BÓNG ĐÁ CUỘC ĐỜI

Thiệt tình, chẳng có môn thể thao nào gây nghiện như bóng đá. Cái khác biệt ở đây là trong bóng đá luôn ẩn chưa nhiều bất ngờ yếu thắng mạnh, mà các môn thể thao khác không có được. Trong bóng đá không phải cứ "nhanh hơn, cao hơn, xa hơn" là hơn, mà mỗi trận đấu là một câu chuyện, không khác gì số phận của mỗi cuộc đời.

Đối với từng cầu thủ, các phẩm chất cần có là kỹ thuật, thể lực và chiến thuật. Trước mỗi trận đấu, nếu người huấn luyện viên nói với cầu thủ rằng: "các em (hay các cháu) phải phát huy tối đa ưu điểm, khắc phục tối đa các nhược điểm, làm sao ghi thật nhiều bàn thắng và nhận ít bàn thua...", thì chắc ông ta sẽ mất việc. Bởi vì chỉ có chủ tịt hay thủ tướng mới được quyền ăn nói kiểu như vậy. Trong cuộc sống hay trong bóng đá không bao giờ có chuyện gì chung chung và sáo rỗng. 

Người ta thuê huấn luyện viên để ông ta tìm ra được một công thức, một sự cân bằng giữa những yếu tố mang lại chiến thắng. Đó là mối quan hệ giữa quyết tâm và thư giãn, giữa bình tĩnh và máu lửa, giữa tấn công và phòng ngự, giữa sự sáng tạo và tính kỷ luật ...Khi mất bóng phải co cụm ra sao và khi đoạt được bóng thì phải bung ra thế nào? Làm sao đọc được ý đồ tấn công của đối phương để không bị thủng lưới và làm thế nào "to fool the opponent into trouble" để ghi bàn. 

Mồm hô khẩu hiệu còn trong bụng thì run sợ, đó không phải là sự tự tin. Nhớ lại Saddam Hussain hô đánh Mỹ, thắng Mỹ rất hăng nhưng khi quân Mỹ đến thì trên 1 triệu quân, hàng trăm xe tăng và máy bay hầu như nằm im, chỉ đánh trả lấy lệ. Tự tin chính là sự trải nghiệm thực tế qua các trận đấu thật, chứ không phải qua diễn tập, đánh trống thổi kèn, quay phim.

"Confidence goes up by stairs and comes down by the lift". Đó là câu nói đầy cay đắng ông bầu Wenger sau trận thua của Arsenal trước Man city. Con đường thành công không trải đầy hoa hồng dễ dàng mà phải vô cùng khó nhọc mới giành được, và nó mang lại hạnh phúc.

SỰ NHẠY CẢM CỦA TRÁI BÓNG TRÒN

Từ xưa, thể thao nói chung và bóng đá nói riêng đã được "kết nối" với chính trị, được những người làm chính trị lợi dụng cho các mục đích của họ. Khi đội tuyển Italy giành chức vô địch bóng đá thế giới World Cup (hồi đó gọi là Mundial) liên tiếp vào các năm 1934 và 1938 đã cho tên độc tài Mussolini được thể nổ tưng bừng về tính ưu việt của chủ nghĩa phát xít. Nhưng vào Olympic 1936, vận động viên điền kinh da đen Owen đã làm cho tên độc tài Hitler một phen phát điên trên khán đài khi đoạt huy chương vàng ngay tại Berlin, làm hắn phải tức tối bỏ ra về. Bóng đá từng là nguyên nhân gây ra chiến tranh giữa các quốc gia. Năm 1969, khi đội nhà thua nước láng giềng Honduras 0-1 trong vòng loại World Cup, quân đội Salvador đã ồ ạt tấn công sang Honduras, trở thành một cuộc chiến đẫm máu. Kể cả cho đến bây giờ, quan hệ hai nước vẫn còn chưa thuận hòa. Năm 1974, đội Đông Đức đã hạ đội Tây Đức 1-0 cũng cho báo chí nước này một dịp tung hê đội bóng của họ, mặc dù sau đó Đông Đức vẫn bị loại và Tây Đức trở thành nhà vô địch. Trong World Cup 1998, các thành phần quá khích của Iran đã lên đồng, lên ngáo ăn mừng việc đội bóng quốc gia của họ thắng đội Mỹ. Một chuyện thời sự vừa diễn ra là cựu ngôi sao bóng đá đội AC Milan là George Weah vừa trúng cử tổng thống Liberia. Liberia là một quốc gia rất đặc biệt ở châu Phi, nước cộng hòa lâu đời nhất ở lục địa đen. Năm 1847, những người nô lệ da đen từ Bắc Mỹ và vùng biển Caribe đã có một cuộc hồi hương về Trung Phi và thành lập nên một nhà nước nhỏ bé với tên gọi Liberia, với ý nghĩa giải phóng nô lệ. Dân số Liberia ngày nay cũng chỉ có trên 4 triệu người. Điều đáng nói ở đây, Liberia được coi là quốc gia có "dân trí" vào loại cao nhất châu Phi nhưng đã bầu một cựu cầu thủ chưa học hết trung học làm tổng thống. Điều đó đã chứng tỏ sự mê hoặc của trái bóng tròn, vai trò hết sức nổi bật của bóng đá đối với xã hội. Một điều đáng để ý khác, các cường quốc về thể thao như Mỹ, Nga hay Trung Quốc đều không có một đội tuyển mạnh. Có thể khẳng định ở những quốc gia này không hề thiếu tài năng, nguồn lực mà họ đã thể hiện qua những thành tích nổi bật ở các môn thể thao khác. Có thể đồ đoán rằng, vì sự "nhạy cảm" của quả bóng tròn, các cường quốc này muốn tránh sự nổi lên của chủ nghĩa dân tộc cực đoan hẹp hòi. Một kịch bản thế này, khi đội bóng của Mỹ đấu với một đội bóng của một quốc gia "chống Mỹ" nào đó, chắc chắn sẽ đấy lên một làn sóng kích động của những kẻ cực đoan. Tương tự, những nước bài Nga, bài Tàu cũng nhiều và chẳng hay nên để cho họ lợi dụng bóng đá vào các mục đích bất lợi cho các nước lớn. Cách làm bóng đá của các nước mạnh về bóng đá châu Á, bao gồm Úc, Nhật Bản, Hàn Quốc... dường như khá dễ dàng. Những cầu thủ tài năng ở những độ tuổi rất trẻ như U18 hoặc U21 được gửi sang châu Âu để thi đấu cho các câu lạc bộ. Đội tuyển các nước này chỉ cần quy tụ các các thủ này làm nòng cốt là đủ sức vượt qua vòng loại đi dự World Cup. Xu hướng phát triển của bóng đá đang diễn biến theo hướng giảm nhẹ vai trò của các đội tuyển quốc gia và đề cao các câu lạc bộ. Thi đấu cho câu lạc bộ thì được thù lao cao ngất ngưởng, nhưng đá cho đội tuyển thì không có lương. Không phải các nước giàu có đó không có tiền, mà có lẽ đây là "chủ trương". Tương tự như vậy, lương của Huấn luyện viên đội tuyển cũng thấp hơn rất nhiều so với lương đội câu lạc bộ, nên không thuê được người giỏi. Ví dụ, Huấn luyện viên trưởng của đội tuyển Anh hiện nay, ông Southgate chưa bao giờ được huấn luyện các đội bóng lớn, đẳng cấp và danh tiếng của ông rất khiêm tốn so với huấn luyện viên của các đội hàng đầu nước Anh. Liên đoàn bóng đá thế giới (FIFA) là một tổ chức có số thành viên còn đông hơn số thành viên của Liên hiệp quốc (UN). Nhiều quốc gia không phải thành viên của UN vẫn là thành viên của FIFA như Hongkong, Đài Loan, Palestin...Riêng nước Vương quốc Anh có 4 lá phiếu thành viên cho 4 tiểu bang. Khác với UN và các tổ chức khác đều phải đi xin tiền cho ngân sách hoạt động thì FIFA lại tự gây được quỹ tài chính rất hùng mạnh. Chuyện sẽ còn được bàn tán trong thời gian tới là FIFA đã đưa World Cup 2022 về Qatar, một quốc gia nhỏ bé và khí hậu vô cùng khắc nghiệt. Đây là một cách giết World Cup không dao không gươm, vì có thể thấy trước nhiều ngôi sao bóng đá sẽ tẩy chay giải đấu này. Nhưng nhìn ở góc độ khác thì nó lại make sence để giảm thiểu vai trò của các đội tuyển quốc gia. Bóng đá có danh hiệu, huy chương nhưng mục đích chính của bóng đá không phải để thắng thua. Thương mại hóa bóng đá là không thể tránh khỏi nhưng tiền bạc cũng không phải là mục tiêu tối thượng. Bóng đá không chứng minh tính hơn kém của chế độ xã hội hay quốc gia nào cả. Bóng đá cần cho cuộc sống, nói một cách mỹ miều là phục vụ quần chúng, nói trần trụi hơn là để mua vui. Bóng đá có thể mang lại vinh quang cho các cầu thủ và các đội bóng vì vinh dự nghề nghiệp, nhưng cần lưu ý môn thể thao vua rất "tiềm năng" trong việc kích động hận thù, bạo lực và chủ nghĩa dân tộc cực đoan.

Ảnh: Gia đình Weah

Thế nào là sung sướng: Về đích hay nhởn nhơ dọc đường?

Goulburn là một thành phố cổ trên tuyến đường Sydney - Canberra. Mình muốn vào đây tham quan nhiều lần nhưng những người đi cùng xe không chịu. Đến hôm nay một mình một xe thì mới được toại nguyện.

ĐI TÌM CHÂN DUNG THỰC SỰ CỦA QUANG TRUNG NGUYỄN HUỆ

Cách đây ba thập niên, truyện ngắn "Phẩm tiết" của Nguyễn Huy Thiệp đã gây chấn động lớn. Mọi người cho rằng, với Phẩm tiết, Nguyễn Huy Thiệp đã cố tình hạ bệ một thần tượng lịch sử là Nguyễn Huệ, coi ông cũng chỉ ngang bằng một nhân vật khác trong chuyện là Nguyễn Ánh. Nguyễn Huệ và Nguyễn Ánh đều là những ông vua có những chiến công và thành tựu hào hùng và đều bị nhìn nhận khác nhau trong từng thời kỳ.

Dưới con mắt các sử gia "ăn lộc" nhà Lê, "Bình" (cách gọi Nguyễn Huệ) bị coi là một kẻ quê mùa và tàn ác. Họ xót xa cho thân phận công chúa Ngọc Hân bị gả làm lẽ cho một người chồng lỗ mãng và ít học. Chắc chắn, dưới thời nhà Nguyễn, một triều đại đối nghịch với nhà Tây Sơn, hình ảnh Quang Trung Nguyễn Huệ còn tệ hại hơn. Khi "Cách mạng" về, tức sau năm 1954, nhà Nguyễn và Gia Long bị phê phán nặng nề cùng với việc Quang Trung bỗng dưng trở thành "anh hùng áo vải" và "thiên tài quân sự" hơn cả Napoleon.

Trong chiếu lên ngôi, Quang Trung tự nhận mình thuộc tầng lớn "áo vải" có lẽ để tỏ sự khiêm tốn chứ thực ra ba anh em Nhạc, Lữ, Huệ con nhà rất giàu. Vì thế ông không thể là anh hùng của cuộc đấu tranh giai cấp được.

Căn cứ để đánh giá "thiên tài" là việc Quang Trung đại phá 20 vạn quân Thanh (có sách còn viết là 29 vạn). Đây chính là một sự nhầm lẫn. Quân Thanh sang Việt Nam vào năm 1788 không phải quân triều đình mà chỉ là quân của Lưỡng Quảng do Tôn Sĩ Nghị làm Tổng đốc với một số lượng quân ít hơn rất nhiều. Sở dĩ có con số 20 vạn là từ truyền đơn khuếch trương thanh thế của quân Thanh mà thôi. Cũng vì vậy, nó không phải là một chiến công lấy ít địch nhiều để ra đời một thiên tài.

Một công chúa đến với một hoàng đế do sự sắp đặt chính trị. Sống với nhau có mấy mặt con thì phát sinh tình cảm là bình thường. Cũng như hầu hết các công chúa và hoàng tử, Ngọc Hân được ăn học tử tế, nên văn hay chữ tốt không có gì lạ. Khi Quang Trung chết, bà đã làm bài thơ "Ai tư vãn" để khóc chồng. Câu chuyện chỉ giản dị như vậy. Thế mà các sử nô đã thêu dệt lên một câu chuyện tình ly kỳ ướt át với mục đích nâng bi.

Để tìm hiểu về vai trò và sự nghiệp của Quang Trung Nguyễn Huệ, cần có một cái nhìn toàn diện hơn. Khi phong trào Tây Sơn nổi lên, Nguyễn Huệ mới 18 tuổi nên có thể thấy người anh cả Nguyễn Nhạc phải lo toan chính. Từ một cuộc khởi nghĩa nông dân mang tính tự phát, Tây Sơn dần lớn mạnh và lật đổ triều đại chúa Nguyễn ở Đàng Trong. Nguyễn Nhạc lên ngôi, xưng là Thái Đức hoàng đế và phong vương cho Lữ và Huệ. Đến lúc này bắt đầu xẩy ra bất đồng giữa Nguyễn Nhạc và Nguyễn Huệ.

Có giả thiết cho rằng Nhạc tư thông với vợ đầu của Nguyễn Huệ. Trong gia đình, người mẹ của ba anh em và Nguyễn Lữ đứng về phe Nguyễn Nhạc, cho thấy lý do này có lẽ không quá lớn, nếu có. Điều đáng chú ý ở đây, Huệ cậy mình có tài đã tỏ ra đối nghịch, không tuân lệnh vua anh. Nguyễn Nhạc chủ trương chưa tiến quân ra Bắc và giải quyết triệt để dư đảng chúa Nguyễn nhưng Nguyễn Huệ không nghe, nhiều lần đưa quân ra Bắc. Nguyễn Huệ còn lấy con gái vua Lê tìm cách kết giao với các nhân sĩ Bắc Hà và dự định xây thủ phủ ở Vinh. Rõ ràng Nguyễn Huệ có ý đồ tìm một căn cứ địa cho riêng mình. Do vậy, Nguyễn Ánh đã được hưởng lợi rất nhiều từ sự bất đồng của anh em, đã thôn tính được nhiều đất đai để phát triển lực lượng, rồi cuối cùng đã đánh bại nhà Tây Sơn.

Năm 1788, với mục đích tìm tiếng nói chung và đoàn kết anh em, vua Thái Đức tự nguyện thoái vị, nhường ngôi vua cho Quang Trung hoàng đế. Nhưng dường như đã quá muộn, sau khi chiến đấu với quân Thanh một thời gian không lâu, Nguyễn Huệ đã đột ngội qua đời ở tuổi 39.

Điều mình khâm phục nhất ở Quang Trung không phải là những chiến công về quân sự hay mối tình với Ngọc Hân và cách ứng xử của ông với triều đình phương Bắc. Quang Trung cho người đóng giả để sang gặp vua nhà Thanh. Càn Long biết là giả những cũng phải lờ đi. Họ chỉ còn biết bôi nhọ Quang Trung khi vẽ ông một cách thật xấu xí, già nua và bệnh hoạn như một bài báo trong nước mới "phát hiện" ra bức tranh.

Quang Trung còn đòi hai tỉnh Quảng Đông và Quảng Tây của Việt Nam, thậm chí còn dám nói nếu Càn Long không trả thì không "loại trừ giải pháp quân sự". Dẫu biết, từ dọa cho đến làm thật là khoảng cách, nhưng điều này cho thấy khí phách hiên ngang của Quang Trung Nguyễn Huệ, điều mà chưa vua chúa nào của nước ta từng làm được.

Miền đất thánh Jerusalem

Kỷ niệm 
Cuộc đời mình có may mắn đã từng được đến thăm miền đất thánh Jerusalem vào đầu năm 2009. Lần đầu mình đến Israel thì chỉ đến Tel Aviv và chưa tới Jerusalem Lần sau đặc biệt hơn, còn có cả bà xã và cháu gái đầu lòng Kelly, riêng Sissy còn qua nhỏ để đi chơi với bố mẹ và chị. Ai Cập và Israel có chung biên giới đường bộ, hai thành phố lớn nhất là Cairo và Tel Aviv chỉ cách nhau 50 phút máy bay nhưng lại là hai thế giới hoàn toàn tương phản. Một bên đông đúc với dân số 90 triệu, trong khi tính chung cả người Do Thái lẫn người Ả Rập ở Israel cũng chỉ có 8 triệu. Một nét đối lập nữa là tướng người Ai Cập "phì nhiêu" to lớn bao nhiêu thì người Do Thái thon, nhỏ, gọn gàng bấy nhiêu. 
Nếu bạn đi Jerusalem từ Tel Aviv có 70km, chạy quá thêm chút nữa sẽ đến bờ Tây của "biển chết" (Dead sea), thực chất là hồ do dòng sông Jordan từ trên cao nguyên Gorland của Syria đổ về, nơi có bãi tắm "nổi" duy nhất trên thế giới, người không bao giờ chìm, dù không biết bơi. Nước đặc biệt này bị nhiễm quặng của lòng hồ nên có vị mặn như nước biển và có trọng lượng riêng lớn hơn trọng lượng riêng của cơ thể con người.
Trong ngày, bạn cũng có thể đủ thời gian để đến với nơi chúa Jesus sinh ra trong một đêm đông lạnh lẽo trong hang đá ở trị trấn Bethlehem, nay cũng là một di tích trong quần thể du lịch của Jerusalem.
Ấn tượng nhất trong chuyến đi là thời gian đi lội bộ ở khu vực thành cổ. Thành cổ có độ tuổi vài ngàn năm, những con đường được xây dựng hoàn toàn bằng đá màu trắng trải dài, ngoằn ngèo, toàn bộ các ngôi nhà cũng bằng đá trắng, kể cả các ô cửa sổ xinh xắn cũng có bộ khung đá trắng toát, tạo cảm giác thanh tịnh và linh thiêng. Bức tường than khóc cũng nằm trong khu vực này, nơi bạn sẽ bắt gặp những con chiên ngoan đạo để râu dài, mũ chỏm cao đứng khóc rưng rức tụng niệm. Bạn có ước nguyện gì thì chỉ việc viết một mảnh giấy và gắn vào bờ tường "than khóc". Bên kia bức tường là một di tích nổi tiếng khác không kém phần hoành tráng: Đền vàng của người Hồi giáo.

Lịch sử
Tương truyền, những người con của đất thánh, dù trai hay gái đều vô cùng thông minh và xinh đẹp. Chúa còn ban cho mảnh đất này tràn đầy sữa và mật ong, biểu tượng của sự phồn vinh thời xưa. Ba tôn giao lớn là Do Thái giáo, Thiên chúa giáo và Hồi giáo được coi là có chung nguồn gốc, đều coi mảnh đất này là "của mình".
Theo kinh thánh, năm 1250 trước Thiên chúa Giáng sinh (BC), các bộ tộc du mục Do Thái bắt đầu định cư tại vùng đất hẹp Canaan bên bờ Địa Trung Hải. Đến năm 961-922 BC, vua Salomon thống nhất các bộ tộc và lập quốc, xây dựng kinh đô và nhiều đền thờ tại Jerusalem. Sau đó, vương quốc lần lượt chịu ảnh hưởng của đế quốc Hy Lạp và đế quốc La Mã và đến năm 70 BC thì làn sóng lưu vong của người Do Thái sang Châu Âu bắt đầu.
Vào thế kỷ 3 sau công nguyên, Thiên chúa giáo phát triển tại châu Âu thì Do Thái giáo bị xem là dị giáo và lại bị xua đuổi, người Do Thái lục tục tìm về miền đất cũ, lúc đó đã được coi là của người Palestin. Vài trăm năm tiếp theo, vùng đất Trung Đông rộng lớn dần dần bị "nhuộm" màu Hồi giáo, rồi các cuộc thế chiến lần I, lần II, cũng là lúc người Do Thái tiếp tục nung nấu ý nguyện phục quốc. Nhờ khả năng tài chính hùng mạnh, người Do Thái đã mua được những mảnh đất lớn để hồi hương và định cư.
Tháng 11/1947, Liên hiệp quốc ra Nghị quyết tách Palestin thành hai quốc gia, thành phố Jerusalem cũng được tách làm đôi cho hai bên Palestin và Do Thái. Ngày 14/5/2948, Nhà nước Israel tuyên bố thành lập. Ngay lập tức, liên quân các nước Ả Rập đã đồng loạt tấn công, hòng đập nát nhà nước non trẻ, tiếp theo là một vài cuộc chiến khác, nhưng Israel vẫn đứng vững.

Biến cố
Mảnh đất này vừa có một biến cố lớn: Tổng thống Trump đã quyết định công nhận Jerusalem là thủ đô của Nhà nước Israel. Vậy là một điều cấm kỵ mà các tổng thống Mỹ tiền nhiệm tìm cách né tránh, đã bàng hoàng xảy ra ngay cả đối với các đồng minh thân cận nhất của Mỹ như Anh hay Pháp.
Với một sức kiện như vậy đã làm tốn nhiều giấy mực của các nhà bình luận. Mình không tin rằng đây là một quyết định "điên rồ", và lý do đơn giản chỉ là thời thế đã thay đổi.
Quốc gia giàu tài nguyên dầu lửa nhất Saudi đang ráo riết hoạch định lại chiến lược kinh tế sau 85 năm sống phụ thuộc hoàn toàn vào dầu lửa theo hướng đa dạng hóa và hiện đại hóa. Trong một diễn biến tương phản, Mỹ đang gia tăng sản lượng shell oil để dần dần tự túc và xuất khẩu về dầu. Như vậy có thể coi Mỹ không cần dầu lửa của Trung Đông như trước nữa, còn Saudi lại khát khao kỹ thuật của Mỹ hơn bao giờ hết. Do đó, có thể phỏng đoán quyết định có lợi cho Israel và bất lợi cho khối Ả Rập về Jerusalem không làm phá vỡ mối quan hệ Mỹ- Saudi cũng như các nước Ả Rập khác.
Trong ngắn hạn, dầu lửa vẫn là nguồn năng lượng quan trọng của châu Âu nên không có gì lạ khi các đồng minh của Mỹ phải phản đổi Mỹ để lấy lòng các nước Ả Rập. Tuy nhiên, sự thiên vị ủng hộ Jerusalem cho một bên cũng không làm mất cân bằng mối tương quan lực lượng giữa quốc gia nhỏ bé Israel trong trùng vây là khối 22 nước Ả Rập Hồi giáo.

St Mary's Cathedral

St Mary's Cathedral, nhà thờ lớn, uy nghi, cổ kinh tọa lạc ngay trung tâm Sydney

"THE BEST THING THEY COULD DO IS TO DO NOTHING"

Trong 2 bài hầu chuyện kinh tế toàn cầu và kinh doanh doanh nghiệp, bạn Viet Anh Le có hỏi rằng "góc nhìn của anh" về kinh tế Úc. Nhân đây xin bàn về kinh tế Úc trong sự so sánh với các nước khác, đại khái là vấn đề quản trị một nền kinh tế ở tầm mức quốc gia.

Quản trị một nền kinh tế có 2 khuynh hướng: kinh tế thị trường và kinh tế "định hướng". Kinh tế thị trường nghĩa là chính quyền thả nổi nền kinh tế, các doanh nhân có thể tự ý kinh doanh theo pháp luật, các ngành nghề, lĩnh vực, thành phần mặc sức tự "co kéo" và đương nhiên sẽ có kẻ được người mất. Để tránh đổ vỡ và khủng hoảng, người ta chủ trương nhà nước nên can thiệp và chỉ huy nền kinh tế. Ý đồ thì tốt nhưng qua những gì xảy ra ở Zimbabwe hay Venezuela cho thấy khi cá nhân hoặc phe nhóm nhúng tay vào nền kinh tế thì sự phá phách sẽ trở nên tàn khốc.

Có nên kết hợp 2 loại hình này không ? Thực ra, không hẳn là có sự hoàn toàn cực đoan, chính phủ hoặc không làm gì hoặc làm tất cả mà chỉ là can thiệp "ít" hay "nhiều" mà thôi.

Vừa rồi cụ Thủ phó Đức Đam của Việt Nam đã nêu con số 37% cho tỉ lệ người Đức sử dụng mạng xã hội, làm cho cộng đồng mạng được một mẻ cười. Giá mà cụ đừng ham đưa ra con số cụ thể, chỉ nói chung chung thì có phải ... an toàn không. Trong thời buổi google, muốn biết "định lượng" đâu có khó, hơn nữa chỉ cần phán định tính là đã đủ lột tả bản chất vấn đề rồi.

Tổng thống Reagan từng có một câu nói nổi tiếng "Government is problem". Theo ông chủ trương, chính quyền càng ít can dự vào nền kinh tế thì càng tốt, sẽ đỡ quan liêu, nhũng nhiễu, "ăn không từ cái gì". Mô hình kinh tế Úc đã và đang tiến tới một mô hình mà chính quyền trung ương chỉ thực hiện các công việc lên quan đến ngoại giao, an ninh, quốc phòng còn các nhiệm vụ khác như thương mại, tài chính, doanh nghiệp, quan hệ lao tư, y tế, giáo dục, môi trường...đều được giao cho chính quyền tiểu bang và địa phương. Cấp liên bang của Úc vẫn còn các bộ về kinh tế (quan trọng nhất là bộ ngân khố), nhưng biên chế mỗi bộ cực nhỏ.

Một nền kinh tế thị trường, dù hùng mạnh như kinh tế Mỹ vẫn có lúc rơi vào khủng hoảng, nhưng kinh tế Úc thì không. Lý do có thể hiểu là đặc thù của Úc: lãnh thổ lớn, tài nguyên nhiều và ít dân. Tài nguyên lớn nhất và quý giá nhất của Úc là các giá trị tự do dân chủ, và chính điều này là yếu tố quan trọng để thu hút một lượng "nhiều" cash flow từ bên ngoài, qua việc đầu tư bất động sản và đầu tư kinh doanh khác, lớn nhất từ Trung Quốc. Nhưng không chỉ Úc, ngay Việt Nam cũng đang hưởng lợi từ việc chuyển vốn từ Trung Quốc sang, tuy nhiên có thể thấy hiện tượng này mang tính "giai đoạn", không bền vững như Úc.

Trong trường hợp quan chức chính phủ định đoạt nhiều hoặc rất nhiều vào nền kinh tế, kinh tế sẽ bị bóp méo, mất cân đối; thông tin bị bưng bít, xuyên tạc, xuất hiện lợi ích nhóm. Quan chức nhiều quyền lực đồng nghĩa với việc người dân ít quyền, trong khi dân mới là người kinh doanh, sản xuất tạo ra của cải và là động lực để xã hội phát triển. Từ đó dẫn đến tình trạng mất lòng tin, suy đồi đạo đức và suy thoái cho nền kinh tế.

Tin tức vừa cho hay đội bóng đá Peru có thể sẽ bị tước quyền tham dự World Cup 2018 vì chính phủ Peru can thiệp vào bóng đá, trái với quy định của FIFA. Trong tương lai, các tổ chức như UN, WTO, WB, IMF... có nên đình chỉ tư cách thành viên của quốc gia có chính phủ tham gia vào hoạt động kinh tế ?

Lúc nào cũng có những thông tin cho rằng kinh tế Úc sẽ gặp khó khăn vào "sang năm", nhưng nó chưa xảy ra. Quá trình thu nhỏ bộ máy và nhân lực ăn lương ngân sách ở Úc vẫn tiếp tục, thể hiện ở khắp các cấp độ liên bang, tiểu bang và địa phương. Mình nghĩ đây là "chìa khóa" để giữ cho nền kinh tế được lành mạnh.

GIẢI NGOẠI HẠNG ANH ĐI VÀO GIAI ĐOẠN QUYẾT LIỆT

Mùa bóng đá Anh cũng như các giải Châu Âu khác kéo dài trong 9 tháng. Có thể chia thời gian này làm mỗi 3 tháng cho 3 giai đoạn: khởi đầu, tăng tốc và nước rút. Ở Anh, không có kỳ nghỉ đông nên "khúc giữa" bao giờ cũng dồn dập các trận (khoảng 14 lượt trận), trong khi giai đoạn đầu và cuối thường bị gián đoạn bởi các kỳ thi đấu của đội tuyển quốc giá, tạm coi mỗi giai đoạn chỉ có 12 lượt trận. Đối với nhiều đội khi bước vào 12 lượt trận cuối thì đã "mồ yên mả đẹp", hoặc vỡ mộng ganh đua chức vô hoặc đã yên tâm trụ hạng, do đó không còn quyết liệt như trước.

Đến nay Giải NHA đã đi được 12 trận, không có nhiều bất ngờ vì 6 đại gia tạm thời xếp thứ từ 1 đến 6. Nhìn vào Big 6 mới thấy bóng đá đúng là môn thể thao "đường phố" chứ không phải "đường làng" vì 6 đội đến từ 3 thành phố lớn nhất của nước Anh, 3 đội của London, 2 đội từ Manchester và 1 đội từ thành phố cảng Liverpool. Bất ngờ nhất ở đây là Man city vượt lên như thể "một mình một chợ" với khoảng cách 8 điểm đối với đội thứ nhì trong khi 5 đội còn lại sàn sàn như nhau. Tuy vậy, việc Man city đoạt Cup không hề là chuyện dễ dàng, bởi một số lý do như sau:

1. Giải đấu còn dài với 26 lượt trận. Mùa giải 2012-2013 Man city cũng có 8 điểm lợi thế trong khi chỉ còn 8 trận mà vẫn mất chức vô địch về tay Man Utd. "Footbal always suprise you", sân cỏ đầy rãy những điều khó lường.
2. Man city thắng 11/12 trận nhưng không phải quá mạnh vì có trận thắng không xứng đáng như trận Man city - Arsenal. Trong trận này Man city chơi tốt hơn ở hiệp 1 và dẫn trước 2 bàn, nhưng có 1 bàn nhờ quả phạt đền đầy tranh cãi. Hiệp 2 Arsenal đã thể hiện một bộ mặt khác hẳn, lấn lướt đội chủ nhà và gỡ 1 bàn đích đáng, tràn đầy hy vọng làm thêm điều gì đó. Tuy nhiên, trong tài lại biếu không cho Man city 1 bàn mà tư thế việt vị quá rõ ràng.
3. Aguero là cầu thủ dội bom chủ lực của đội nhưng không happy với ông bầu Guadiola và rục rịch đòi ra đi. Trong đội còn nhiều ngôi sao đắt giá khác mà bất kỳ bất ổn nào về thành tích thi đấu cũng dẫn đến sự bất đồng và nổi lên cái tôi.
4. Báo chí Anh chụp được ảnh của lãnh đạo 3 trong số 6 đội bóng đại gia đi ăn tối với nhau, đặc biệt đây là 3 đội có 3 ông chủ người Mỹ là Man Utd, Arsenal và Liverpool. Nếu có sự "liên minh" nào đó giữa 3 ông này thì 3 đánh 1 chẳng chột cũng què, sẽ làm Man city phải lo lắng.

Mỗi khi bước vào một mùa giải mới, các đội đều có sự xáo trộng về nhân sự và chưa định hình được về lối chơi và trạng thái tâm lý. Một số đội có sự ổn định sớm và vượt lên để giành lợi thế trong cuộc đua dài lâu.

Man Utd mới có sự trở lại của Ibrahimovic, nhưng phải nói cái thiếu của Man là một cầu thủ dẫn dắt lối chơi. Chưa biết chừng Arsenal sẽ nhả Ozil vào kỳ chuyển nhượng mùa đông cho Man Utd như đã từng làm với Van Persie trước đây.
Đội đương kim vô địch Chelsie cho thấy sa sút so với mùa giải trước, nhưng vẫn là mội đối thủ đáng gờm.

Totenham có dàn cầu thủ trẻ đang vào độ chín, chơi khá máu lửa, nhưng cái thiếu của đội là bản lĩnh trong những thời điểm quyết định khi đối đầu với các đại gia khác.

Đội "vang bóng một thời" Liverpool vẫn chưa tìm ra được sự ổn định và vì thế giấc mộng bá vương của đội vẫn tiếp tục chôn vùi như đã xảy ra trong 30 năm qua.

Mới vào mùa giải mà Arsenal thua hơi nhiều (4 trận) nên tụt xuống thứ 6, tuy nhiên mấy trận gần đây đội đã chơi tốt hơn hẳn. Phong độ này hoàn toàn đủ để cạnh canh sòng phẳng với 2 đội thành Manchester.

Trong 2 vòng đấu tới chỉ có 1 trận đụng độ của nhóm big 6 giữa Liverpool và Chelsie nên sê chưa có nhiều biến động. Theo truyền thống ở Anh, thời gian Giáng sinh là lúc mật độ thi đấu dầy nhất, là lúc "lửa thử vàng" cho tham vọng của các đội bóng.
Ảnh: Mohamed Salah (Liverpool), người Ai Cập đang dẫn đầu danh sách vua phá lưới với 9 bàn.

Bùng binh thì có cần rực rỡ thế này không

WORLD CUP BÓNG ĐÁ CUỐI CÙNG

Vòng chung kết bóng đá thế giới, trước đây gọi là Mundial, nay là World Cup, bắt đầu từ năm 1930, với 16 đội, riêng năm 1950 chỉ có 13 đội. Từ thập niên 90, FIFA chủ trương mở rộng số lượng các đội dự vòng chung kết, như hiện nay là 48 đội, dự kiến thành 56 đội từ 2026. Đồng thời, đưa bóng đá đến những vùng trũng, những nơi trình độ bóng đá còn thấp kém. Vòng chung kết năm 1994 tại Mỹ là lần đầu tiên World Cup không còn tổ chức tại châu Âu hoặc Mỹ Latin. Sau đó còn có thêm 2 dịp nữa, đó là 2002 tại Nhật- Hàn Quốc và 2010 tại Nam Phi.

"Bóng đá là môn thể thao do người Anh phát minh ra nhưng người Đức thường dành phần thắng", đó là định nghĩa cay đắng và hài hước của cựu danh thủ Anh Lineker. Quả thật, nếu so sánh về thành tích ở thế giới cũng như châu Âu thì đội tuyển Đức ăn đứt đội tuyển Anh. Thế nhưng chính nước Anh lại đi đầu trong việc nâng cao tính nghệ thuật của môn bóng đá ở tầm mức Câu lạc bộ. Nước Anh theo đổi cách tính điểm, với 3 điểm cho đội thắng tại giải Premier League đã kích thích tinh thần quyết thắng của các đội. Các CLB của Anh lên sàn chứng khoán sớm nên đã huy động được nguồn đầu tư đáng kể cho các CLB.

Như vậy với 2 lý do, mở rộng đại trà các đội tuyển World Cup và nâng cao chất lượng CLB đã dẫn đến việc bóng đá CLB mới là bóng đá đỉnh cao, hẫp dẫn hơn bóng đá đội tuyển mang tính phong trào. Số liệu khán giả đến sân bóng và truyền hình cũng như doanh số quảng cáo đã chứng minh cho xu hướng nói trên. FIFA đã biết điều này khá sớm và đã từng đưa ra đề xuất tổ chức World Cup mỗi 2 năm nhằm chú trọng bóng đá đội tuyển, nhưng sáng kiến của FIFA đã bị bác bỏ. 

Mỗi dịp World Cup, người dân nghiền đá banh lại một lần sửng sốt vì những cái tên xa lạ. Kỳ WC kỳ tới sẽ là sự góp mặt của hai tân binh Iceland, quốc đảo có dân số 300 000 và Panama, tiểu quốc 4 triệu dân, trong khi 4 quốc gia đông dân nhất đều vắng mặt (Trung Quốc, Ấn Độ, Mỹ và Indonesia). Ai cũng biết đông không đồng nghĩa với mạnh, nhưng đối với Ý và Hà Lan, nhưng đội mạnh truyền thống thì sao? Ngoài ra, các đội mạnh ở từng khu vực cũng vắng mặt một cách đáng tiếc. Ở châu Phi, đó là Nam Phi và Cameroon; Mam Mỹ thiếu Chile; ở Bắc Mỹ, Mỹ và Canada đứng ngoài...Thật ra thiếu các đội bóng mạnh là một chuyện, nhưng các đội có mặt thi đấu có hết mình không lại là chuyện khác. Mọi người đều đã biết Messie, Ronaldo và nhiều cầu thủ đã thành danh khác chỉ là các bóng mờ của chính mình khi tham gia đội bóng quốc gia. Vì thế, "những đêm không ngủ" vào mỗi dịp World Cup đang có nguy cơ chỉ là những đêm dành cho giới cá độ.

Nhìn xa hơn, WC 2022 dự kiến ở Qatar thì sẽ tổ chức vào tháng 11 và 12, thời gian hết sức tréo nghoe trong sinh hoạt bóng tròn gần 100 năm qua. Nếu xảy như vậy, đối với mình, coi như World Cup bóng đá đã chết, xem WC 2018 tại Nga là lần cuối cùng.

Về đây nghe em

CHU KỲ MỚI CỦA KINH TẾ THẾ GIỚI

Hứng khởi trước việc chứng khoán Mỹ lên cao đến mức kỷ lục, Donald Trump đã vội "vơ vào', coi đó là thể hiện sự tín nhiệm cao (great confidence) đối với chính phủ của ông. Mặc dù Trump không có khẩu hiệu "change we needed" như Obama nhưng đã có những thay đổi gần như quay ngoắt, đặc biệt về các chính sách kinh tế. Trump cho rằng các rằng buộc quốc tế làm Mỹ bị thiệt thòi nên đã rút ra khỏi TPP, UNESCO, Hiệp định biến đổi khí hậu và xem xét việc rút bỏ những thỏa thuận khác nữa. Chính quyền mới gần như bãi bỏ các chính sách kích thích kinh tế vậy mà nền kinh tế không gặp trở ngại, trái lại các chỉ số về sản xuất và bán hàng đều gia tăng. Không chỉ chứng khoán, một khía cạnh có ý nghĩa nhiều về mặt tinh thần, GDP của Mỹ cũng tăng một cách ấn tượng.

Tuy nhiên APEC lại là một diễn đàn nhằm tạo ra các cam kết, trong quá khứ đã từng có Tổng thống Mỹ bỏ họp thì lần này Trump vẫn đi dự, phải chăng có điều gì đó không bình thường ? Câu hỏi khác, chỉ nội việc Trump bãi bỏ hầu như tất cả chính sách của những người tiền nhiệm, thay bằng những chủ trương hoàn toàn mới mà mọi việc "vẫn không sao" thì phải chăng ông là một tài năng kiệt xuất ?

Hình ảnh minh họa cho bài viết này diễn tả một chu kỳ kinh tế. Chị em phụ nữ còn có "period" thì hết thảy mọi thứ trên đời đều phải có "quy luật". Chúng ta đã nghe nói về quy luật tích tụ và tập trung tư bản, quy luật giá trị-lợi nhuận, quy luật cung cầu...nhưng mình lại tin vào một quyền lực khác, thậm chí còn mạnh hơn, đó là tâm lý con người (behavioural economics). Tâm lý con người vận hành theo kiểu có vay có trả, có thăng có trầm (what goes up must come down).

Chu kỳ thăng trầm thể hiện trên tất cả các mặt, các lĩnh vực của nền kinh tế. Nói về dòng tiền, nếu quý vị đi kiểm tra giá ở các công ty chuyển tiền thì sẽ dễ dàng thấy phí chuyển từ Úc về Việt Nam thấp hơn chiều ngược lại. Tìm hiểu chi phí này với các nước khác, cho thấy dường như cash flow đang chẩy từ các nước mới nổi sang các nước tiên tiến. Nhớ lại, điều này khác với 10 hay 20 năm về trước, và cũng có thể dự đoán rằng, trong 5-10 năm tới, dòng chảy của đồng tiền sẽ chuyển đổi.

Về thị trường bất động sản, nhiều ý kiến cho rằng thị trường đang "thăng" ở mức cao nhất về hai khía cạnh: giá cả và thi công xây dựng. Ai cũng biết rằng, trong lĩnh vực nhạy cảm này, yếu tố tâm lý mạnh hơn quan hệ cung cầu.

Về năng lượng, đáng chú ý là chuyến thăm lần đầu tiên trong lịch sử của vua Saudi sang Nga vào tháng trước, đã phản ánh sự lo lắng của quốc gia xuất khẩu dầu lửa lớn nhất thế giới. Với việc xuất hiện các loại nguồn năng lượng mới như dầu phiến đá, năng lượng mặt trời, sức gió...bản đồ về nguồn năng lượng đang có những thay đổi căn bản theo xu hướng giá dầu lửa sẽ đi xuống trong dài hạn.

Tương tự như vậy, lĩnh vực sản xuất công nghiệp, nông nghiệp cũng có chu kỳ riêng cho từng loại mặt hàng. Ở đây, hàng nông sản là loại hàng có yếu tố thời vụ cao, nghĩa là vào vụ nguồn cung dồi dào, bảo quản không kịp nên giá rẻ như cho; ngược lại trái vụ thì giá bị đẩy lên cao. Đặc điểm này là miếng mồi ngon cho những nhà đầu cơ, những người có đủ nguồn tài chính để ôm hàng và chính họ chứ không phải những nhà xuất xuất là người quyết định giá cả.

Thật ra, không riêng gì lĩnh vực nông sản, giới tài phiệt toàn cầu mới là những "big boys" thao túng nền kinh tế thế giới. Mình tin họ có những mối liên hệ với nhau để đưa ra những quyết định cho các chính khách thực hiện. Các lãnh tụ chính trị ngày này không có nhiều quyền lực về kinh tế như trước, công việc chính của họ là "show hàng" áo mũ để quay phim chụp ảnh trong các hội nghị, diễn đàn. Điểm mạnh của các lãnh tụ là khả năng quan tâm đến nhiều vấn đề cùng một lúc, không chỉ kinh tế mà cả những chuyện mênh mông về xã hội và môi trường.

Tờ The Sydney Morning Herald hôm nay cũng có quan điểm cho rằng kinh tế toàn cầu đã bắt đầu khởi sắc. Nếu ví Mỹ như cái đầu tàu bởi sự đi đầu về sáng tạo công nghệ (khác với 30 cái đầu tàu được phong tặng cho các tỉnh ở Việt Nam) thì sự đi lên của Mỹ sẽ tạo niềm tin cho kinh tế thế giới. Nhưng ông Sally Auld, người đứng đầu LP Morgan của Úc và New Zealand lại cho rằng nước Úc đứng ngoài kinh tế toàn cầu, với dẫn chứng rằng trong khi thế giới phải hứng chịu những cơn suy thoái thì Úc đã liên tục phát triển trong 26 năm qua. Có lẽ đó cũng là lý do mà người Việt gọi Úc là "Úc khùng".

Đọc sách: THÀNH KỲ Ý

Hôm thứ năm, mình vừa post lên mạng bài viết về Lê Thánh Tôn thì nhận được quyển sách Thành Kỳ Ý từ tay tác giả, trong đó Thánh Tôn là nhân vật chính. Thật ngạc nhiên, tác giả bộ sách đồ sộ gồm 3 quyển là một cô gái trẻ, nhà văn Lê Ngọc Linh (tức Annie Linh), hiện định cư tại Sydney.

Quyển 1 bộ sách xoay quanh 4 nhân vật con nhà Thái Tôn: Nghi Dân, Khắc Xương, Bang Cơ và Tư Thành. Bốn anh em mỗi người một vẻ, đều khôi ngô tuấn tú do 3 người mẹ sinh ra, 3 người từng lên ngôi vua (trừ Khắc Xương), 3 người bị giết chết khi tuổi còn trẻ (trừ Tư Thành). Người lớn nhất Nghi Dân và người nhỏ nhất Tư Thành có tính cách mạnh mẽ, quyết đoán hơn hai người anh em kia, có lẽ do số phận của họ không trơn chu bằng phẳng ngày từ khi mới sinh ra hoặc còn rất nhỏ.

Nhân vật xuất hiện đầu tiên trong cuốn sách là cha của họ, vua Thái Tôn. Mọi người hẳn bị cuốn hút bởi cách dẫn dắt câu chuyện và cũng vì bí ẩn của một vụ án nổi tiếng trong lịch sử: Lệ Chi Viên. Thái Tôn và thị Lộ "có gì" với nhau không, nếu không thì vì sao Thái Tôn lại đột tử ? Tác giả đã khéo léo né tránh vấn đề này, để người đọc hiểu rằng câu chuyện còn rất dài.

Thành Kỳ Ý đã miêu tả cuộc sống trong cung đình, lung linh, nhiều màu sắc của 4 anh em và còn nhiều nhân vật khác như các thái hậu, mấy người thái giám, mấy cô cậu cùng trang lứa với anh em vua. Có lẽ do có quá nhiều nhân vật trong có hơn 300 trang sách nên mỗi nhân vật chỉ được giới thiệu một cách sơ sài. Bốn anh em trứng gà trứng vịt, chuyện kể từ khi 12-15 tuổi, cái tuổi còn quá nhỏ để đảm đương việc nước. Nhưng ngôi bậc cao của họ làm cho các chàng trai có những suy nghĩ già trước tuổi và cũng không tránh được chuyện bắt đầu nghĩ đến những tình cảm luyến ái.

Bộ sách chỉ đặt "chỉ tiêu" khá khiêm tốn "tiểu thuyết lãng mạn có yếu tố lịch sử". Rõ ràng mọi người mong muốn điều hơn thế như "tiểu thuyết lịch sử" chẳng hạn. Nhìn sang sử Tàu, rõ ràng các nhân vật của họ đều có những tính cách sắc cạnh, đầy mâu thuẫn và tạo dấu ấn mạnh mẽ. Trong Tam quốc chí, Lưu Bị là người tốt hay xấu? Tào Tháo đầy dẫy xấu xa song không hẳn hoàn toàn đáng ghét.... Trong khi đó, các nhân vật của chúng ta dường như có tính cách khá giống nhau: Lý Thường Kiệt, Trần Quốc Tuấn, Lê Lợi, Nguyễn Huệ đều là võ tướng, đều anh hùng, đều đánh giặc ngoại xâm. Thực tế hiện nay cho thấy những điều ghi trong sách giáo khoa ở trong nước chưa chắc đã đúng, chưa được tin cậy, thậm chí còn bị nhạo báng. Đó là bối cảnh rất khó khăn khi viết sách về lịch sử.

Mình đọc lỏm sách lịch sử của các cháu, học sinh bên Úc học sử nghĩa là thinking, looking và cho những bài học (lessons). Như vậy, lịch sử không nhằm ca tụng hay vùi dập các nhân vật, theo kiểu his-tory hay her-story. Ở hải ngoại, các sách viết về lịch sử Việt Nam có cách tiếp cập khác với trong nước. Sự khác biệt không đáng sợ, trái lại còn là điều tốt để có thêm nhiều chứng cứ lịch sử, kể cả những chứng cứ từ nguồn gốc bằng các thứ tiếng khác nhau: Việt, Hán, Pháp, Anh...cho những cơ hội suy đoán, nhận định.

Tập 2 và 3 của bộ sách Thành Kỳ Ý sẽ là những trang sử đầy gay cấn, khốc liệt nhưng cũng không kém phần ướt át, lãng mạn. Mình chưa rõ tác giả Annie Linh sẽ viết những gì nhưng chỉ mong cô hãy gây dựng cho các nhân vật có những phẩm chất phong phú đa dạng, đa chiều và như thế mới thực hơn, đời hơn và trong tương lai, khi bộ sách được dựng thành phim thì chúng ta sẽ có bộ phim sống động hấp dẫn về một trang sử nước nhà.

MỘT GÓC NHÌN KHÁC VỀ LÊ THÁNH TÔN

Không rõ dựa trên tiêu chí nào mà sách giáo khoa lịch sử trong nước đánh giá đời vua Lê Thánh Tôn là thời gian cường thịnh nhất trong lịch sử chế độ phong kiến nước ta. Bên Tàu, đời Đường Huyền Tôn là cường thịnh nhất vì đó là giai đoạn Trung Quốc có biên giới lãnh thổ rộng lớn nhất. Nếu theo khía cạnh này thì đời Minh Mệnh mới là đỉnh cao, sau khi Gia Long thốngnhất sơn hà thì Minh Mệnh còn tiếp tuc mở rộng thêm đất đai. Còn nếu coi cuộc sống ấm no, sung túc là quan trọng nhất thì nó lại phải rơi vào đời Lê Thái Tổ, Lê Thái Tôn là ông và bố của Thánh Tôn. Theo đó:
- Đời vua Thái Tổ Thái Tôn
Thóc lúa đầy đồng trâu chẳng buồn ăn.

Lê Thái Tổ, tức Lê Lợi là người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, đánh đuổi giặc Minh xâm lược. Khi lên ngôi, ông bị một số sử gia chê trách là đã bạc đãi các công thần, những người đã "nằm gai nếm mật" (ý thơ Nguyễn Trãi) với ông trong cuộc kháng chiến 20 năm. Nhìn cách khác, thời chiến và thời bình đòi hỏi những nhân sự khác nhau, người đánh nhau giỏi chưa chắc đã xây dựng đất nước giỏi. Phải chăng nhờ chủ trương chính sách này của Thái Tổ đã đưa nước Việt trở nên phồn vinh và giàu có.

Thái Tôn lên ngôi khi còn trẻ, dần dần cũng trở nên một ông Vua đầy năng nổ và nhiệt huyết. Trong một chuyến tuần du, ông ghé thăm nhà Nguyễn Trãi ở Lệ Chi Viên, cho thấy mặc dù đã về vườn nhưng tình cảm của một công thần bậc nhất như Nguyễn Trãi với vua Lê vẫn còn nồng ấm. Đáng tiếc, Thái Tôn đột ngột chết một cách bí ẩn trong đêm tại nhà của Nguyễn Trãi. Không còn cách nào khác, Nguyễn Trãi phải chịu trách nhiệm về cái chết và bị khép vào tội xử tử. Thời sau người ta thêu dệt câu chuyện theo hướng mê tín dị đoan, chẳng hạn như con rắn nhỏ ba giọt máu...

Người con thứ ba của Thái Tôn là Bang Cơ, tức Nhân Tôn lên ngôi khi mới 2 tuổi, nên các quan phải gánh vác mọi sự vụ. Một biến cố đã xẩy ra khi con trưởng là Nghi Dân làm binh biến cướp ngôi, nhưng cũng chỉ tồn tại được một thời gian ngắn cho đến khi bị phế truất. Các quan chọn người con thứ tư của Thái Tôn là Tư Thành lên ngôi, trở thành Thánh tôn.

Vua Thánh Tôn lên ngôi khi đã đến tuổi trưởng thành nên Vua tự thân điều hành mà không cần đến sự Nhiếp chính của các quan. Trong triều đại 37 năm (1460-1497) của ông, có 2 sự kiện đáng chú ý là Hội Tao đàn và Bộ luật Hồng Đức là những điều cần xem xét lại xem chúng có mang lại những điều tốt lành như đã tưởng hay không?

Hội Tao đàn là gồm 28 thành viên, gồm toàn những bậc học cao, hiểu rộng, với nhiều người đã từng đỗ Trạng Nguyên, bảng nhãn...Cả Hội thường ngao du trong thiên hạ, mỗi khi gặp cảnh tươi đẹp, Vua hạ lệnh dừng lại để mọi người cùng xướng vịnh, thơ phú. Trong hàng chục năm với ngần ấy con người, Hội Tao Đàn đã làm ra một đống những tác phẩm nhưng không có cái nào đạt đến trình độ vượt thời gian để mọi người nhớ đến như truyện Kiều của Nguyễn Du hay thơ Hồ Xuân Hương. Sản phẩm của Hội Tao Đàn bao gồm như Vịnh bốn mùa, Vịnh 12 tháng, thơ phú ca ngợi cảnh đẹp, ca ngợi cuộc sống "chưa có bao giờ đẹp như hôm nay" và đương nhiên không thể thiếu điều ca ngợi công ơn trời biển của Vua.

Tự Đức cũng là một ông vua hay thơ, hay chữ, nhưng ông không hề có ý định mở hội làm thơ như vậy. Hơn nữa, thời nhà Nguyễn còn có chỉ dụ nghiêm cấm sự nịnh hót dành cho Vua. Đối với mình, chỉ ăn rồi thơ thẩn, khác nào ăn và lý luận trong thời nay, đều là những việc vô ích, vô bổ và vô tích sự. Đây cũng là sự lãng phí thời gian cho những việc dân, việc nước thiết thực hơn.

Thánh Tôn cũng cải cách hành chính, trong đó có việc ban hành Bộ luật Hồng Đức. Đây là bộ luật mang tính pháp trị đầu tiên trong lịch sử, song mặt trái của nó là quá hà khắc. Theo luật, người dân luôn luôn phải sống trong cảnh nơm nớp sợ hãi vì chỉ một lỗi lầm nhỏ cũng có thể bị chém đầu. Trước đây những chuyện trong gia đình được coi là nội bộ thì với luật Hồng Đức, các mối quan hệ con cái - cha mẹ, vợ chồng, anh em, đều được đưa vào luật với những hình thức trừng phạt nghiêm khắc.

Lịch sử cũng ghi nhận những hành động được coi là vết nhơ của Lê Thánh Tôn. Sau khi lên ngôi, ông đã giết hại Lê Lăng, quan đầu triều, người đã có công lật đổ Nghi Dân để tập trung quyền lực. Ông còn giết hại Khắc Xương là người anh em duy nhất còn sống, sau khi Bang Cơ và Nghi Dân đã chết, với mục đích trừ đi một đối thủ tiềm tàng. Trong cuộc chiến với Chiêm Thành, ông đã cho giết hại 60 ngàn thường dân, một việc làm không cần thiết và đã tạo nên bao nỗi ai oán cho người dân ở đó.

Thực tế lịch sử cho thấy, chính sách cứng rắn luôn có hiệu quả ngắn hạn, tức thì nhưng không bền vững. Tần Thủy hoàng khét tiếng tàn bạo nhưng sau khi ông chết một thời gian ngắn, nhà Tần đã bị diệt vong.

Quả vậy, sau khi Thái Tôn nằm xuống chưa lâu, giặc giã nổi lên khắp nơi, vua Lê phải bỏ cả kinh thành để chạy. Mạc Đăng Dung là người có công đánh Đông dẹp Tây, đã dần dần thâu tóm hoàn toàn quyền bính vào năm 1519, chỉ chờ cơ hội cướp ngôi vua Lê. Về sau, chúa Trịnh đánh bại nhà Mạc nhưng không bao giờ chịu trả lại quyền hành cho hậu duệ nhà Lê.

Thái tử Duy Vĩ là người có tài trí và tham vọng chống lại thế lực của chúa Trịnh đã bị giết hại trước khi lên ngôi. Con trai ông, Lê Chiêu Thống đã phải mang tiếng nhục bán nước khi cầu cứu nhà Thanh, chỉ vì muốn khôi phục nhà Lê, nhưng rồi cũng thất bại

THẾ SỰ: Sự khác biệt gữa Độc lập Tự do và Ly khai chia cắt

Đầu tháng 10 này, người dân Catalonia đã đi bỏ phiếu cho cuộc trưng cầu ý dân về vấn đề thành lập quốc gia Catalonia. Xứ Catalonia có 8 triệu dân, thủ phủ là thành phố Barcelona tráng lệ, có nền văn hóa lâu đời và ngôn ngữ riêng, hiện đang được hưởng quy chế tự trị những vẫn nằm trong Tây Ban nha. Cuộc bỏ phiếu đã bị chính quyền trung ương coi là bất hợp pháp và đã cho cảnh sát đi thu giữ các thùng phiếu. Mặc dù vậy, vẫn có trên 40% cử tri đi bỏ phiếu và trên 90% ủng hộ quyền độc lập của một nhà nước Catalonia mới.

Theo suy nghĩ thông thường (common sence), ý nguyện của người dân Catalonia là rõ ràng, mạnh mẽ nhưng con đường độc lập tự do vẫn còn nhiều chông gai. Tây Ban Nha nằm trong khối EU, do vậy, nếu Catalonia thành công trong việc ly khai thì sẽ xẩy ra một hiệu ứng khó lường trong các quốc gia EU và nguy hiểm cho cả việc tồn tại của khối EU vốn đang hết sức mong manh. Vì thế EU kêu gọi hai bên Tây Ban Nha và Catalonia hãy ngồi lại để đàm phán, điều ai cũng hiểu là để hoãn binh, làm dịu cơn sốt độc lập và mục đích xa hơn chắc chắn là dù có trao thêm quyền tự trị bao nhiều chăng nữa thì về danh nghĩa Catalonia vẫn phải thuộc Tây Ban Nha.

Năm 1945 là năm thành lập Liên hiệp quốc (UN) với chỉ vỏn vẹn 51 quốc gia thành viên. Đến nay UN đã có 193 thành viên. Các thành viên mới là những quốc gia mới bằng cách tách ra từ "mẫu quốc", tức từ nhà nước thực dân hoặc từ các nước đã độc lập rồi chia cắt ra, và từ những vùng đất vô chính phủ. 

Cũng vào lúc Liên hiệp quốc mới ra đời, tổ chức này đã giao quyền bảo hộ xứ Sudan cho Ai Cập và xứ Papiu NewGhine cho Úc. Về sau, Papua New Guinea và Sudan đều đã trở thành những quốc gia độc lập, thậm chí Sudan còn có sự tách ra của Nam Sudan, trở thành thành viên mới nhất của Liên hiệp quốc.

Hầu hết các quốc gia đương đại ở châu Phi và Trung Đông đều được thành lập vào thập niên 60 và 70, rồi gia nhập Liên hiệp quốc. Với sự sụp đổ của Liên bang Liên Xô, Liên bang Tiệp khắc và Liên bang Nam tư, Liên hiệp quốc lại có thêm hàng chục quốc gia mới. Tại Đông Nam Á cũng có những quốc gia non trẻ như Singapore từ 1965, Bruney từ 1984 và Đông Timore từ 1999. Có một nhà nước là một nguyện vọng, với những dân tộc đông như Palestin, Kurd...và vô số các dân tộc nhỏ hơn, nên có thể dự đoán rằng số lượng thành viên của Liện hiệp quốc sẽ tiếp tục gia tăng. 

Nhiều quốc gia đã là những nước độc lập trên thực tế nhưng chưa phải là thành viên của Liên hiệp quốc. Ví dụ đầu tiên có thể kể đến Trung Hoa Cộng hòa (Republic of China), mà thường gọi là Đài Loan. Đài Loan có dân số 24 triệu, tương đương với Úc, có nền kinh tế hùng mạnh cũng không kém gì Úc. Đài Loan có quan hệ ngoại giao ở cấp Đại sứ với khoảng 30 nước là thành viên của hầu hết các tổ chức quốc tế, ngoại trừ UN. Người Đài hoàn toàn có thể hãnh diện với những gì thu được từ bàn tay và khối óc của họ.

Mình đang đọc bộ sách "Hồi ký Lý Quang Diệu" do một người bạn tặng. Không phải fan của ông Lý nhưng mình rất thích những tư liệu quý giá của phần viết về giai đoạn Singapore trở thành tiểu quốc độc lập khi mới có 1,8 triệu dân. Câu hỏi đặt ra là nếu không ly khai, liệu người dân Sing có đạt những thành quả huy hoàng và mức sống như hiện nay ? Có thể tự tin để trả lời rằng "khó" hoặc "không thể".

Câu hỏi khác, nếu Bắc Hàn giải phóng Nam Hàn thì Nam Hàn có đạt được những sự phát triển đất nước cân đối bền vững và cuộc sống người dân ở đây có đạt được những tiêu chí cao về cuộc sống tinh thần và vật chất như ngày nay? Chắc là cũng không.

Đoàn kết thống nhất hay Độc lập Tự do ? Tất cả những điều đó chẳng có nghĩa lý gì nếu không có Hạnh phúc.