

Úc có 57 tỉ phú, và nếu tính cả những người đang làm ăn tại tại Úc thì con số lên dến 178 người. Những người có tài sản cỡ trăm triệu, chục triệu (trong đó có cả nhiều người Việt) thì đông lắm. Thu nhập bình quân đầu người của Úc cao gấp mười lần Việt nam.

Vừa rồi, mình có xem một bộ phim tài liệu trên tivi về Sydney thời thập niên 1960s, cho thấy người Úc giai đoạn đó khá cầu kỳ, đàn ông mặc vest, đi giầy đen, phụ nữ thì phi dê óng mượt. So với bây giờ thì một trời một vực. Lý do như nói ở trên, không phải vì họ nghèo, chẳng qua là thích giản dị và thoải mái thôi.

Họ không còn quan niệm chưng mấy cái quần áo đẹp, đồ hiệu để chứng minh đẳng cấp. Thật ra trong 32 năm qua, giá nhà đất tăng 10 lần, thực phẩm tăng giá 5 lần, riêng giá quần áo thì không tăng, nếu không muốn nói là giảm. Hồi xưa một cái sơ mi đồ hiệu $100 thì bây giờ vẫn thế, thậm chí ít hơn.

Quay lại chủ đề chính, vì sao kết bạn với người Úc là khó? Đơn giản vì họ không muốn và không cần. Nhiều người Việt giỏi tiếng Anh, sang Úc lâu năm mà làm gì có bạn Tây, quanh quẩn vẫn chỉ mấy ông ăn rau muống chơi và nhậu với nhau.

Mình đề ý hai cháu nhà mình, bạn bè của chúng chủ yếu từ thời học phổ thông. Một trường tiểu học của Úc thông thường mỗi năm có khoảng 100 cháu theo học, theo quy định sĩ số tối đã mỗi lớp 25; còn trường trung học thì khoảng 150, mỗi lớp không quá 30. Ở các trường tư thì con số chỉ còn phân nửa, mỗi lớp khoảng 10-15 em.

Để tất cả mọi người đều là “bạn cùng lớp” thì các trường đều có chính sách xáo trộn học sinh vào mỗi năm học. Như vậy sau 7 năm tiểu học và 6 năm trung học thì tất cả các cháu hầu như đều đã từng học cùng lớp với nhau ít nhất 1 năm, và đều có cơ hội kết bạn giao lưu với nhau.

Có thể hiểu rằng người Úc có “nguồn cung” bạn bè rất dồi dào từ thời phổ thông. Trên thực tế các mối quan hệ này duy trì rất lâu trong suốt cuộc đời và họ không có nhu cầu kết bạn thêm.

Dưới mái nhà Úc, giới trẻ không phân biệt nguồn gốc đã và đang thương yêu, gắn bó với nhau mang đến những hình ảnh đẹp. Khác màu da, nhưng chung văn hóa là một chuyện; cùng màu da mà đói nghịch thói quen, lối sống, suy nghĩ và tư tưởng thì vấn đề lại khác.

Nói như thế không cò nghĩa là bạn không thể kết bạn tâm giao với người Úc. Vấn đề là bạn có thể tự thay đổi mình, tiếp thu cái mới để thích nghi với cuộc sống Úc và lối sống Úc hay không?

Có người chê mấy thằng Tây nó mù hay sao, cái con xấu và già thế mà nó vẫn lấy. Chẳng qua là bạn chưa hiểu, sự đồng cảm, thương cảm với nhau thậm chí còn quý và bền chặt hơn cả sự hấp dẫn về thể xác.

Cá nhân mình là người sang Úc định cư khá muộn, chẳng nghề ngỗng gì, tiếng Anh phọt phẹt nhưng mình đã từng được “ngồi” chém gió với cả CEO có mức lương vài triệu/ năm, trí tuệ cao vòi vọi. Phét lác?

Không dám đâu, chẳng qua họ là cha mẹ của bạn các cháu nhà mình. Con mình chơi với cả con nhà giàu, tầng lớp trên. Cho nên cánh cửa ở đây lại là “giàu vì bạn, sang vì con”

Góc nhìn: Mọi nẻo đường đều dẫn đến thành Rome

 

Năng lượng từ lâu đã không còn là một hàng hóa thuần túy mà đã trở thành vũ khí sắc bén nhất trên bàn cờ địa chính trị toàn cầu. Ba cuộc xung đột năng lượng đang diễn ra trên thế giới thể hiện rõ cách các quốc gia dùng năng lượng để chèn ép, làm suy yếu hoặc vây ráp đối thủ.

1. Mỹ siết chặt dòng dầu Iran chảy sang Trung Quốc

Nhiều năm qua, Trung Quốc là khách hàng tiêu thụ dầu lớn nhất của Iran. Tehran dựa vào nguồn thu này để duy trì nền kinh tế dưới các lệnh trừng phạt, còn các nhà máy lọc dầu tư nhân ("teapot refineries") của Trung Quốc hưởng lợi nhờ nguồn cung giá rẻ.

Để ngăn chặn dòng chảy này, Mỹ không chỉ cấm vận trực tiếp mà còn tung ra các biện pháp trừng phạt thứ cấp (secondary sanctions) vô cùng gắt gao:

- Đánh vào "Đội tàu bóng tối" (Shadow Fleet): Mỹ và các đồng minh liên tục đưa vào danh sách đen hàng loạt tàu dầu ngụy trang, đổi cờ, hoặc tắt thiết bị định vị nhằm che giấu nguồn gốc dầu Iran.

- Triệt hạ mạng lưới tài chính trung gian: Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt hàng loạt công ty vỏ bọc tại Hồng Kông, UAE và Trung Quốc tham gia rửa tiền, thanh toán và vận chuyển dầu cho Iran.

-Chặn các điểm chuyển tải: Mỹ tăng cường giám sát các vùng biển quốc tế (như vùng biển ngoài khơi Malaysia) – nơi dầu Iran thường được sang mạn (ship-to-ship) để nhãn mác bị xóa mờ trước khi cập cảng Trung Quốc.

Bằng cách chặn đứng kênh thanh toán USD, giáng đòn vào logistics và đe dọa trừng phạt các tổ chức tài chính Trung Quốc, Washington buộc Bắc Kinh phải cân nhắc giữa lợi ích từ dầu giá rẻ và rủi ro bị cô lập khỏi hệ thống tài chính toàn cầu.

2. Điều kỳ lạ, khi chuyển từ thế phòng ngự sang tấn công, Ukraine dường như không chú trọng giành lại lãnh thổ mà chỉ thích tập trung đánh phá hạ tầng năng lượng của Nga.

Khác với các đòn trừng phạt kinh tế của phương Tây, chiến lược của Ukraine là tấn công vật lý trực tiếp bằng máy bay không người lái (UAV) tầm xa vào sâu trong lãnh thổ Nga.

Mục tiêu cốt lõi của Kyiv tập trung vào các mắt xích yếu nhất của ngành dầu khí Nga:

- Nhà máy lọc dầu (Refineries): Ukraine không ưu tiên đánh vào giếng dầu thô mà nhắm thẳng vào các tháp chưng cất phức tạp tại các nhà máy lọc dầu lớn (như ở Moscow, Tatarstan, Omsk). Đây là những thiết bị đắt đỏ, khó thay thế do Nga đang chịu lệnh cấm vận công nghệ từ phương Tây.

- Kho chứa và cảng xuất khẩu: Các kho nhiên liệu lớn và cảng biển quan trọng như Novorossiysk bị tấn công liên tục nhằm làm gián đoạn chuỗi cung ứng dầu xuất khẩu sang Trung Quốc, Ấn Độ.

3. Venezuela dừng cung cấp dầu giá rẻ cho Trung Quốc

Trong quá khứ, Venezuela từng là nguồn cung dầu thô nặng giá rẻ quan trọng cho Trung Quốc, phần lớn dùng để gán nợ cho các khoản vay hàng chục tỷ USD từ Bắc Kinh. Tuy nhiên, cục diện này đã đổi khác.

-Sự can thiệp và kiểm soát của Mỹ: Washington áp đặt cơ chế kiểm soát gắt gao và cấp phép hạn chế (thông qua các tập đoàn như Chevron hoặc các giấy phép của OFAC) đối với hoạt động xuất khẩu dầu của Venezuela.

- Tái định hướng dòng chảy: Dầu thô của Venezuela thay vì chảy ngầm qua các trung gian thiếu minh bạch sang các nhà máy "teapot" Trung Quốc với giá chiết khấu sâu, nay được nắn dòng trở lại các thị trường chính thống có giấy phép (đặc biệt là thị trường Mỹ).

- Thay đổi cơ chế thanh toán: Sự siết chặt từ Mỹ khiến Caracas không còn dễ dàng duy trì các thỏa thuận đổi dầu lấy nợ hay bán dầu giảm giá lén lút như trước, làm cắt đứt nguồn dầu siêu rẻ mà Trung Quốc từng thu lợi.

Như vậy, từ Trung Đông, Đông Âu cho đến Mỹ Latinh, dầu mỏ đã trở thành tâm điểm của các cuộc xung đột địa chính trị. Việc Mỹ siết chặt Iran và Venezuela đã thu hẹp đáng kể nguồn năng lượng giá rẻ của Trung Quốc, trong khi các cuộc tập kích của Ukraine đang làm suy yếu ngành năng lượng của Nga.

“Mọi nẻo đường đều dẫn tới thành Rome” (All roads lead to Rome), theo nghĩa đen là hệ thống đường sá đồ sộ của đế quốc La Mã đều hướng về một địa chỉ.

Nhưng hệ thống ngày nay bao trùm toàn thế giới cũng hướng về một mục tiêu duy nhất: bao vây Trung Cộng, đối thủ địa chính trị lớn nhất của Mỹ.

Theo tin tức mới nhất, Mỹ đã thuyết phục được các nước Anh, Ý, Đức... ủng hộ cuộc chiến của Mỹ đang trực tiếp điều hành tại Iran. Cuộc chiến này, theo mình không hẳn nhắm đến việc giải phóng hoàn toàn Iran mà chỉ nhằm triệt hạ nguồn dầu giá rẻ của Trung Cộng.

Điều này chắc hẳn đã làm Bắc Kinh nổi giận, dẫn đến những hành động gây hấn trên biển Hoa Bắc và Hoa Đông mấy ngày qua nhằm vào các đồng minh Philippines và Nhật của Mỹ.

Việt Nam đã tái hiện nhập siêu, trong đó nhập siêu với Trung Quốc tiếp tục xu hướng leo cao. Thiển nghĩ, chắc chắn Mỹ muốn Việt Nam phải làm gì đó giải quyết việc này trước khi họ công nhận nền kinh tế thị trường cho chúng ta.

Ảnh: theo ý tưởng của Rùa tiên sinh, một số con bạc vào sòng bài có thể thắng một số ván, thậm chí thắng cả buổi nhưng nhà cái vẫn không sập tiệm. Sóng bài sẽ vẫn tiếp tục mở rộng, ngày và đêm.

Kỷ nguyên mới của Peru với tân nữ tổng thống

 

Peru, vùng đất của những đỉnh Andes hùng vĩ và tàn tích Machu Picchu huyền thoại, đang trải qua những biến động chính trị sâu sắc. Giữa bối cảnh đó, sự trỗi dậy của các nhà lãnh đạo gốc Á và câu chuyện giao thoa văn hóa xuyên đại dương đã tạo nên một Peru độc đáo nhất nhì khu vực Mỹ Latinh.

Cái tên Keiko Fujimori không hề xa lạ trên chính trường Peru, nhưng việc bà đảm nhận cương vị Tân Tổng thống Peru đánh dấu một bước ngoặt lịch sử lớn. Là con gái lớn của cựu Tổng thống độc tài đầy tranh cãi Alberto Fujimori, Keiko đã dành hơn hai thập kỷ để xây dựng đế chế chính trị của riêng mình thông qua đảng Lực lượng Nhân dân (Fuerza Popular).

Sinh năm 1975, Keiko từng đảm nhận vai trò Đệ nhất Phu nhân Peru ở tuổi 19 sau khi cha mẹ ly hôn. Từng ba lần lọt vào vòng hai của các kỳ bầu cử tổng thống trước đó và chịu không ít cáo buộc pháp lý, sự kiên trì của bà cuối cùng đã được đền đáp. Trên cương vị tân lãnh đạo, Keiko đối mặt với thách thức to lớn: hàn gắn một quốc gia đang bị chia rẽ sâu sắc, phục hồi kinh tế và chứng minh rằng di sản của chủ nghĩa Fujimori (Fujimorismo) có thể mang lại sự ổn định và dân chủ cho Peru.

Để hiểu được bối cảnh lãnh đạo của Keiko Fujimori, cần nhìn lại bức tranh toàn cảnh về đất nước Peru.

Peru là cái nôi của đế chế Inca cổ đại – đế chế lớn nhất thời kỳ tiền Colombo. Thế kỷ 16, thực dân Tây Ban Nha chinh phục vùng đất này, biến Lima thành thủ đô của Phó vương quốc Peru giàu có. Quốc gia này chính thức giành độc lập vào năm 1821 dưới sự dẫn dắt của José de San Martín và Simón Bolívar.

Peru là một "nồi lẩu thập cẩm" về nhân chủng học. Người bản địa (chủ yếu là người Quechua và Aymara) chiếm khoảng 45% dân số. Người lai (Mestizo - giữa người châu Âu và bản địa) chiếm khoảng 37%. Phần còn lại là người gốc Âu, gốc Phi và đặc biệt là cộng đồng gốc Á (Trung Quốc và Nhật Bản) – nhóm chiếm tỉ lệ nhỏ nhưng giữ quyền lực kinh tế, văn hóa lớn.

Hệ thống chính trị Peru theo chế độ Cộng hòa đại nghị với quyền lực tập trung lớn vào Tổng thống. Tuy nhiên, chính trường nước này nổi tiếng bất ổn với các cuộc khủng hoảng hiến pháp liên tục và tình trạng tham nhũng khiến nhiều cựu tổng thống phải vào tù hoặc bị phế truất trong những năm gần đây.

Peru là một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất khu vực nhờ tài nguyên thiên nhiên dồi dào. Quốc gia này đứng hàng đầu thế giới về xuất khẩu đồng, vàng và kẽm. Bên cạnh khai khoáng, ngành nông nghiệp xuất khẩu (măng tây, quả bơ, việt quất) và du lịch cũng là những trụ cột kinh tế chính.

Một trong những mối liên kết đặc biệt nhất giữa Peru và châu Á chính là cộng đồng Nikkei (người Peru gốc Nhật). Đây là cộng đồng gốc Nhật lớn thứ hai tại Nam Mỹ, chỉ sau Brazil.

Lịch sử của cộng đồng này bắt đầu từ ngày 3 tháng 4 năm 1899, khi con tàu Sakura Maru cập cảng Callao mang theo 790 người nhập cư Nhật Bản đầu tiên. Họ đến theo các hợp đồng lao động để làm việc tại các đồn điền đường và bông dọc bờ biển Peru.

Dù đối mặt với rào cản ngôn ngữ, sự kỳ thị và đỉnh điểm là làn sóng bài Nhật trong Chiến tranh thế giới thứ hai (khi nhiều người bị tịch thu tài sản và trục xuất sang Mỹ), người Nhật tại Peru vẫn kiên cường bám trụ. Họ chuyển dần từ nông thôn ra thành thị, mở các cửa hàng nhỏ, tiệm giặt là, tiệm tóc và dần khẳng định vị thế vững chắc nhờ tinh thần kỷ luật và trung thực.

Qua hơn 120 năm, cộng đồng Nikkei (hiện có khoảng 100.000 người) đã hòa nhập sâu sắc và để lại những dấu ấn không thể phai mờ:

Đỉnh cao là năm 1990, khi ông Alberto Fujimori đắc cử Tổng thống, trở thành người gốc Nhật đầu tiên lãnh đạo một quốc gia ngoài nước Nhật. Dù nhiệm kỳ của ông kết thúc trong tranh cãi, việc con gái ông – Keiko Fujimori – trở thành tân tổng thống vào năm 2026 đã tái khẳng định tầm ảnh hưởng chính trị mạnh mẽ của cộng đồng này.

Người gốc Nhật nắm giữ nhiều vị trí quan trọng trong các tập đoàn tài chính, y tế và kỹ thuật tại Peru. Tổ chức Asociación Peruano Japonesa (APJ) là một trong những định chế văn hóa - xã hội uy tín nhất cả nước.

Ẩm thực Nikkei Cuisine cũng là thành tựu văn hóa nổi bật. Sự kết hợp giữa kỹ thuật chế biến hải sản tinh tế của Nhật Bản và các gia vị cay nồng (ớt ají, chanh) của Peru đã tạo nên dòng ẩm thực Nikkei nổi tiếng toàn cầu. Những món ăn như Ceviche kiểu mới hay Tiradito chính là biểu tượng cho sự hòa hợp hoàn hảo giữa hai dân tộc.

Sự kiện Keiko Fujimori bước lên vũ đài quyền lực cao nhất, nữ Tổng thống đầu tiên trong lịch sử nước này không chỉ là câu chuyện của riêng một cá nhân hay một gia tộc, mà nó còn phản ánh tính chất đa dạng, bao dung và đầy biến động của đất nước Peru – nơi một cộng đồng nhập cư từ cách nửa vòng trái đất có thể tạo nên những xoay chuyển lịch sử vĩ đại.